Αργυρό μετάλλιο στην ελληνική… διαστημική ομάδα

Διάστημα… το τελευταίο σύνορο», ακουγόταν στους τίτλους της διάσημης τηλεοπτικής σειράς «Σταρ Τρεκ» που για χρόνια αποτέλεσε το τηλεοπτικό «ευαγγέλιο» εκείνων που κοίταζαν ψηλά, στα αστέρια. Οι συνομιλητές σε αυτό το ρεπορτάζ δεν γνωρίζω αν είναι λάτρεις της συγκεκριμένης σειράς, το σίγουρο είναι ότι κοιτάζουν ψηλά, στο Διάστημα, όχι ως εν δυνάμει αστροναύτες, αλλά ως φοιτητές της Νομικής που ασχολούνται με το Διαστημικό Δίκαιο.

Και μάλιστα γι’ αυτό τους το πάθος -γιατί περί πάθους πρόκειται- διακρίθηκαν σε παγκόσμιο επίπεδο, αφού κατέλαβαν τη δεύτερη θέση στους παγκόσμιους τελικούς του Διεθνούς Διαγωνισμού Εικονικής Δίκης για το Δίκαιο του Διαστήματος, εκπροσωπώντας την Ελλάδα, αλλά και την ευρωπαϊκή ήπειρο ως πρωταθλητές Ευρώπης.

Είναι η τριμελής ομάδα της Νομικής Σχολής του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (Μαρία Βασιλάκη, Μαριάνθη Κουτρή, Αθανάσιος Πλεξίδας – προπτυχιακοί φοιτητές).

Από κοντά και οι δύο προπονητές τους (Χαράλαμπος Παναγιωτόπουλος, Νίκη Κουρή) και ο επιβλέπων καθηγητής, Γιώργος Κυριακόπουλος, λέκτορας του ΕΚΠΑ. Τους συναντήσαμε και μας μίλησαν για το Διαστημικό Δίκαιο, τον διαγωνισμό, τις εμπειρίες που αποκόμισαν από τη διαδικασία.

Η ερώτηση που έρχεται πρώτη στο μυαλό είναι τι σημαίνει Διαστημικό Δίκαιο και πώς αυτός ο κλάδος της νομικής επιστήμης βρίσκει εφαρμογές στην καθημερινότητά μας.

Ο περισσότερος κόσμος σκέφτεται οπλικά συστήματα που παραπέμπουν στην πολιτική του Ρόναλντ Ρέιγκαν, στις αρχές της δεκαετίας του ’80, όταν είχε τεθεί σε εφαρμογή το πρόγραμμα «Πόλεμος των Αστρων».

Ωστόσο, σύμφωνα με τις θεμελιώδεις συνθήκες (Outer Space Treaty, Liability Convention, Moon Treaty) και το εθιμικό δίκαιο, το Διάστημα αποτελεί κοινή κληρονομιά την ανθρωπότητας, γεγονός που αποκλείει τη μεμονωμένη κρατική κυριαρχία-κυριότητα, την εγκατάσταση οπλικών συστημάτων και ταυτόχρονα την οικονομική εκμετάλλευση των φυσικών του πόρων από κρατικούς και διεθνείς οργανισμούς ή ιδιωτικές επιχειρήσεις.

«Οντως, όλα άρχισαν τότε, με τη διαμάχη ΗΠΑ-ΕΣΣΔ για την κατάκτηση του Διαστήματος. Γι’ αυτό άλλωστε και δημιουργήθηκαν δύο διεθνείς συνθήκες για το θέμα. Από εκεί και πέρα όμως, μετεωρολογία, χαρτογράφηση, ίντερνετ, GPS, τηλεπικοινωνίες είναι μόνο ορισμένες από τις εφαρμογές της καθημερινότητάς μας με τις οποίες ασχολείται το Διαστημικό Δίκαιο», απαντά ο κ. Κυριακόπουλος.

«Ξέρετε», συμπληρώνει, «άκουγα πάντα… Διαστημικό Δίκαιο, δεν είναι για μας. Τι σχέση έχουμε εμείς με αυτό; Δεν είναι για την Ελλάδα. Να λοιπόν που αποδείχθηκε ότι είναι για μας».

«Ηταν πρόκληση για μένα, γι’ αυτό το ακολούθησα», λέει η Μαρία Βασιλάκη. «Είναι ένας κλάδος που αναπτύσσεται στο εξωτερικό, αλλά νομίζω ότι αξίζει τον κόπο ν’ ασχοληθείς μ’ αυτόν».

