Ο τελευταίος φάρος

Ανάμεσα σε καινότροπες ορολογίες στρατιωτικών και πολιτικών αναλυτών για την κατάσταση στη Μέση Ανατολή -όπως η χρήση του όρου «εξουδετέρωση» αντί για δολοφονία ή του όρου «αυτοάμυνα» αντί για γενοκτονία- είτε σε ακριτομυθίες δημοσιογράφων που σχολιάζουν με την εξαρτημένη από ύποπτα κέντρα εξουσίας ασυναρτησία της γλώσσας που επιβάλλει ο τηλεοπτικός Μινώταυρος, χρειάστηκε ένας Ελληνας γιατρός που έχασε τον γιο του στην πρόσφατη πολύνεκρη επίθεση στο Τελ Αβίβ, για να αποκατασταθούν νοηματικά οι λέξεις που περιγράφουν αυτό που ζούμε όχι μόνο σήμερα αλλά εδώ και πολλούς αιώνες. «Είναι μια τρέλα, ο ένας με το Κοράνι, ο άλλος με την Παλαιά Διαθήκη κοιτάνε συνεχώς να σκοτώνουν ο ένας τον άλλον. Δεν θα σταματήσει ποτέ αυτό» («Εφ.Συν.» 2.10.2024), είπε ο άτυχος πατέρας επιρρίπτοντας την ευθύνη σ’ αυτό που η ακηδεμόνευτη και ελεύθερη σκέψη του τον οδήγησε. Ακριβώς στον υπεύθυνο, που στην προκειμένη περίπτωση δεν είναι άλλος από το δόγμα, τον θρησκευτικό φανατισμό, την υποταγή στις θείες εντολές.

Ο Βιτγκενστάιν στην «Πρώτη διάλεξη για τη θρησκευτική πίστη» αναφερόμενος στην ακραία μορφή πίστης, που απορρίπτει ακόμα και την πιο κοντινή της (δηλαδή οιονεί μεταφυσική) επιστημονική πρόβλεψη, επισημαίνει ότι η βεβαιότητα της θείας εντολής και της τιμωρίας που η μη συμμόρφωση με αυτήν συνεπάγεται, οδηγεί τον άνθρωπο στη διαδικασία να παλεύει «όλη του τη ζωή για να μη συρθεί μέσα στις φλόγες. Αυτό δεν είναι επαγωγή. Είναι τρόμος. Δηλαδή, με άλλα λόγια, μέρος της ουσίας της πίστης» (Λ. Βιτγκενστάιν «14 Διαλέξεις για τη θρησκευτική πίστη», Εκδόσεις Αστρολάβος/Ευθύνη). Και ο θρησκευτικός τρόμος επί χιλιετίες εμποδίζει την ανθρωπότητα να απαλλαγεί από την καταδυνάστευση του θρησκευτικού λόγου και την αλλοίωση που αυτός προξενεί στο νόημα των λέξεων.

Για παράδειγμα το νόημα της λέξης «αποκάλυψη» είναι το ουσιαστικό του «αποκαλύπτω», που σημαίνει φανερώνω κάτι που είναι καλυμμένο, εμφανίζω το πραγματικό. Αντίθετα στην εκκλησιαστική μη επαγωγική σκέψη η λέξη γράφεται με κεφαλαίο άλφα ως απόλυτο ουσιαστικό μη προερχόμενο από ρηματικό τύπο -δηλαδή διαδικασία έκφρασης υπόθεσης, ευχής, απορίας ή συντελεσμένου γεγονότος- αλλά αποτυπώνει μια δογματική βεβαιότητα για την επέλευση γεγονότος που αντιπροσωπεύει καταστροφή, τιμωρία, Αρμαγεδδώνα, τρόμο. Το ίδιο συμβαίνει και με άλλες λέξεις όπως ευλογία, χάρις, κοινωνία όπου αντί για έννοιες καθαρά συνυφασμένες με τη ζωή αυτή καθαυτή και τη σχετικότητά της, μέσα στο θρησκευτικό αναμορφωτήριο λέξεων οδηγούνται στη δογματική εσχατολογία μέσω μιας αυθαίρετης αναλογικότητας.

Μόνο μέσω του θρησκευτικού φανατισμού που οδηγεί στον τρόμο μπορεί κάποιος να εξηγήσει τη συμπεριφορά και των δύο πλευρών. Το μεν κράτος του Ισραήλ με το δόγμα της θεϊκής εντολής «οφθαλμόν αντί οφθαλμού» -εν προκειμένω «δύο οφθαλμούς αντί οφθαλμού»- σκοτώνει αδιάκριτα αδιαφορώντας παράλληλα για τις σοβαρές οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες σε βάρος του λαού του, οι δε της Χαμάς, της Χεζμπολάχ, του Ιράν ή αυτοκτονούν μέσα σε ένα όργιο τυφλής βίας ή συνοδεύουν με ρήσεις από το Κοράνι τους βαλλιστικούς τους πυραύλους. Αν δε στο μέλλον ο διπλός αυτός παραλογισμός διασταυρωθεί και με το οικονομικό και στρατιωτικό δόγμα WASP (White, Anglo-Saxon, Protestant), τότε ο «Αρμαγεδδών» θα παύσει να παραμένει ως μια παραληρηματική προφητεία και θα μετατραπεί στον αναπόδραστο επίλογο της Ιστορίας του ανθρώπου. Μέσα σε αυτήν την τρικυμία όπου το πλοίο της ανθρωπότητας πλέει χωρίς πυξίδα, ένας μόνο φάρος μένει και αυτός δεν είναι άλλος από την αποκατάσταση των λέξεων και των εννοιών που αυτές οφείλουν με σαφήνεια να αντιπροσωπεύουν∙ με την ίδια σαφήνεια που ο πατέρας του νεκρού παλικαριού αποκάλυψε την αιτία της τρέλας κάποιων που μας οδηγούν στην καταστροφή. Η γλώσσα είναι αυτή που περιέχει και διευρύνει τα όρια της γνώσης. Η κακή χρήση των λέξεων αλλοιώνει την ουσία τους ενώ η ακριβολογία αποκαθιστά την ευεργετική τους δράση, όπως ακριβώς συμβαίνει και με τη δράση των φαρμάκων.

Η κακή χρήση τους σε σκοτώνει, η συνετή σε θεραπεύει. Είναι καιρός λοιπόν να επιστρέψουμε στα νοήματα των λέξεων όπως αυτά αναδύθηκαν μέσα από τον αφρό των κυμάτων στα παράλια της Ιωνίας και στο διαυγές ετυμολογικό λεξικό της Φύσης που θα μας απελευθερώσει από τη δυναστεία της δεισιδαιμονίας και μισαλλοδοξίας που κρύβει ο θρησκευτικός δογματισμός, γιατί αλλιώς, όπως έλεγε ο Φερνάντο Πεσόα, «εμείς τα φυτά της αλήθειας, τα φυτά της ζωής» θα καταντήσουμε «τα εγγόνια του Πεπρωμένου, τα θετά παιδιά του Θεού, που παντρεύτηκε με την Αιώνια Νύχτα, όταν χήρεψε από το Χάος που μας έφερε στον κόσμο»**.

*Νομικός, συγγραφέας

**Από το «Βιβλίο της Ανησυχίας», Εκδόσεις Αλεξάνδρεια