Τον τελευταίο καιρό υπάρχει μεγάλη αναστάτωση στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο για τον προταθέντα ηλεκτρονικό νέο τρόπο ελέγχου της παρουσίας του διοικητικού προσωπικού του ιδρύματος. Η πρόταση αυτή του πρύτανη δεν προβλέπεται στον Εσωτερικό Κανονισμό Λειτουργίας του ΕΜΠ, δεν έχει εγκριθεί από το κορυφαίο αποφασιστικό όργανο, τη Σύγκλητο, και υποθέτω προκλήθηκε από τα γνωστά συντηρητικά αντανακλαστικά που παραδοσιακά συκοφαντούν τους δημόσιους υπαλλήλους και λειτουργούς, ότι δεν εργάζονται επαρκώς.
Το να μετατρέψεις ένα Πανεπιστήμιο σε γραφειοκρατικό ωρολόγιο δεν είναι «εκσυγχρονισμός». Είναι ιδεολογία της επιτήρησης με άλλο πρόσωπο. Και όταν αυτή η ιδεολογία εφαρμόζεται στο ΕΜΠ με τους διοικητικούς που δουλεύουν δίπλα σε εργαστήρια, σε ερευνητικά προγράμματα, με ακατάστατα ωράρια και οικογενειακές υποχρεώσεις, το αποτέλεσμα είναι άδικο, αντιπαραγωγικό και θεσμικά προβληματικό.
Παράδειγμα που λέει πολλά: Μια μητέρα που πάει το μικρό παιδί της στο σχολείο στις 8.30 και φτάνει στο Πολυτεχνείο 9.10. Τι πρέπει να της συμβεί; Να της κόψουν μισή μέρα; Να της κάνουν παρατήρηση; Και αν φύγει στις 17.10 θα την τιμωρήσουμε επειδή το ψηφιακό ρολόι δεν καταλαβαίνει παιδί, κίνηση ή ευελιξία; Και ας μην ξεχνάμε εκείνους που συνεργάζονται με καθηγητές και εργαστήρια σε πειράματα, προγράμματα, συνεδριάσεις, μπαίνουν, βγαίνουν, ξαναμπαίνουν στις 20.00 για να ρυθμίσουν μια μέτρηση. Θα χτυπούν κάρτα πέντε φορές και μετά; Θα ξεκινήσει ένας πόλεμος αποδείξεων και διοικητικών ενστάσεων αντί για δουλειά.
Τα βασικά επιχειρήματα κατά της εφαρμογής
1. Η φύση της εργασίας συγκρούεται με το «χτύπα κάρτα». Δεν δουλεύουν όλοι με συμβατικό ωράριο γραφείου. Ερευνητικές συνεργασίες, εργαστήρια, εξωτερικές δουλειές, έκτακτες ανάγκες – αυτά δεν «κλειδώνονται» σε ένα πλαστικό.
2. Τιμωρεί την ευελιξία, όχι τη μειωμένη απόδοση. Ενα σύστημα που μετράει μόνο «παρουσίες» αγνοεί την ποιότητα και το αποτέλεσμα. Κάποιος μπορεί να κάθεται 8 ώρες άπραγος. Κάποιος άλλος να μην κάθεται ποτέ αλλά να δουλεύει ασταμάτητα. Η κάρτα μετράει μόνο το πόσες φορές μπήκες.
3. Χαμηλή τεχνική ωριμότητα και κόστος συντήρησης. Τα μηχανήματα χαλάνε. Τα συστήματα κολλάνε. Ποιος θα τρέχει το helpdesk; Ποιος θα διασφαλίζει ότι τα δεδομένα δεν χάνονται ή δεν διαρρέουν; Πόσα χρήματα θα φύγουν για κάτι που δεν λύνει το πρόβλημα;
4. Προβλήματα προσωπικών δεδομένων και εμπιστοσύνης. Η καταγραφή κινήσεων του προσωπικού δημιουργεί κλίμα ανασφάλειας και υποψίας. Ποιος έχει πρόσβαση στα logs; Ποιος τα ελέγχει; Ποιος αποφασίζει για τις «αποδείξεις» παρουσίας;
5. Νομική και θεσμική αμφισβήτηση. Αποφάσεις τέτοιου βάρους πρέπει να περάσουν από τα όργανα που έχουν τη σαφή αρμοδιότητα, αλλιώς δημιουργείται πρόβλημα νομιμότητας και πολιτείας. Το ακαδημαϊκό αυτοδιοίκητο δεν είναι διακοσμητική έννοια.
6. Κοινωνική αδικία και ευάλωτες ομάδες. Μητέρες, πατέρες, φροντιστές, άνθρωποι με αναπηρία ή ειδικές ανάγκες – αυτοί θα βρεθούν συχνά να χάνουν λόγω ενός απρόσωπου συστήματος. Η «ουδετερότητα» του ρολογιού δεν είναι ισότητα.
Εναλλακτικές, ρεαλιστικές και δίκαιες
Αν πραγματικά το ΕΜΠ θέλει να εκσυγχρονιστεί και να βελτιώσει τη διαχείριση του προσωπικού, υπάρχουν λύσεις που σέβονται το αυτοδιοίκητο και τον άνθρωπο και είναι σίγουρα αποτελεσματικότερες:
● Αξιολόγηση με βάση αποτελέσματα, όχι «ώρα εισόδου/εξόδου».
● Ευέλικτο ωράριο και δήλωση παρουσίας, ψηφιακά έντυπα όπου καταγράφονται εργασίες, όχι απλώς είσοδοι.
● Εξαιρέσεις για εργαστηριακή/ερευνητική εργασία και δυνατότητα εξωτερικής καταγραφής έργου.
● Σαφής νομική επεξεργασία και απόφαση της Συγκλήτου πριν από οποιαδήποτε εφαρμογή.
● Πιλοτικό πρόγραμμα με την έγκριση των εκπροσώπων των εργαζομένων, όχι επιβολή.
● Διασφάλιση GDPR και ανεξάρτητος έλεγχος πρόσβασης στα δεδομένα.
● Επένδυση σε ανθρώπινο δυναμικό αντί σε κάρτες, περισσότερο προσωπικό, όχι μηχανισμοί ελέγχου.
Συμπέρασμα
Η ηλεκτρονική κάρτα ως πανάκεια είναι μπαλώματα σε μοντέλα λογιστικής που δεν χωράνε στο Πανεπιστήμιο.
Οταν οι προτεραιότητες είναι λάθος, η «τεχνολογία» γίνεται άλλοθι.
Αν το ΕΜΠ θέλει πραγματικό εκσυγχρονισμό, ας επενδύσει σε ανθρώπους, όχι σε πλαστικό που θα μετρά πόσες φορές περνάς την πόρτα. Αν, αντίθετα, επιλέξει το πλαστικό, να μην εκπλαγεί όταν το Πανεπιστήμιο μετατραπεί σε χώρο φόβου και όχι δημιουργίας. Αν αυτή είναι η ψηφιακή μετάβαση της Παιδείας, τότε μάλλον μιλάμε για επιστροφή στον Μεσαίωνα της επιτήρησης.
*Ομότ. καθηγητής ΕΜΠ, π. πρύτανης, γ.γ. Ευρωπαϊκής Ενωσης Ομότιμων Καθηγητών
