«Ο νόμος, λένε οι κηπουροί, είναι ο ήλιος/ ο νόμος είναι εκείνος/που υπακούν όλοι οι κηπουροί». Οι στίχοι αυτοί του Γ. Χ. Οντεν θα μπορούσαν να είναι ένας τρόπος να προσεγγίσουμε τη δεύτερη ποιητική συλλογή της Αμερικανίδας ποιήτριας Λουίζ Γκλικ (Νόμπελ Λογοτεχνίας 2020) που φτάνει στο ελληνικό κοινό από τις εκδόσεις Στερέωμα. Ο λόγος για το βιβλίο «Η άγρια ίρις» (Βραβείο Πούλιτζερ 1993) που κυκλοφόρησε πρόσφατα σε δίγλωσση έκδοση.
Τα πενήντα τέσσερα ποιήματα που συναποτελούν την ποιητική σύνθεση της Γκλικ μεταφράζονται με παλμό από τον ποιητή Χάρη Βλαβιανό και συμβαίνουν μέσα σ’ έναν κήπο, όπου τον λόγο μοιράζονται τρεις διαφορετικές φωνές. Ο κήπος γίνεται το ψυχικό τοπίο που επιλέγει η ποιήτρια, εστιάζοντας μεταφορικά στην ανθοφορία, την αθανασία και τον μαρασμό. Στην οργιώδη στιγμή της δημιουργίας και την αναπόφευκτη συντριβή της εξασθένησης, μιλώντας ουσιαστικά -με έντονο το στοιχείο της παραβολής- για τη βαθιά θλίψη και το πένθος μέσα από σχήματα του φυσικού κόσμου.
Η συνομιλία του Δημιουργού, της κηπουρού και των πληθυντικών φυτών και λουλουδιών, όμως, αγγίζει και ζητήματα πέρα από τη βιολογική και συναισθηματική μας κατάπτωση. Στα ποιήματα αισθάνομαι πως υπάρχει κι ένας διακριτικά τοποθετημένος προβληματισμός για τη φύση της εξουσίας και τις προεκτάσεις της, κυρίως όταν μιλά η φωνή του Δημιουργού. Οι εξουσιαστικές σχέσεις που αποκαλύπτονται ανάμεσα στον δημιουργό και τα δημιουργήματά του λαμβάνουν και μια τριγωνική δυναμική με την παρουσία της κηπουρού, δηλαδή την προβολή της ποιήτριας.
Η κηπουρός αναλαμβάνει άλλοτε ρόλο διαμεσολαβητή κι άλλοτε «μικρού δημιουργού» μέσα από μια σειρά υμνητικών ποιημάτων, των «Ορθρων» και των «Εσπερινών». Αμφισβητεί κι αμφισβητείται συχνά βασανιζόμενη. Ο κήπος της Γκλικ είναι, βέβαια, ένας μικρόκοσμος. Ακόμα και οι μικρόκοσμοι, όμως, έχουν νομοτελειακά μία αρχή, έναν Κύριο. Σκέφτομαι, τι θα συμβεί αν ο Δημιουργός είτε από αδιαφορία και πλήξη είτε από απέραντη θλίψη στρέψει αλλού το βλέμμα του κι αποφασίσει να αποσυρθεί; Αν αφήσει στην τύχη του το βασίλειό του;
H ποιήτρια στο δοκίμιό της «Education of the Poet» γράφει πως η ιδέα της ανομίας είναι ρομαντική και τονίζει πως απ’ αυτόν τον ρομαντισμό πασχίζει να απελευθερωθεί. Το σχόλιο, νομίζω, έχει το ενδιαφέρον του, γιατί επιβεβαιώνει πόσο έχει απασχολήσει την Γκλικ η παρουσία μιας οργανωτικής αρχής στον κόσμο. Πόσα λάθη, πόσες απουσίες και τελικά πόση απεμπλοκή επιτρέπει και συγχωρεί το σύστημα στο οποίο ο καθένας έχει βασίσει τη ζωή του;
«Οταν σας δημιούργησα σας αγαπούσα/ Τώρα σας λυπάμαι / Σας έδωσα ό,τι είχατε ανάγκη: / κρεβάτι από χώμα / κουβέρτα από γαλανό αέρα – / Καθώς απομακρύνομαι από σας / σας βλέπω πιο καθαρά», λέει ο «Ανεμος που αποσύρεται». Τα πράγματα φωτίζονται περισσότερο όταν παίρνει τον λόγο το «Ανοιξιάτικο Χιόνι»: «Σου έχω δείξει αυτό που θέλεις: / όχι πίστη, αλλά υποταγή/ στην εξουσία, που στηρίζεται στη βία». Αλλά κι όταν στη συνέχεια το «Τέλος του Χειμώνα» λέει στην ανθισμένη φύση, στα φυτά και τα λουλούδια: «Θέλατε να γεννηθείτε, σας άφησα να γεννηθείτε./ Πότε η θλίψη μου εμπόδισε/ την απόλαυσή σας;».
Στο «Αγριόχορτο» διαβάζουμε: «Κάτι/ έρχεται στον κόσμο ανεπιθύμητο/ προξενώντας αταξία, αταξία – […] “Δεν χρειάζομαι τον έπαινό σου / για να επιζήσω. Ημουν εδώ από την αρχή,/ προτού έρθεις εσύ εδώ, προτού/ καν φυτέψεις έναν κήπο./Και θα είμαι εδώ όταν θα ’χουν απομείνει μονάχα ο ήλιος/ και το φεγγάρι, / η θάλασσα και το πλατύ λιβάδι. / Εγώ θα είμαι το λιβάδι”».
Και κάπου εδώ είναι ασφαλές να πούμε πως στην Γκλικ ο κόσμος της βλάστησης «καλλιεργεί» την πραγματική μας φύση, τη φύση της ψυχής. Τους καρπούς αυτής της συνάντησης τώρα, αν το μπορούμε, τους συλλέγουμε μόνοι σε κήπους αυστηρά ιδιωτικούς. Γιατί όπως σωστά το είπαν κι οι «Βιολέτες» στο ομώνυμο ποίημα της Γκλικ: «Μέσα σ’ όλο σου το μεγαλείο δεν γνωρίζεις / τίποτε από τη φύση της ψυχής,/ που δεν πρόκειται να πεθάνει ποτέ: φτωχέ λυπημένε θεέ,/ ή δεν την είχες ποτέ/ ή ποτέ δεν τη χάνεις».
-320x213.jpg)