Βραβείο αγορητή

Ο Αθανάσιος Πλεξίδας πήρε ένα έξτρα βραβείο, αυτό του καλύτερου αγορητή στον διαγωνισμό. «Ηταν κάτι διαφορετικό από τις εικονικές δίκες που γνώριζα», μας λέει. «Ο κλάδος αυτός έχει μέλλον», συμπληρώνει.

Μοιραία, η επόμενη ερώτηση αφορά την επαγγελματική τους αποκατάσταση. Θα ασχοληθείτε με αυτό; Ποια ήταν η αντίδραση των δικών σας σε αυτή την επιλογή; «Οταν τους εξήγησα περί τίνος πρόκειται δεν είχαν κανένα πρόβλημα με αυτό. Εξάλλου για να ασχοληθεί κάποιος με αυτό πρέπει απαραίτητα να έχει περάσει από το Δημόσιο Διεθνές Δίκαιο», λέει η Μαριάνθη Κουτρή.

«Ας το δούμε ανάποδα», μας λέει ο Αθανάσιος Πλεξίδας. «Ακολουθείς το σύστημα και γίνεσαι ένας κανονικός δικηγόρος και απευθύνεσαι σ’ ένα συμπαγές σώμα δικηγόρων που είναι δύσκολο να σπάσεις. Εδώ όμως προσφέρεται ένα ολοκαίνουργιο πεδίο στο οποίο μπορεί να δουλέψει κανείς. Κατά κάποιο τρόπο πας αντίθετα στο ρεύμα».

Ολοι τους σκέφτονται ότι κάποια στιγμή θα κληθούν να κάνουν κι ένα πέρασμα από το εξωτερικό, είναι πολύ νωρίς ακόμα όμως ν’ αποφασίσουν αν θα μείνουν εκεί ή θα επιστρέψουν στην Ελλάδα. Από κοινού χαμηλώνουν το βλέμμα, το μέλλον είναι άδηλο ακόμα.

Η προετοιμασία της ομάδας για τον διαγωνισμό κράτησε παραπάνω από έναν χρόνο.

Και πρώτα απ’ όλα έπρεπε να γίνει η επιλογή των φοιτητών που επρόκειτο να την απαρτίσουν.

«Συνήθως μαζεύονται 20-30 φοιτητές που ενδιαφέρονται. Ωστόσο, η ίδια η διαδικασία της προετοιμασίας είναι τέτοια που ξεκαθαρίζει το τοπίο. Ποιοι θα μείνουν και ποιοι θα φύγουν», λέει ο κ. Κυριακόπουλος.

«Σε αντίθεση με ό,τι θα φανταζόταν κανείς, το κύριο κριτήριο επιλογής των φοιτητών δεν είναι οι επιδόσεις τους, οι βαθμοί τους. Το ζήτημα είναι πόσο το θέλει ο φοιτητής, πόσο θ’ αντέξει σ’ αυτή τη διαδικασία. Ολα είναι θέμα πάθους γι’ αυτό που κάνεις. Προσωπικά, προτιμώ έναν φοιτητή που έχει βαθμό 5, μα γυαλίζει το μάτι του, από κάποιον άλλον που έχει 10, αλλά είναι μπλαζέ».

«Πρέπει να βγεις εντελώς έξω από τη λογική του φοιτητή για να δουλέψεις σε κάτι τέτοιο», επιβεβαιώνει η Μαρία Βασιλάκη. «Πρέπει ουσιαστικά να ξεχάσεις ότι έχεις να παρακολουθήσεις τα κανονικά μαθήματα, μια και αφιερώνεις σε ημερήσια βάση πολλές ώρες στην προετοιμασία».

«Από ένα σημείο και μετά παρασύρει ο ένας τον άλλον στον στόχο. Θέλω να πω ότι λειτουργείς πλέον σαν ομάδα, είσαι ομάδα», λέει ο Αθανάσιος Πλεξίδας. «Υπήρχαν πολλές φορές που είπε ο ένας στον άλλον: “Οχι, δεν θα κάνεις αυτό, δεν θα πας εκεί γιατί εδώ έχουμε δουλειά”».

Η εν λόγω προετοιμασία περιλαμβάνει πολύ διάβασμα και έρευνα σε σχετική βιβλιογραφία και αρθρογραφία (που το Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο δεν διαθέτει).

Η ομάδα λοιπόν έπρεπε να βρει πρόσβαση σε δεδομένα ώστε να γεμίσει το οπλοστάσιο των επιχειρημάτων της για τη δίκη και κυρίως χρόνο για να επεξεργαστεί το περιεχόμενό τους.

