O πρόεδρος Xi παρουσίασε το 2013 τον νέο δρόμο του μεταξιού, γνωστό με τις ονομασίες OBOR (One Belt One Road) και BRI (Belt Road Initiative). Το BRI αποτελεί τη δεύτερη φάση της στρατηγικής «2000 Going Out Policy», γνωστής και ως «Go Global», η οποία κινητοποίησε τις κινεζικές επιχειρήσεις να επενδύσουν στο εξωτερικό. Το πρόγραμμα έχει πέντε κεντρικούς στόχους στους οποίους εντάσσονται: o συντονισμός πολιτικής, η συνδεσιμότητα των εγκαταστάσεων, το ελεύθερο εμπόριο, η οικονομική ενοποίηση και η ανάπτυξη πολιτισμικών σχέσεων.
Η ενδυνάμωση των οικονομικών σχέσεων της Κίνας με χώρες της Ευρασίας θα γίνει μέσα από 6 οικονομικά δίκτυα: Νέα Ευρασία, Κίνα-Κεντρική Ασία-Δυτική Ασία, Κίνα-Ινδοκίνα, Πακιστάν, Κίνα-Μογγολία-Ρωσία, Μπανγκλαντές-Κίνα-Ινδία-Μιανμάρ.
Ταυτόχρονα, θα κατασκευαστεί και ένα δίκτυο που θα συνδέει την Κίνα με την Κεντρική Ευρώπη, ενώ η χώρα έχει δηλώσει επανειλημμένα ότι είναι ανοιχτή σε συνεργασία με όλα τα κράτη που ενδιαφέρονται. Μέχρι στιγμής από τις 125 χώρες που συμμετέχουν παγκοσμίως, η πλειονότητα έχει υπογράψει συμφωνητικά συνεργασίας με την Κίνα.
Οι επενδύσεις δεν πρόκειται να περιοριστούν μόνο στους τομείς των υποδομών και της ενέργειας -όπου, μάλιστα, αναμένεται να υιοθετήσουν έναν πιο οικολογικό χαρακτήρα στην προσπάθεια μείωσης των περιβαλλοντικών τους επιπτώσεων- αλλά θα αφορούν και τους τομείς της γεωργίας, των μεταφορών, των επικοινωνιών και της αεροπλοΐας.
Το πρόγραμμα θα χρηματοδοτηθεί σε μεγάλο βαθμό από κινεζικές τράπεζες, ενώ πλατφόρμες όπως η Shanghai Cooperation Organization (SCO) και η ASEAN πρόκειται να διαχειριστούν μεγάλο μέρος από τις εφαρμογές του.
Πολιτισμικές διαστάσεις
Ενα σχέδιο τόσο μεγάλων διαστάσεων όπως το BRI, παρόλο που έχει χαρακτήρα κυρίως εμπορικό και οικονομικό, είναι αδύνατον να μην έχει επίδραση στο πεδίο του πολιτισμού των χωρών από τις οποίες περνάει.
Το μεγάλο αυτό άνοιγμα της Κίνας στην αγορά συνιστά αυτόματα και ένα μεγάλο άνοιγμα σε σχέσεις και συνεργασίες της με άλλες χώρες. Οπως ο αρχικός δρόμος του μεταξιού μετέφερε μαζί με τα εμπορεύματα ιδέες, φιλοσοφίες και νοοτροπίες, έτσι και οι νέοι δρόμοι θα συνεισφέρουν στην ανταλλαγή και εξάπλωση πολιτισμικών στοιχείων.
Στη Διεθνή Εκθεση Πολιτισμού (International Cultural Expo) που πραγματοποιήθηκε φέτος στην πόλη Dunhuang, ο υπουργός Πολιτισμού και Τουρισμού της Κίνας ανέφερε στον λόγο του: «Θέλουμε να διατηρήσουμε το πνεύμα ειρήνης, συνεργασίας και διαλλακτικότητας που πρέσβευε ο αρχαίος δρόμος του μεταξιού».
Πολλές από τις χώρες που επηρεάζονται άμεσα από το BRI βρίσκουν σε αυτό μια μεγάλη ευκαιρία για επενδύσεις στον πολιτισμικό τομέα και κυρίως στον τουριστικό.
Υπάρχουν ήδη περιοχές οι οποίες έχουν αποκομίσει τεράστια κέρδη από τη συνεργασία τους με το κινεζικό κράτος και τους επενδυτές. Πολλές γειτονεύουν με την Κίνα και εξελίσσονται ταχύτατα σε τουριστικούς πόλους έλξης. Μία από αυτές είναι το Khorgos, πόλη στα ανατολικά σύνορα του Καζακστάν με την Κίνα. Το Khorgos, λόγω της δυσπρόσιτης θέσης του σε μια έρημο που βρίσκεται στο πιο μακρινό σημείο από τη θάλασσα, ήταν μέχρι πρόσφατα υπανάπτυκτο και με ελάχιστους κατοίκους.
