«Το έγκλημα αυτό δεν πρέπει να μείνει ατιμώρητο»

Η επόμενη μέρα του πολύνεκρου τραγικού ναυαγίου έξω από την Πύλο φέρνει στο φως νέα στοιχεία και ερωτήματα που αμφισβητούν ευθέως την εκδοχή του Λιμενικού, την οποία έσπευσε να υιοθετήσει ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Ηλίας Σιακαντάρης σε συνέντευξή του στην ΕΡΤ το βράδυ της Τετάρτης, και καθιστούν επιτακτική την ανάγκη να διερευνηθούν οι σοβαρές ευθύνες όσων σχεδίασαν, επέβλεψαν και εκτέλεσαν την επιχείρηση του Λιμενικού, που κατέληξε στον (βεβαιωμένο) θάνατο 78 ανθρώπων και σε άγνωστο αριθμό αγνοούμενων, που πλέον εκτιμώνται γύρω στους 560, στη χειρότερη θαλάσσια τραγωδία στη Μεσόγειο τα τελευταία χρόνια.

Ο εισαγγελέας του Αρείου Πάγου Ισίδωρος Ντογιάκος έδωσε παραγγελία στον αντεισαγγελέα του ανώτατου δικαστηρίου Γεώργιο Οικονόμου να εποπτεύσει τις έρευνες και τις ανακριτικές πράξεις που γίνονται για το ναυάγιο. Την ίδια στιγμή, αρχίζει να προβάλλει το αίτημα να μην περιοριστεί η έρευνα στις εγκληματικές ευθύνες των διακινητών, στους οποίους φαίνεται να εστιάζουν αποκλειστικά η κυβέρνηση και το Λιμενικό για προφανείς λόγους, αλλά να συμπεριλάβει όλους τους εμπλεκόμενους που με παραλείψεις, αμέλειες ή πράξεις τους απέτυχαν να διασώσουν εγκαίρως ανθρώπους που βρίσκονταν σε εμφανή κίνδυνο για ώρες και ευθύνονται για το ναυάγιο.

Είναι χαρακτηριστική η δήλωση του προέδρου του Δικηγορικού Συλλόγου Καλαμάτας Κώστα Μαργέλη, ο οποίος αναφέρεται σε εγκληματική ενέργεια των ελληνικών αρχών. «Προκύπτουν τεράστιες ποινικές ευθύνες των ελληνικών λιμενικών αρχών και των λοιπών παραγόντων και πρέπει άμεσα να διερευνηθούν και η κ. εισαγγελέας Πρωτοδικών Καλαμάτας να διατάξει αυτεπάγγελτα παραγγελία για προκαταρκτική εξέταση για την τέλεση αδικημάτων, κακουργηματικής μάλιστα μορφής, ιδίως της ανθρωποκτονίας με παράλειψη κατά συρροή σύμφωνα με το άρθρο 299/15 του Ποινικού Κώδικα. Το έγκλημα αυτό δεν πρέπει να μείνει ατιμώρητο», σημειώνει.

Επιχείρηση διάσωσης

Το Λιμενικό ελέγχεται για την καθυστερημένη αντίδραση μετά την αρχική ενημέρωση για την ύπαρξη αλιευτικού σε κίνδυνο στην ελληνική ζώνη έρευνας και διάσωσης το πρωί της Τρίτης και στη συνέχεια για το γεγονός ότι δεν πραγματοποίησε επιχείρηση διάσωσης για ώρες, παρά μόνο αφού βυθίστηκε το αλιευτικό τα ξημερώματα της Τετάρτης υπό αδιευκρίνιστες συνθήκες, ενώ έπλεε ακυβέρνητο με το σκάφος του Λιμενικού σε κοντινή απόσταση, όπως τουλάχιστον παραδέχεται το ίδιο το Λιμενικό.

Την ίδια ώρα οι πληροφορίες από τους επιζώντες αρχίζουν να ρίχνουν φως στις συνθήκες κάτω από τις οποίες βυθίστηκε το σκάφος. Καταγράφουμε τις μαρτυρίες τους στον πρόεδρο του ΣΥΡΙΖΑ Αλέξη Τσίπρα στην Καλαμάτα ότι το παρακείμενο σκάφος του Λιμενικού πέταξε στο ακυβέρνητο αλιευτικό ένα μπλε σκοινί με σκοπό να τους ρυμουλκήσει, με αποτέλεσμα να χάσει την ισορροπία της η βάρκα, να παλαντζάρει και να ανατραπεί. Για ρυμούλκηση του αλιευτικού από το Λιμενικό έκανε λόγο σε τηλεοπτικές δηλώσεις του και ο πρώην βουλευτής του ΜέΡΑ25 Κρίτων Αρσένης, επικαλούμενος συνομιλίες του με επιζώντες.

