Aποζημιώσεις 168 εκατ. δολαρίων καλείται να πληρώσει η ισραηλινή εταιρεία κατασκοπευτικού λογισμικού NSO στη WhatsApp και τη μητρική της εταιρεία Meta Platforms για την παραβίαση 1.400 λογαριασμών της γνωστής εφαρμογής με το περιβόητο Pegasus. Η ποινή ανακοινώθηκε χθες από ομοσπονδιακό δικαστήριο της Καλιφόρνιας και έρχεται σε συνέχεια καταδίκης της NSO τον περασμένο Δεκέμβριο για την κρυφή εγκατάσταση του Pegasus στα κινητά τηλέφωνα των χρηστών του WhatsApp. Η απόφαση είναι το τελευταίο βήμα μιας δικαστικής διαμάχης έξι ετών και αποτελεί νίκη όσων μάχονται υπέρ της προστασίας των προσωπικών δεδομένων και της ιδιωτικότητας.
Το λογισμικό παρακολούθησης Pegasus χρησιμοποιήθηκε κατά κόρον από κυβερνήσεις για την παραβίαση της ιδιωτικότητας περισσότερων από 50.000 ανθρώπους σε 45 χώρες της υφηλίου. Στα θύματά του περιλαμβάνονται τουλάχιστον 600 πολιτικοί, μεταξύ των οποίων αρχηγοί κρατών και πρωθυπουργοί, καθώς και ακτιβιστές, υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, δικηγόροι, ακαδημαϊκοί, θρησκευτικοί ηγέτες, δημοσιογράφοι και ανώτερα στελέχη επιχειρήσεων. Το Pegasus, γνωστό για τη δυνατότητα που παρέχει στον χρήστη του να μολύνει το κινητό τηλέφωνο κάποιου χωρίς αυτός να κλικάρει σε έναν σύνδεσμο ή να ανοίξει ένα μήνυμα (zero-click), παρέχει τη δυνατότητα απόλυτου ελέγχου της ξένης συσκευής. Στέλνοντας ένα μήνυμα ή πραγματοποιώντας απλώς μια αναπάντητη βιντεοκλήση σε κάποια εφαρμογή, ο χρήστης του Pegasus ελέγχει το μικρόφωνο, την κάμερα και το σύστημα γεωεντοπισμού (GPS) της συσκευής.
H δημοσιογραφική έρευνα έδειξε ότι το Pegasus αποτέλεσε εργαλείο παρακολούθησης αυταρχικών καθεστώτων. Το Pegasus φέρεται ότι χρησιμοποιήθηκε μεταξύ άλλων από κρατικές αρχές του Αζερμπαϊτζάν, του Μπαχρέιν, του Καζακστάν, του Ουζμπεκιστάν, του Μαρόκου, της Ρουάντα, της Σαουδικής Αραβίας, της Ουγγαρίας, της Ινδίας, του Ελ Σαλβαδόρ και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων. Στο Μεξικό το λογισμικό εντοπίστηκε σε δημοσιογράφους και ακτιβιστές που ερευνούσαν την τοπική μαφία και τα μεγάλα καρτέλ ναρκωτικών, ενώ το Pegasus βρέθηκε στα κινητά τηλέφωνα 36 δημοσιογράφων του Al Jazeera.
Στην Ευρώπη η χρήση του, πέραν της Ουγγαρίας, διαπιστώθηκε στην Ισπανία, την Πολωνία και τη Βρετανία, ενώ η Κομισιόν επιβεβαίωσε ότι συνολικά 14 κράτη-μέλη της Ε.Ε. είχαν αγοράσει τεχνολογία της NSO. Σύμφωνα με το ερευνητικό κέντρο του Πανεπιστημίου του Τορόντο Citizen Lab που είχε καθοριστικό ρόλο στις αποκαλύψεις, παρακολουθήσεις με το Pegasus πραγματοποιούνταν και στην Ελλάδα, αν και «δεν είναι σαφές από ποιον χρησιμοποιήθηκε», δηλαδή αν ενεπλάκησαν σε αυτό οι ελληνικές αρχές ή εάν πραγματοποιήθηκαν παρακολουθήσεις από ξένες υπηρεσίες.