Σήμερα, ως μία από τις βασικές «στάσεις» του νέου δρόμου του μεταξιού, μετά από μεγάλες κινεζικές επενδύσεις, φιλοξενεί ένα από τα μεγαλύτερα λιμάνια ξηράς (κέντρα διευθέτησης εμπορεύματος που έχει καταφτάσει με πλοία cargo) στον κόσμο, το οποίο ανήκει στη ναυτιλιακή εταιρεία COSCO που πρόσφατα αγόρασε και την πλειοψηφία των μετοχών του ΟΛΠ.
Εκτός από το «λιμάνι» όμως, η πόλη έχει προσελκύσει μεγάλο αριθμό Κινέζων επενδυτών, οι οποίοι φιλοδοξούν να μετατρέψουν την πόλη σε τουριστική ατραξιόν για Κινέζους τουρίστες, χτίζοντας εμπορικά κέντρα, χώρους αναψυχής και υπερπολυτελή ξενοδοχεία.
Οι περιοχές όπως το Khorgos που βρίσκονται στα σύνορα με την Κίνα έχουν συνάψει ειδικές συμφωνίες οι οποίες επιτρέπουν στους Κινέζους τουρίστες να τις επισκέπτονται χωρίς διαβατήριο. Παρότι το μεγαλεπήβολο αυτό σχέδιο δεν έχει υλοποιηθεί ακόμα, οι κυβερνήσεις των δύο χωρών και οι επενδυτές το χαρακτηρίζουν «όαση» και ισχυρίζονται πως αυτές θα είναι οι πόλεις του μέλλοντος.
Πολιτική διάσταση
Πώς σκοπεύει να εξαργυρώσει η Κίνα την περιφερειακή επιρροή της; Τα έργα υποδομής στα οποία επενδύει η Κίνα σαφέστατα θα συμβάλουν στη δημιουργία νέων διόδων για το εμπόριο. Επίσης, οι όροι που θέτει η χώρα να απασχολούνται σε αυτά Κινέζοι μεταφράζονται θετικά για την κινεζική οικονομία. Σε αυτό το πλάνο, για την ώρα, Δυτική Ευρώπη και ΗΠΑ παραμένουν σκεπτικιστές. Η Ινδία διατηρεί την πιο αρνητική στάση.
Συγκεκριμένα, η άλλη υπερδύναμη της Ασίας περιγράφει το εγχείρημα BRI της Κίνας ως μια νεο-αποικιακή επιχείρηση που αποσκοπεί στο να «παγιδεύσει» μικρότερα κράτη/οικονομίες σε ένα δίχτυ χρέους προς όφελος της γεωπολιτικής ατζέντας της. Οι ΗΠΑ καταγγέλλουν επίσης τον στρατιωτικό χαρακτήρα του BRI, εστιάζοντας κυρίως στην περίπτωση του Πακιστάν.
Στις αρχές του νέου έτους, ο Τραμπ ανέβαλε τη χορηγία δισεκατομμυρίων προς το Πακιστάν, ενώ λίγες εβδομάδες μετά έγινε επίσημη ανακοίνωση από Κίνα και Πακιστάν για νέα έργα εντός BRI, με επέκταση των στρατιωτικών βάσεων της Κίνας στη γείτονα χώρα.
Το Πακιστάν, που έχει λάβει υπέρογκα ποσά από το 2013 έως σήμερα από την Κίνα, έχει ιδιαίτερη θέση στο γεωπολιτικό γίγνεσθαι. Εκτός της θαλάσσιας εξόδου που προσφέρει στην υπερδύναμη προς την Αραβική Θάλασσα, μην ξεχνάμε πως το Πακιστάν κατέχει και πυρηνικά. Από την άλλη, οικονομίες διαφορετικών συμφερόντων από τις χώρες που εναντιώνονται στο BRI, όπως η χώρα μας και η Ρωσία, έχουν υιοθετήσει μια εντελώς διαφορετική ρητορική για το θέμα.
Ενδεικτικά, σε εκπομπή της ΕΡΤ («Διάλογοι Πολιτισμών», συμπαραγωγή με το κινεζικό κανάλι CGTN, στις 17/10/2018), ο Γ. Κατρούγκαλος, αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών τότε, είχε δηλώσει πως «ένα από τα χαρακτηριστικά της κινεζικής επενδυτικής πολιτικής είναι η έλλειψη προϋποθέσεων.
Το λέω αυτό γιατί έχουμε υποφέρει στην Ελλάδα από άλλου είδους προϋποθέσεις» και λίγο νωρίτερα είχε πει «… για εμάς, το να θέλουμε να έχει η Ευρώπη μια ορισμένη πολιτική ισχύ και να δημιουργήσει οικονομικούς δεσμούς με την Κίνα είναι το ίδιο με το να θες έναν καλύτερο κόσμο». Το BRI επηρεάζει βεβαίως και το πολιτικό σκηνικό της ίδιας της Κίνας.
Το φιλόδοξο πρόγραμμα, που εμφανίζεται σχεδόν σαν προσωπικό πρότζεκτ του Xi Jinping, συμπεριελήφθη ακόμη και στο καταστατικό του κόμματος. Αυτό διασφαλίζει από την πλευρά του Πεκίνου πως το πρόγραμμα θα παραμείνει υπό τον έλεγχό του και δεν θα κυριαρχήσουν τυχόν πιέσεις από τα έσω για το αντίθετο (ορισμένες επαρχίες που εμπλέκονται στο πρότζεκτ έχουν αντιπαρατεθεί στο σχέδιο και την πολιτική του Xi).
