Ο Στίγκλιτς γειώνει τον Σόιμπλε

Τoν μάστορά του βρήκε ο Βόλφγκανγκ Σόιμπλε χθες στη Νέα Υόρκη. Μιλώντας σε συνέδριο του Πανεπιστημίου Κολούμπια της αμερικανικής μητρόπολης, ο Γερμανός υπουργός υπεραμύνθηκε -αρκετές φορές με ανακρίβειες μάλιστα- του ακραίου νεοφιλελεύθερου οικονομικού μοντέλου που εδώ και χρόνια επιβάλλει η συντηρητική παράταξή του στην Ενωμένη Ευρώπη σε αγαστή συνεργασία με τις υπόλοιπες φίλιες κυβερνήσεις.

Την κομπορρημοσύνη του Σόιμπλε «γείωσε» όμως λίγο αργότερα από το ίδιο βήμα ο Τζόζεφ Στίγκλιτς, ο οποίος περιέγραψε την ευρωπαϊκή οικονομία με εντελώς διαφορετικό τρόπο. «Βλέπω αρκετές χώρες βυθισμένες ακόμη στην ύφεση, τη μέση ανεργία στην Ε.Ε. στο 12%, την ανεργία των νέων διπλάσια», είπε ο νομπελίστας οικονομολόγος, αποδομώντας την επιχειρηματολογία του Γερμανού υπουργού.

Ο Σόιμπλε ισχυρίστηκε ενώπιον των Αμερικανών φοιτητών ότι ένα μοντέλο «μέτριας αλλά διατηρήσιμης ανάπτυξης» -ανάλογο αυτού που εφαρμόζει στην Ευρώπη η Γερμανία- αποτελεί την εναλλακτική λύση στους επαναλαμβανόμενους κύκλους από πιστωτικές φούσκες και εκρήξεις του σύγχρονου καπιταλιστικού συστήματος.

Εγκωμίασε το σύστημα αυτό έναντι των χαλαρών νομισματικών και χρηματοδοτικών πρακτικών του αμερικανικού, τονίζοντας ότι μέσω της παροχής φτηνής εκπαίδευσης, καθολικής υγειονομικής περίθαλψης και αναδιανομής του εισοδήματος, προσφέρει ισότητα ευκαιριών και ανακούφιση στην κοινωνική ανισότητα.

Εξήγησε ακόμη ότι η «μετριοπαθής και διατηρήσιμη ανάπτυξη» της Ευρώπης σημαίνει μεταρρυθμίσεις και απομόχλευση του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα.

Τι σημαίνει αυτό; «Μικρότερος δημόσιος τομέας και περισσότερο ελαστικές αγορές εργασίας» που, κατά τον Σόιμπλε, «βοηθούν μεσοπρόθεσμα στη μείωση των δαπανών και την ενίσχυση της ανάπτυξης». «Μια γρήγορη εφαρμογή των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων ενισχύει την εμπιστοσύνη καταναλωτών και επενδυτών ακυρώνοντας οποιαδήποτε βραχυπρόθεσμη βουτιά της κατανάλωσης», διεμήνυσε.

Ακόμη απέρριψε τους μύδρους κατά της «ευρωπαϊκής λιτότητας» και υπεραμύνθηκε της ανάγκης μείωσης χρεών και ελλειμμάτων. Η «μέτρια και διατηρήσιμη ανάπτυξη» απαιτεί ισοσκελισμό των χρεών και των ελλειμμάτων με τους ρυθμούς ανάπτυξης. Τάχθηκε ακόμη υπέρ διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων για την αύξηση της παραγωγικότητας. Λέγοντας μεταρρυθμίσεις εννοούσε βέβαια μόνο τον συντελεστή εργασία, δηλαδή «ενίσχυση της ελαστικότητας της εργασίας, αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας, αύξηση του ορίου ηλικίας συνταξιοδότησης, μείωση κοινωνικών δαπανών, διευκόλυνση της μετανάστευσης, ενσωμάτωση γυναικών στο εργατικό δυναμικό».