Στη διάρκεια εκδίκασης της υπόθεσης WhatsΑpp αποκαλύφθηκε ότι την περίοδο 2018-20 οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις που συνεργάζονταν με την NSO πλήρωναν μια «στάνταρ τιμή» 7 εκατ. δολαρίων για να μπορούν να παρακολουθούν έως και 15 στόχους ταυτόχρονα ενώ για την παρακολούθηση χρηστών σε άλλες χώρες υπήρχε επιπλέον αμοιβή 1-2 εκατ. δολαρίων.
Εγινε γνωστό ακόμη ότι η NSO απασχολούσε 140 ερευνητές που χρηματοδοτούνταν με 50 εκατ. δολάρια ανά έτος για να εντοπίζουν κενά ασφάλειας σε κινητά τηλέφωνα.
Η ισραηλινή εταιρεία αρνείται την οποιαδήποτε ευθύνη και ισχυρίζεται ότι το προϊόν της παρέχεται αποκλειστικά σε κυβερνήσεις για την παρακολούθηση εγκληματιών και τρομοκρατικών ομάδων. «Πιστεύουμε ακράδαντα ότι η τεχνολογία μας παίζει κρίσιμο ρόλο στην πρόληψη σοβαρών εγκλημάτων και τρομοκρατίας και χρησιμοποιείται υπεύθυνα από εξουσιοδοτημένες κυβερνητικές υπηρεσίες», ανέφερε η NSO σε ανακοίνωσή της προχθές μετά την ανακοίνωση της δικαστικής απόφασης, προσθέτοντας ότι θα προβεί στις κατάλληλες νομικές κινήσεις, συμπεριλαμβανομένων περαιτέρω διαδικασιών και έφεσης.
Από τα δεκάδες χιλιάδες θύματα του Pegasus ελάχιστα έχουν γίνει γνωστά. Αυτό οφείλεται εν μέρει στην άρνηση της NSO να παραδώσει στοιχεία στο αμερικανικό δικαστήριο. Σύμφωνα με παλαιότερο δημοσίευμα του βρετανικού Guardian, Ισραηλινοί αξιωματούχοι προχώρησαν έγκαιρα στην κατάσχεση ντοκουμέντων της εταιρείας προκειμένου να προλάβουν τη μεταφορά τους στις ΗΠΑ και την παράδοσή τους στις δικαστικές αρχές.
Αξίζει να σημειωθεί ότι εκτός της WhatsΑpp αγωγή κατά της ισραηλινής εταιρείας είχε καταθέσει και η Apple, απαιτώντας αποζημίωση για τη χρήση του κατασκοπευτικού λογισμικού εναντίον των πελατών της. Τελικά απέσυρε την αγωγή πέρυσι, επικαλούμενη τον κίνδυνο έκθεσης ευαίσθητων δεδομένων των χρηστών της. Από την πλευρά της η WhatsΑpp σε σχετική ανάρτηση χαρακτήρισε «την απόφαση του δικαστηρίου να αναγκάσει την NSO, έναν διαβόητο ξένο έμπορο spyware, να καταβάλει αποζημιώσεις, κρίσιμο αποτρεπτικό παράγοντα για αυτήν την κακόβουλη βιομηχανία, ενάντια στις παράνομες πράξεις της που στοχεύουν τις αμερικανικές εταιρείες και το απόρρητο και την ασφάλεια των ανθρώπων που υπηρετούμε». Πάντως η βιομηχανία κατασκοπευτικού λογισμικού συνέχισε να αναπτύσσεται από το 2019 που η WhatsApp υπέβαλε την αγωγή.