Οικονομικές-εμπορικές διαστάσεις
Το BRI αναμένεται να διευρύνει και να διευκολύνει σημαντικά τη διεξαγωγή εμπορίου. Συγκεκριμένα, πρόκειται να επηρεάσει τους χρόνους αποστολής εμπορευμάτων τόσο μεταξύ των χωρών που αφορά όσο και για τον υπόλοιπο κόσμο, καθώς μεγάλο μέρος των μεταφορών θα γίνεται κυρίως με τη χρήση τρένων υψηλής ταχύτητας στη θέση των εμπορικών πλοίων.
Η μέση μείωση του χρόνου αποστολής κυμαίνεται μεταξύ 1,2%-2,5% κατά μέσο όρο σε όλα τα ζεύγη χωρών στον κόσμο. Για τις χώρες που συμμετέχουν στο BRI, τα ποσοστά κυμαίνονται μεταξύ 1,7%-3,2%. Από αυτές, η μεγαλύτερη διαφορά θα σημειωθεί στις διαδρομές που συνδέουν την Ανατολική με τη Νότια Ασία. Για παράδειγμα, ο χρόνος αποστολής μεταξύ του οικονομικού διαδρόμου Κίνα-Κεντρική Ασία-Δυτική Ασία θα μειωθεί κατά 12%, λόγω των βελτιωμένων υποδομών μεταφοράς.
Αυτή η μείωση χρόνου συνεπάγεται σημαντική μείωση και του κόστους αποστολής. Με την υλοποίηση όλων των έργων υποδομής του BRI, το κόστος του εμπορίου παγκοσμίως θα μειωθεί κατά 1,1%-2,2%. Για τις οικονομίες που συμμετέχουν, η μείωση του κόστους θα κυμανθεί μεταξύ 1,5%-2,8%.
Επιπλέον, θα αναπτυχθούν οι τομείς των τηλεπικοινωνιών και των ΜΜΕ χάρη στην άνοδο της ζήτησης τεχνολογικών προϊόντων όπως κινητά τηλέφωνα ως αποτέλεσμα της βελτίωσης των ασιατικών οικονομιών γενικότερα. Η ανάπτυξη των κινεζικών βιομηχανιών θα ωθήσει στο πολυαναμενόμενο άλμα της Κίνας από την παραγωγή χαμηλού κόστους στην παραγωγή πιο εκλεπτυσμένων προϊόντων, το οποίο εντάσσεται στην επικείμενη μεταφορά της καταναλωτικής δύναμης από τη Δύση στην Ανατολή.
Η διευκόλυνση του εμπορίου δεν θα επιτευχθεί μόνο χάρη στις νέες βελτιωμένες υποδομές αλλά και χάρη στην οικονομική συνδεσιμότητα των περιοχών που ανήκουν στις διάφορες οικονομικές ζώνες, οι οποίες θα μειώσουν το κόστος των δασμών, των αποθηκών και των τελωνειακών υπηρεσιών.
Πιθανότητες υλοποίησης
Το BRI, το πρόγραμμα του αιώνα όπως έχει χαρακτηριστεί από τον πρόεδρο Xi, προκαλεί τελικά το ερώτημα: είναι δυνατό να υλοποιηθεί;
Μια σειρά από χώρες έχουν ήδη καταλήξει σε συμφωνίες με την Κίνα και σε αρκετές ήδη τα έργα βρίσκονται σε εξέλιξη και τμήματά τους έχουν ολοκληρωθεί και λειτουργούν. Σε ορισμένες χώρες (π.χ. Σρι Λάνκα) σημειώθηκαν κοινωνικές αντιδράσεις, αλλά μέχρι στιγμής χωρίς επιτυχία.
Σύμφωνα με κάποιους, η στρατηγική της Κίνας να αποκτήσει τον έλεγχο ενός θαλάσσιου διαδρόμου διαμέσου ναυτικών βάσεων ανά τον Ινδικό Ωκεανό έχει ήδη αρχίσει να υλοποιείται. Τυχόν «ρωγμές» που εμφανίζονται στις διακρατικές συμφωνίες ενδεχομένως συνεπάγονται μια απόκλιση από το όραμα του προέδρου Xi Jinping, αλλά ακόμα δεν έχει προκύψει κάτι που θα σημάνει την ανακοπή της πορείας της Κίνας.
? Πηγές:
● csis.org/analysis “The port ( Gwadar) is being developed by the China Overseas Port Holding Company (COPHC), to which it was leased by the Pakistan government for 40 years in April 2017. The final expansion of the port and ancillary systems will be undertaken by the Chinese.”
● aljazeera.com “The Chinese firm will run the workings of the newly constructed port over a 99-year lease. The Cabinet approved the agreement on Tuesday, almost six months after the framework deal was signed.Public anger and protests had delayed the signing.”