«Στον διαγωνισμό η κάθε ομάδα οφείλει να προετοιμαστεί με επιχειρήματα και ως ενάγων και ως εναγόμενος. Παρουσιάζει δηλαδή και τις δύο εκδοχές και οφείλει να βρει τα επιχειρήματα που θα αντιπαρατεθούν απέναντι στα δικά της, ανάλογα με τον ρόλο που έχει εκείνη τη στιγμή», λέει η Μαριάνθη Κουτρή. «Είναι σαν τον σκακιστή που αγωνίζεται ενάντια στον εαυτό του», προσθέτει ο κ. Κυριακόπουλος.

Ο διαγωνισμός

Τη συζήτησή μας, η οποία γίνεται σε γραφεία του ΕΚΠΑ ανάμεσα σε φοιτητές που πάνε κι έρχονται, διακόπτει ένας κύριος ο οποίος δίνει συγχαρητήρια στους φοιτητές και στον καθηγητή τους.

«Είμαι περήφανος γι’ αυτή την ομάδα», λέει ο κ. Κυριακόπουλος. «Αυτό που κατάφερε ο μικρόκοσμος μιας ομάδας μπορεί ν’ αποτελέσει παράδειγμα σε μεγαλύτερη κλίμακα, για την ίδια τη χώρα. Αυτά τα παιδιά δούλεψαν χωρίς το Πανεπιστήμιο να τους προσφέρει μια τράπεζα δεδομένων, με προβλήματα στη συγκέντρωση του υλικού.

»Σας είπα, όλοι μάς έλεγαν “δεν γίνεται να το καταφέρετε”. Αρκεί να σκεφτείτε πως αντιμετωπίσαμε ομάδες που έχουν πρόσβαση μ’ ένα κουμπί σε ό,τι χρειάζονται. Ομάδες που δεν χρειάστηκε να σκεφτούν τα έξοδα διαμονής και παρουσίας στον διαγωνισμό γιατί τα είχαν εξασφαλισμένα. Αυτή η ομάδα λοιπόν μου θυμίζει την ταινία του Βέρνερ Χέρτζογκ, “Φιτζκαράλντο”, μια ταινία για έναν τρελό τύπο που προσπαθεί να χτίσει μια όπερα στην καρδιά της ζούγκλας του Περού και στο τέλος το καταφέρνει. Κάτι ανάλογο κατάφεραν και αυτά τα παιδιά».

Ο διαγωνισμός «Manfred Lachs Space Law Moot Court Competition» διοργανώνεται, σε ετήσια βάση, από το International Institute of Space Law και, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, από το European Centre of Space Law (ECSL).

Στους τελικούς, οι οποίοι πραγματοποιήθηκαν στην Ιερουσαλήμ, 13-15 Οκτωβρίου, η ελληνική ομάδα πρώτα απέκλεισε την πρωταθλήτρια Αφρικής και στη συνέχεια, αντιμετώπισε στον τελικό, ενώπιον τριών δικαστών του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης, την ομάδα του Πανεπιστημίου του Mississippi.

Η εμφάνιση και απόδοση των Ελλήνων φοιτητριών και φοιτητών απέσπασε τους επαίνους τόσο των παρευρισκόμενων μελών του International Institute of Space Law όσο και των τριών δικαστών της Χάγης που έκριναν την εικονική υπόθεση: Peter Tomka (Σλοβακία), Dalveer Bhandari (Ινδία) και Kirill Gevorgian (Ρωσία).

Αξίζει να σημειωθεί ότι από το 2011, όταν έλαβε μέρος για πρώτη φορά στον εν λόγω διαγωνισμό, η Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών έχει διαγράψει μια πορεία που την κατατάσσει στις πρώτες θέσεις παγκοσμίως, καθώς (από το 2011) είναι η μόνη ομάδα με τρεις συμμετοχές σε ευρωπαϊκούς τελικούς, η μόνη ομάδα που έχει κατακτήσει τον ευρωπαϊκό τίτλο δύο φορές και η μία από τις δύο ομάδες με δύο συμμετοχές σε παγκόσμιους τελικούς (η άλλη είναι το Πανεπιστήμιο της Florida των ΗΠΑ).

Επίσης, η Νομική Αθηνών είναι η μόνη ευρωπαϊκή ομάδα με δύο συμμετοχές σε παγκόσμιο τελικό από το 2004.

*Ευχαριστούμε το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών που μας επέτρεψε να χρησιμοποιήσουμε τις εγκαταστάσεις του για τη φωτογράφιση της ομάδας.