Αποτύχαμε στην Ελλάδα

Στο τέλος θυμήθηκε και την πλευρά του κεφαλαίου, λέγοντας ότι οι επενδύσεις σε φυσικό και ανθρώπινο κεφάλαιο πρέπει να είναι μεγαλύτερες, προειδοποιώντας όμως «ενάντια στις δημοσιονομικές υπερβολές». Υπό φυσιολογικές συνθήκες οι δημόσιες δαπάνες δεν θα πρέπει να αυξάνονται ταχύτερα από τον ονομαστικό ρυθμό ανάπτυξης, είπε.

Ο Σόιμπλε τόνισε ότι η επιμονή στις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις και τη δημοσιονομική προσαρμογή (αναγκαίες, όπως είπε, λόγω της μορφής της ευρωπαϊκής διακυβέρνησης, δηλαδή της δομής της Ε.Ε., της ευρωζώνης, της ΕΚΤ) από την αρχή της κρίσης επανέφερε την ανάπτυξη και την ανταγωνιστικότητα σε Ισπανία, Ιρλανδία, Πορτογαλία. Παραδέχτηκε βέβαια ότι στην Ελλάδα τα πράγματα εξελίχθηκαν διαφορετικά και ότι η κατάσταση παραμένει σοβαρή.

Ξεκαθάρισε ωστόσο ότι η Ευρωπαϊκή Νομισματική Ενωση δεν θα ήταν επιτυχημένη αν μια χώρα-μέλος χάνει σε ανταγωνιστικότητα και εμφανίζει μεγάλα ελλείμματα για να χρηματοδοτήσει την κατανάλωση. Τέτοιου είδους πολιτικές, διαπίστωσε, ζημιώνουν τη σταθερότητα της ευρωζώνης, συμπληρώνοντας ότι η στήριξη που προσφέρθηκε σε Ελλάδα, Ιρλανδία, Πορτογαλία, Ισπανία εμπόδισε την κατάρρευση των διεθνών κεφαλαιαγορών και ενδεχομένως μια νέα παγκόσμια ύφεση.

Ο Στίγκλιτς, όμως, γκρέμισε παντελώς τόσο την ομιλία όσο και το οικονομικό οικοδόμημα του Γερμανού υπουργού Οικονομικών:

«Απέναντι στους μέτριους ρυθμούς ανάπτυξης των χωρών της ευρωζώνης στην περίοδο 1980-2007, το συνολικό ΑΕΠ αυτών σήμερα είναι περίπου 17% χαμηλότερο… Η συνολική απώλεια μεταξύ πραγματικού και δυνητικού προϊόντος ανέρχεται σε τρισ. ευρώ και το χάσμα αυτό αυξάνεται, δεν μειώνεται» είπε ο Αμερικανός οικονομολόγος…

«Με οποιοδήποτε υπολογισμό της ευρωπαϊκής κρίσης και με τον τρόπο που έγινε η διαχείρισή της, η δυνητική ανάπτυξη της ευρωζώνης (με σταθερό πληθωρισμό) θα είναι χαμηλότερη στο μέλλον. Ακόμη και η ανάπτυξη των ευρωπαϊκών οικονομιών που εμφανίζουν καλύτερες επιδόσεις είναι χαμηλή και οφείλεται βέβαια στα πλεονάσματα που εμφανίζουν στο εξωτερικό ισοζύγιο πληρωμών τους, κάτι που αποτελεί κίνδυνο για την παγκόσμια οικονομική σταθερότητα».

Η επισήμανση αυτή ήταν καρφί του οικονομολόγου για το τεράστιο εξωτερικό πλεόνασμα της Γερμανίας σε βάρος των εταίρων της. Ο Στίγκλιτς όμως συνέχισε, σημειώνοντας ότι «κάποτε ήταν τα μεγάλα κινεζικά εμπορικά πλεονάσματα που τροφοδοτούσαν την παγκόσμια οικονομική ανισορροπία, ενώ σήμερα τα αντίστοιχα της Βορείου Ευρώπης είναι ακόμη μεγαλύτερα». Υπενθύμισε βέβαια ότι ο Κέινς είχε καταλήξει ότι οι πολιτικές των πλεονασματικών χωρών είναι πολύ πιο υπεύθυνες για τις διεθνείς ανισορροπίες.