Από την πλευρά του, εκπρόσωπος του Λιμενικού διέψευσε ότι το Λιμενικό έδεσε με σκοινί το πλοίο, ενέργεια που απέδωσε σε πλωτό που προσέγγισε τη βάρκα για να δώσει νερό και τρόφιμα. Ωστόσο, τα ερωτήματα για τις συνθήκες βύθισης παραμένουν. Σύμφωνα με την εκδοχή του Λιμενικού, στη 1.40 τα ξημερώματα της Τρίτης το Κέντρο Επιχειρήσεων του Αρχηγείου ενημερώθηκε από τους πρόσφυγες στο σκάφος ότι έπαθε βλάβη η μηχανή και το σκάφος σταμάτησε να κινείται, γεγονός που επιβεβαιώθηκε από το σκάφος του Λιμενικού, το οποίο «προσπάθησε να προσεγγίσει το αλιευτικό για να διαπιστώσει το πρόβλημα». Στις 2.04 ο κυβερνήτης του σκάφους του Λιμενικού ενημέρωσε το Κέντρο Επιχειρήσεων για την ανατροπή του αλιευτικού, το οποίο βυθίστηκε μέσα σε δέκα με δεκαπέντε λεπτά. Τι ακριβώς έκανε το Λιμενικό από τη στιγμή που διαπίστωσε ότι ήταν ακυβέρνητη με χαλασμένη τη μηχανή η υπερφορτωμένη βάρκα μέχρι τη βύθισή της; Γιατί δεν επενέβη αμέσως για τη διάσωση, αλλά περίμενε άπραγο 24 ολόκληρα λεπτά, όπως προκύπτει από τη δική του ενημέρωση; Τι ακριβώς συνέβη και οδήγησε το αλιευτικό να χάσει την ισορροπία του; Το αν υπήρξε ή όχι προσπάθεια ρυμούλκησης, απολύτως εγκληματική σε αυτές τις συνθήκες, θα πρέπει ασφαλώς να αποτελέσει αντικείμενο ενδελεχούς έρευνας με βάση τα στοιχεία και τις μαρτυρίες των επιζώντων το επόμενο διάστημα.

Τι προβλέπει ο ευρωπαϊκός κανονισμός για την κατάσταση κινδύνου

Η αρχική προσπάθεια των αρχών να ισχυριστούν ότι το αλιευτικό ήταν αξιόπλοο και δεν διέτρεχε κίνδυνο που να δικαιολογεί την επιχείρηση διάσωσης καταρρίπτεται εύκολα και μόνο από την εικόνα τού εμφανώς ακατάλληλου σαπιοκάραβου, βαριά υπερφορτωμένου, με τους ανθρώπους χωρίς σωσίβια πακτωμένους στο κατάστρωμα και, σύμφωνα με μαρτυρίες, στοιβαγμένους στα κλειδωμένα αμπάρια. Δεν είναι τυχαίο ότι στην κοινή τους ανακοίνωση η Υπατη Αρμοστεία και ο Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης σημείωσαν πως το σκάφος «βρισκόταν σε κατάσταση κινδύνου από [την Τρίτη] το πρωί», διαψεύδοντας εμμέσως πλην σαφώς το αφήγημα των ελληνικών αρχών, ενώ και οι δημοσιοποιημένες επικοινωνίες της ομάδας Alarm Phone με τους πρόσφυγες επιβεβαιώνουν του λόγου το αληθές.

Η κατάσταση του σκάφους καλύπτει σχεδόν όλα τα κριτήρια που θέτει ο ευρωπαϊκός κανονισμός για τη διαπίστωση κατάστασης αβεβαιότητας, συναγερμού ή κινδύνου στη θάλασσα, κριτήρια σχετικά με «i) την ύπαρξη αιτήματος συνδρομής, μολονότι το αίτημα δεν αποτελεί τον μοναδικό παράγοντα απόφασης ότι υφίσταται κατάσταση κινδύνου, ii) το αξιόπλοο του σκάφους και την πιθανότητα το σκάφος να μη φτάσει στον τελικό του προορισμό, iii) τον αριθμό των επιβαινόντων σε συνάρτηση με τον τύπο και την κατάσταση του σκάφους, iv) την ύπαρξη επαρκών εφοδίων, όπως καυσίμων, νερού και τροφίμων, μέχρι να φτάσει το πλοίο στην ξηρά, v) την ύπαρξη καταρτισμένου πληρώματος και πλοιάρχου, vi) την ύπαρξη και το δυναμικό του εξοπλισμού ασφαλείας, πλοήγησης και επικοινωνίας, vii) την παρουσία επιβαινόντων που χρήζουν επείγουσας ιατρικής φροντίδας, viii) την παρουσία αποβιωσάντων επί του σκάφους, ix) την ύπαρξη εγκύων ή παιδιών επί του σκάφους, x) τις καιρικές συνθήκες και την κατάσταση της θάλασσας, συμπεριλαμβανομένων των σχετικών προβλέψεων» (Κανονισμός Ε.Ε. αριθ. 656/2014 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 15ης Μαΐου 2014 περί κανόνων επιτηρήσεως των εξωτερικών θαλάσσιων συνόρων).

