Μεγάλοι αποκλεισμοί στον (μη) μόνιμο Προσωπικό Βοηθό

Με σοβαρούς αποκλεισμούς και γραφειοκρατικά εμπόδια η διεύρυνση του σημαντικού θεσμού του Προσωπικού Βοηθού για άτομα ανάπηρα, η οποία απέχει παρασάγγας από τις διακηρύξεις του υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής περί καθολικής εφαρμογής του μέτρου, που προβλέπεται μέχρι εξάντλησης του περιορισμένου προϋπολογισμού των 53,5 εκατ. ευρώ.

Το σχετικό νομοσχέδιο εγκρίθηκε χθες επί της αρχής με τις ψήφους της Νέας Δημοκρατίας στη Διαρκή Επιτροπή Κοινωνικών Υποθέσεων, στην οποία το ΚΚΕ τάχθηκε κατά και τα υπόλοιπα κόμματα επιφυλάχθηκαν να τοποθετηθούν την ερχόμενη εβδομάδα στην Ολομέλεια του κοινοβουλίου, και από την οποία αποκλείστηκαν σύλλογοι γονέων/κηδεμόνων ΑμεΑ και εργαζομένων των αρμόδιων υπηρεσιών.

Το σχέδιο νόμου αποκλείει από το πρόγραμμα όσα άτομα δεν διαθέτουν πιστοποίηση αναπηρίας εφ’ όρου ζωής και δεν εντάσσονται στην ηλιακή ομάδα 16-67 ετών και κατ’ εξαίρεση μέχρι 75 ετών για όσους λαμβάνουν επίδομα κίνησης από τον ΟΠΕΚΑ, δημιουργώντας αδικαιολόγητες διακρίσεις σε βάρος ευάλωτων ατόμων, χωρίς επιστημονική αιτιολόγηση και χωρίς μέριμνα για δημόσια στήριξη των εντεινόμενων αναγκών τους σε αυτές τις ηλικίες.

Αντιεπιστημονικές δικαιολογίες

Κατά τη συζήτηση η υπουργός Δόμνα Μιχαηλίδου ισχυρίστηκε ότι ο «κόφτης» της ανηλικότητας και της τρίτης ηλικίας επελέγη λόγω και της «οριζόντιας περιοριστικότητας στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και στην εργασία» ως εάν δεν έχουν δικαίωμα σε αξιοπρεπείς συνθήκες διαβίωσης και συμμετοχής στο κοινωνικό σύνολο, επειδή δεν σπουδάζουν και δεν δουλεύουν.

Επικαλέστηκε μάλιστα την πίεση από την αναπηρική κοινότητα για στοχευμένα προγράμματα, την ώρα που οι ίδιοι φορείς της ζητούν κατάργηση του ορίου των 67 ετών και που αποδεδειγμένα η προϋπόθεση των 16 ετών συμβάλλει στη φτωχοποίηση οικογενειών των παιδιών, καθώς οι γονείς που επωμίζονται τη φροντίδα τους αναγκάζονται να μην εργάζονται.

Σε ό,τι αφορά το αίτημα κομματικών και εξωκοινοβουλευτικών φορέων για άρση της κατ’ εξαίρεσης δυνατότητας μέλους της οικογένειας να αναλαμβάνει τον ρόλο του προσωπικού βοηθού σε απομακρυσμένες και νησιωτικές περιοχές η κ. Μιχαηλίδου αναγνώρισε τη θέση της διεθνούς επιστημονικής κοινότητας κατά της εργασίας συγγενών ως βοηθών στο πλαίσιο της αποϊδρυματοποίησης, αλλά μετακύλισε την ευθύνη στον εργοδότη-ωφελούμενο και στη δυσκολία εύρεσης προσωπικού στην αγορά εργασίας.

Ωστόσο οι προδιαγραφές του προγράμματος είναι αυτές οι οποίες δεν αντιμετωπίζουν τη μειωμένη προσφορά των προσωπικών βοηθών που διαπιστώθηκε κατά την πιλοτική φάση του προγράμματος μετά από σχεδόν πέντε χρόνια δοκιμής. Το μείζον πρόβλημα καταγράφηκε σε νέα έρευνα της Εθνικής Συνομοσπονδίας Ατόμων με Αναπηρία, που αποδίδει αυτή τη σημαντική πρόκληση για την επιτυχή υλοποίηση και τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα του θεσμού στο δυσμενές εργασιακό πλαίσιο, τις χαμηλές ωριαίες αμοιβές και το καθεστώς του «εργόσημου».