Ο Στίγκλιτς συμμερίστηκε τα εγκώμια Σόιμπλε για το ευρωπαϊκό κοινωνικό κράτος που προσφέρει φτηνή εκπαίδευση, καθολική υγεία και εισοδηματική διανομή. Αναρωτήθηκε όμως γιατί οι θεσμοί αυτοί είχαν τόσο φτωχές επιδόσεις τα τελευταία χρόνια, ακόμη και έναντι των ΗΠΑ που έχει λιγότερο κοινωνικό κράτος. Δεν οφείλεται, όπως είπε, στο γεγονός της πιο ελαστικής αγοράς των ΗΠΑ που εγκωμίαζε νωρίτερα ο Σόιμπλε. Υπενθύμισε ότι στην καρδιά της ύφεσης οι ΗΠΑ τα πήγαν χειρότερα από τη Γερμανία παρότι είχαν μεγαλύτερη εργασιακή ελαστικότητα, αποδομώντας για ακόμη μια φορά τα λεγόμενα του Σόιμπλε.

Υπογράμμισε επίσης ότι το πρόβλημα της Ευρώπης και ενός μεγάλου μέρους του πλανήτη σήμερα δεν είναι όλα τα παραπάνω, αλλά η έλλειψη ζήτησης. Οι χώρες που περικόπτουν υποφέρουν από μεγαλύτερη μείωση της παραγωγής τους είπε, σημειώνοντας ότι ειδικά στην Ευρώπη η λιτότητα συνοδεύτηκε και με περικοπές στον δανεισμό των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, κάτι που ήταν απόρροια της ελαττωματικής δομής της ευρωζώνης.

Παλιές θεωρίες

Αυτό που χρειάζεται σήμερα η ευρωζώνη, τόνισε, δεν είναι μεταρρυθμίσεις που να αποδυναμώνουν τη ζήτηση αλλά η μεταρρύθμιση της ίδιας της δομής. Και αυτό δεν σημαίνει μόνο τραπεζική ενοποίηση αλλά και μια δημοσιονομική ένωση. «Είναι η μεταρρύθμιση της δομής της ίδιας της ευρωζώνης που είναι πιο αναγκαία παρά οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις σε κάθε μία χώρα ξεχωριστά», είπε.

Απέναντι στα λεγόμενα του Σόιμπλε ότι το χρέος και τα ελλείμματα αποτελούν τη ρίζα των ευρωπαϊκών προβλημάτων υπενθύμισε ότι οι θεωρίες αυτές έχουν ήδη απορριφθεί επιστημονικά, μεταξύ άλλων και με την ολική ανασκευή της θεωρίας των Ράινχαρντ- Ρογκόφ. Τις κρίσεις δεν τις προκαλεί το δημόσιο χρέος, οι πολιτικές της εσωτερικής υποτίμησης δεν έφεραν ποτέ αποτέλεσμα, ενώ η βελτίωση των ισοζυγίων εξωτερικών συναλλαγών ήταν αποτέλεσμα μείωσης των εισαγωγών και όχι των εξαγωγών είπε, γκρεμίζοντας όλο το οικοδόμημα της ανάλυσης και των μοντέλων της τρόικας που, όπως είπε, είναι κάκιστα και ελαττωματικά. «Επανειλημμένα έπεσαν έξω στις προβλέψεις τους» και αποτελούν παράδειγμα προς αποφυγή για τους φοιτητές των οικονομικών σχολών, συμπλήρωσε.

Ξεμπρόστιασμα για τις επανορθώσεις

Εκεί όμως που ξεμπρόστιασε πιο πολύ τον Σόιμπλε ο Στίγκλιτς ήταν όταν αναφέρθηκε στο ζήτημα των πολεμικών επανορθώσεων της Γερμανίας προς την Ελλάδα και την άρνηση του Βερολίνου να αναγνωρίσει ακόμη και αυτό το αναγκαστικό κατοχικό δάνειο. Ενώπιον του φοιτητικού κυρίως ακροατηρίου του Κολούμπια, ο νομπελίστας οικονομολόγος είπε προς τον Σόιμπλε: «Καθώς είστε δικηγόρος που εξειδικεύεται στις συμβάσεις, θα ήταν αρκετά ενδιαφέρον, ειδικά για τους φοιτητές της Νομικής εδώ, να μάθουν γιατί αυτά τα συμβόλαια θα πρέπει να ξεχαστούν, ενώ οι δανειακές συμβάσεις διάσωσης της Ελλάδας, όχι».