Κατάντια

Παλιά, δεν στέλναμε εξώδικα – όχι τουλάχιστον εκεί που μεγάλωσα, στις εργατικές πολυκατοικίες της Νέας Φιλαδέλφειας. Βασικά δεν γνωρίζαμε την ύπαρξή τους. Αν ο γείτονάς σου έριχνε τα βρομόνερά του στο μπαλκόνι σου ή στην αυλή σου, εάν έβαζε το ραδιόφωνο στη διαπασών τα θερινά μεσημέρια, ή αν σε δάγκωνε το αγριόσκυλό του, που δεν το είχε δεμένο, ε, τότε, κάπως προσπαθούσαμε να λύσουμε μόνοι μας τις διαφορές μας, πριν καταφύγουμε στις Αρχές. Η φοβέρα «θα σου φέρω την αστυνομία, ρε!» εκτοξευόταν στο μη παρέκει και συνήθως έπιανε. Ο νταής συνετιζόταν, η απειλή δεν χρειαζόταν να υλοποιηθεί κι έτσι δεν μπλέκαμε με μηνύσεις, δικηγόρους και δικαστήρια. Πρώτον γιατί δεν υπήρχαν λεφτά για κάτι τέτοιο και, δεύτερον και σημαντικότερον, ήταν ντροπή να φέρεις τους μπάτσους ή να κυνηγήσεις δικαστικά τον γείτονά σου ή, ακόμα χειρότερα, την οικογένεια, τους συναδέλφους ή τους συντρόφους σου. Ηταν κατάντια.

Τα εξώδικα τα μάθαμε πολύ αργότερα, σε αστικό περιβάλλον, όταν οι σχέσεις γειτονίας, συνύπαρξης και συνεργασίας είχαν γίνει πολυπλοκότερες, πιο απόμακρες και λιγότερο ανθρώπινες και οικείες απ’ αυτές που επικρατούσαν στη λαϊκή γειτονιά. Ο νοικάρης που δεν δίνει τα νοίκια, το αφεντικό που χρωστά δεδουλευμένα, η απειλή και η εξύβριση: όλα αυτά ας πούμε ότι ήταν κάποιοι λόγοι για να μπεις στον κόπο και στα έξοδα να πληρώσεις δικηγόρο να συντάξει την εξώδικο επιστολή, και δικαστικό επιμελητή να την παραδώσει, για να μην τραβιέστε στα δικαστήρια με τον παραλήπτη της.

Αλλά και πάλι, το εξώδικο ήταν η έσχατη επιλογή πριν από τη μήνυση. Η διαπροσωπική επίλυση των διαφορών ήταν οπωσδήποτε προτιμητέα, ενώ η αποστολή εξώδικων για ψύλλου πήδημα παρέμεινε λίγο ξεφτίλα. Λίγο κατάντια.

Κατάντια, λοιπόν, και κατάντημα: η κακή κατάσταση στην οποία οδηγείται κάποιος ή κάτι. Η μειωτική κατάληξη, ο ξεπεσμός. Ο εξευτελισμός, το ρεζίλι. Ο «κατάντης» είναι ο κατηφορικός, αυτός που έχει κατεύθυνση προς τα κάτω, ο κατωφερής. Λέμε «προς τα κατάντη του ποταμού», δηλαδή προς τις εκβολές του, εν αντιθέσει με τα ανάντη. Ο «κατάντης», η «κατάντια» και το «κατάντημα» προέρχονται από το ρήμα «καταντώ», σύμφωνα με το Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας. Η παλιότερη σημασία του ρήματος ήταν «καταλήγω, φθάνω», όμως τώρα σημαίνει «καταλήγω σε ανεπιθύμητη κατάσταση», «οδηγούμαι σε σημείο εξευτελιστικό για την αξιοπρέπειά μου», «ξεπέφτω», «παίρνω την κάτω βόλτα», «εξελίσσομαι αρνητικά». Ολες αυτές οι σημασίες, μηδεμιάς εξαιρουμένης, θα μπορούσαν να περιγράψουν την αδιανόητη πράξη του Στέφανου Κασσελάκη να στείλει εξώδικο στο ίδιο του το κόμμα, του οποίου διετέλεσε πρόεδρος. Ο ΣΥΡΙΖΑ του έκλεισε μεν την πόρτα κατάμουτρα, πλην όμως ο «Στέφανος. Σκέτο.» έβαλε αυθαιρέτως πόδι στην εξώπορτα να μην κλείσει τελείως, ώστε να ξαναμπεί μέσα, αναγκάζοντας τους ενοίκους του να τον ξαναδεχτούν και μάλιστα ως κεφαλή αυτού του άτυχου, κακορίζικου σπιτιού. Ομως, όποιος κι αν είναι ο λόγος του εξωδίκου, οποιοσδήποτε, δεν το στέλνεις στους συντρόφους σου, νυν ή πρώην. Τα βρίσκεις ή τα σπας μαζί τους, πλακώνεστε στο βρισίδι και μετά φιλιώνετε, συζητάς και διαπραγματεύεσαι, κάνεις τέλος πάντων ό,τι περνά από το χέρι σου για να ξαναχωθείς, εάν σε έχουν πετάξει έξω, αλλά όταν δεις πως αυτό είναι αδύνατον, την κάνεις με ψηλά το κεφάλι, ρε φίλε. Πάντως, εξώδικο δεν στέλνεις, είτε είσαι εφοπλιστής, είτε προλετάριος – είναι κατάντια.