Αμφιλεγόμενο το επιχείρημα για την άρνηση των προσφύγων να διασωθούν

Λιμενικό και κυβέρνηση ισχυρίζονται ότι οι πρόσφυγες αρνήθηκαν επανειλημμένα τη βοήθεια και ως εκ τούτου δεν μπορούσαν να κάνουν διάσωση, καθώς θα δημιουργούσαν ενδεχομένως μεγαλύτερο κίνδυνο για το σκάφος. Ωστόσο, από τη στιγμή που δεν υπήρχε υπεύθυνη αναγνωρισμένη αρχή στο παράτυπο πλοίο, το οποίο εκ των πραγμάτων δεν ακολουθούσε τους κανόνες ναυσιπλοΐας, είναι απορίας άξιο πώς διαπίστωσε το Λιμενικό ότι οι πρόσφυγες αρνούνταν τη βοήθεια. Η άρνηση βοήθειας άλλωστε διαψεύδεται τόσο από την ακτιβίστρια Ναουάλ Σουφί που ενημέρωσε τις ιταλικές αρχές για την ύπαρξη του σκάφους και βρισκόταν σε διαρκή επικοινωνία με τους επιβαίνοντες μέχρι λίγη ώρα πριν από τη βύθισή του όσο και από μαρτυρίες επιζώντων σε δημοσιογράφους στην Καλαμάτα. Και αν όμως υποτεθεί ότι οι πρόσφυγες αρνούνταν τη βοήθεια, αυτό δεν απαλλάσσει το Λιμενικό από την υποχρέωση να εξαντλήσει κάθε μέσο για να τους παράσχει ασφάλεια.

Είναι χαρακτηριστικά όσα είπε στην ΕΡΤ ο ναύαρχος ε.α. του Λιμενικού, Νίκος Σπανός: «Δεν ρωτάμε το προσωπικό που κινδυνεύει σε ένα ακυβέρνητο σκάφος αν χρειάζεται βοήθεια. Βοήθεια χρειάζεται και με το παραπάνω, όχι μόνο βοήθεια για να φάνε και να πιούνε, βοήθεια όταν ένα σκάφος είναι ακυβέρνητο, ακυβέρνητο ένα σκάφος σημαίνει ότι είναι σε κίνδυνο. Που σημαίνει ότι πρέπει να κάνω τα δέοντα με τον επιχειρησιακό μου σχεδιασμό το σκάφος αυτό να πάει σε ένα ασφαλές αγκυροβόλιο», σημείωσε. Πρόσθεσε ότι στο Γύθειο βρισκόταν κατάλληλο ναυαγοσωστικό μήκους 80 μέτρων που θα μπορούσε να επέμβει για να διασώσει έγκαιρα τους ανθρώπους, κάτι που δεν έγινε.

Η εμπλοκή της Frontex

Σε μια λιτή ανακοίνωσή της την Τετάρτη, η Frontex αποποιείται κάθε ευθύνη για την επιχείρηση και επισημαίνει την επιχειρησιακή ευθύνη του Λιμενικού. «Το αεροσκάφος επιτήρησης της Frontex εντόπισε τη βάρκα την Τρίτη, 13 Ιουνίου, στις 9.47 UTC (σ.σ.: 12.47 μ.μ. ώρα Ελλάδας) και ενημέρωσε αμέσως τις αρμόδιες ελληνικές και ιταλικές αρχές. Ολες οι ερωτήσεις πρέπει να απευθύνονται στο Ελληνικό Κέντρο Συντονισμού Επιχειρήσεων», αναφέρει. Χτες, πάντως, ο επικεφαλής της Frontex Χανς Λάιτενς επισκέφτηκε την Καλαμάτα και φάνηκε πιο συγκαταβατικός για τη στάση τόσο της Frontex όσο και του Λιμενικού. «Είμαι εδώ για να κατανοήσω καλύτερα τι συνέβη και τον ρόλο της Frontex. Είμαι εδώ επίσης για να εκφράσω την αλληλεγγύη μου και τη βοήθειά μου στους Ελληνες συναδέλφους που έκαναν ό,τι περισσότερο μπορούσαν για να σώσουν ζωές», είπε, σύμφωνα με το ΑΠΕ-ΜΠΕ.