Προτεινόμενες αλλαγές

Το υπό επεξεργασία ν/σ δεν παρέχει ισχυρά κίνητρα, καθώς αυξάνει την αμοιβή των προσωπικών βοηθών μόνο κατά 10%, προβλέπει κλιμακωτή αμοιβή ανάλογα με την κατάταξη στο Μητρώο Βοηθών και δεν καθορίζει αναπλήρωσης σε περίπτωση ασθένειας ή έκτακτου κωλύματος του εργαζόμενου. Σε ό,τι αφορά τους συνταξιούχους, μπορεί να μη θεσπίζεται περικοπή σύνταξης, ωστόσο οι φορείς προτείνουν την εξαίρεση και από τον ειδικό φόρο παρακράτησης των συντάξεων. Μάλιστα επιρρίπτεται η ευθύνη στο ανάπηρο άτομο, καθώς θεσπίζεται ανάκληση της απόφασης εάν δεν βρει βοηθό σε έξι μήνες.

Αλλο τεχνητό «φίλτρο» υπαγωγής στο πρόγραμμα αποτελεί η προϋπόθεση για τη συμπλήρωση 60 ημερών στο πιλοτικό στάδιο. Σε περίπτωση λιγότερων ημερών το συμφωνητικό θα λήξει τον Ιανουάριο του 2027, ενώ αποκλείονται όσοι δεν είχαν κληρωθεί κατά τον τυχαίο τρόπο κάλυψης των μόλις 1.800 θέσεων της προηγούμενης φάσης.

Ο πρόεδρος της Εθνικής Αρχής Προσβασιμότητας και πρώην ευρωβουλευτής, Στέλιος Κυμπουρόπουλος, υπογράμμισε ότι το ν/σ δεν καθορίζει την απονομή ωρών προσωπικής βοήθειας που απαιτείται για να «έχουν όλοι δικαίωμα στην αυτοδιάθεση».

Στη συνέχεια η Εθνική Ομοσπονδία Τυφλών ζήτησε την κατάργηση των άρθρων για οικονομικά κριτήρια στα δωρεάν μαθήματα των εκπαιδευτικών του προγράμματος κινητικότητας, που αφορά 17.000 άτομα με προβλήματα όρασης και δίνει τη δυνατότητα σύναψης συμφωνιών με ιδιωτικούς φορείς.

Αλλαγές για να διορθωθούν τα παραπάνω ζήτησαν οι βουλευτές Πέτρος Παππάς (ΠΑΣΟΚ), Ελενα Ακρίτα (ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ.), Βιβή Δάγκα (ΚΚΕ), Θεανώ Φωτίου (Νέα Αριστερά), Τζώρτζια Κεφαλά (Πλεύση Ελευθερίας) και Μαρία Αθανασίου (Ελληνική Λύση). Ανάμεσα σε άλλα έθιξαν τη μη διάκριση μεταξύ προσωπικού βοηθού και προσωπικού φροντιστή, την ανεπάρκεια του προσωπικού του ΟΠΕΚΑ, την απουσία ενίσχυσης των οικογενειών ΑμεΑ και τελικά την απώλεια συγκρότησης ενός μόνιμου και θεσμικά κατοχυρωμένου μηχανισμού αυτόνομης διαβίωσης.

Συνήγορος του Πολίτη

Σε υπόμνημά του ο ΣτΠ επικρίνει μεταξύ άλλων το άρθρο 33 για τη δημιουργία δύο κατηγοριών δικαιούχων της κάρτας αναπηρίας ανάμεσα σε εγγεγραμμένους και μη στο ψηφιακό μητρώο αναπηρίας, καθώς λόγω τεχνικών προβλημάτων έχουν μείνει εκτός ακόμα και πολίτες με βαρύτατες αναπηρίες, και το άρθρο 31 γιατί δεν βελτιώνει τη διαδικασία έκδοσης πιστοποίησης μέσω της Εθνικής Πύλης Αναπηρίας, παρατείνοντας την ασάφεια ως προς τη λήψη γνωματεύσεων ΑΣΥΕ από φορείς κοινωνικών παροχών με αποτέλεσμα οι ανάπηροι και ασφαλισμένοι να αναγκάζονται σε εξέταση από δύο διαφορετικές υγειονομικές επιτροπές, ΚΕΠΑ και ΑΣΥΕ.