«Η μαγειρική δεν είναι παιχνίδι∙ είναι αγάπη»

«Οπως και να είναι, το παιχνίδι το απόλαυσα. Στο αεροπλάνο, στην αλλοδαπή, στην παραλία. Μα τι χρειάζεται, επιτέλους, ο άνθρωπος; Ενα πιάτο καλό φαΐ κι ένα ποτήρι κρασί. Αντε κι ένα καλό βιβλίο. Αν πείτε και για τον Ερωτα, έχετε δίκιο. Γι’ αυτό η Νόστιμη ποίηση αντλεί τη νοστιμιά της από τον Ερωτα», έτσι τελειώνει το προλογικό σημείωμα του εκ Κρήτης ορμώμενου Αντώνη Καρτσάκη, σ’ αυτόν τον πρωτότυπο και ολομύριστο λειμώνα μαγειρικής.

Τον συγγραφέα τον γνωρίσαμε ως καταξιωμένο εκπαιδευτικό, από εκείνους που εγγράφονται στις καρδιές των μαθητών και χαράζουν πορείες, από το αυτοβιογραφικό χρονικό του Στον ανήσυχο μαθητή μου (2015). Τον μάθαμε επίσης ως φιλόλογο μελετητή από τη Μεταπολεμική κριτική και ποίηση. Ζητήματα αισθητικής και ιδεολογίας (2009) και Το λογοτεχνικό Ηράκλειο του Μεσοπολέμου. Κείμενα, έντυπα, δημιουργοί (2013). Ηρθε καιρός να τον δούμε και ως ιδιαίτερο άνθρωπο, με ευαισθησίες, χιούμορ, αυτοσαρκασμό, δεινές μαγειρικές ικανότητες. Ο ίδιος λέει στη σελίδα 56 του καινούργιου του βιβλίου «Ξεύρεις πως είμαι δάσκαλος κι υπηρετώ τη γνώση / εδίδαξα τα γράμματα, τώρα διδάσκω βρώση».

Παίρνοντας ο αναγνώστης στα χέρια το βιβλίο, με τα καθέτως αραδιασμένα πολύχρωμα μπαχαρικά στο εξώφυλλο, που θυμίζουν πλουμιστό χαλί της Ανατολής ή πάγκους στο Μπαχάρ Τσαρσί της Πόλης, αναρωτιέται: Τι σημαίνει ο τίτλος Νόστιμη ποίηση; Πρόκειται άραγε για ανθολογία με ποιήματα χαριτωμένα, ποιήματα πιπεράτα; Αμέσως όμως έρχεται διαφωτιστικός ο υπότιτλος: Μαγειρεύοντας με στίχους. Μιλάμε πράγματι για έναν Τσελεμεντέ, για έναν οδηγό μαγειρικής, με συνταγές πρωτότυπες και γευστικές, με πολλά υπονοούμενα και περισσότερα ευκόλως εννοούμενα. Σταχυολογώ τίτλους: «Τη γλώσσα μου έδωσαν ελληνική. Ψάρι γλώσσα στο φούρνο»∙ «Ηδονή – οδύνη, ήτοι γλυκό καζάν-ντιπί από το Αϊδίνι»∙ «Διά κυρίους ερωτολήπτους, το κρασί της αγάπης».

Αλλού ο αφηγητής ετοιμάζει με «Κεκαλυμμένη ηδονή, κοτόπουλο σκεπαστό στο φούρνο» και «Σελινοσαλάτα των παραισθήσεων», περιμένοντας την αγαπημένη του. Ο ερχομός της όμως ματαιώνεται, από έκτακτο περιστατικό, και παρευθύς ο απογοητευμένος εραστής προσθέτει άλλο πιάτο «Βράσε όρυζα, εορταστικό και μυρισμένο ρύζι», και αρκείται απλώς στο να φάει μαζί με τον συγκάτοικό του Ιωάννη.

Στο γευστικό του περιβόλι ο Καρτσάκης συγκεντρώνει συνταγές από φίλους και συγγενείς, από τη μάνα, τη γιαγιά και τη συμβία του, από τον Μαμαλάκη, τον Επίκουρο, τον Δειπνοσοφιστή, τον Γαστρονόμο, μέχρι και έμμεσα εμπνευσμένες συνταγές περιβαλλοντικής ευαισθησίας από τη χορτοφάγο κόρη του, η τρυφερότητα προς την οποία είναι παντού εμφανής. Διαρκής αναφορά επίσης στη γυναίκα του την Κωνσταντίνα, στους εκ Βορρά φίλους, στην Τασούλα και στον Δημήτρη, και στην αγαπημένη δασκάλα των παιδικών του χρόνων. Οντας στο κρεβάτι του πόνου χειρουργημένος από κήλη, ακούει στην τηλεόραση συνταγή Μαμαλάκη «Με μαστίχα Χίου, φιλέτα κοτόπουλου» και τη στέλνει στην Κυρία του, ενσωματωμένη σε έμμετρη επιστολή. Γράφει κάποια στιγμή: «Με τη μαστίχα και λυωμένο ένα κρεμμύδι, / κρασί λευκό και κρέμα γάλακτος που δίδει / βελούδινη υφή στη μαγειρία / καλύπτει τα φιλέτα του, Κυρία».

Η γλώσσα και οι ρίμες του, πότε στον ευρύ και δυναμικό δεκαπεντασύλλαβο και πότε στον παραπονιάρικο ενδεκασύλλαβο, αναδεικνύουν την ποιητική μας παράδοση, με διάσπαρτα εμβόλιμα από τον Πτωχοπρόδρομο, τον Ερωτόκριτο, την Ερωφίλη, τον Απόκοπο του Μπεργαδή, τον Στέφανο Σαχλίκη, τον Κρητικό πόλεμο του Μπουνιαλή, μέχρι τον Σολωμό, τον Καβάφη, τον Σεφέρη, τον Ελύτη, τον Εγγονόπουλο, τον Αναγνωστάκη, αλλά και τον Λιοντάκη, τον Γκανά, τον Χιόνη και πολλούς πολλούς άλλους. Ο Καρτσάκης έχει εγκύψει επίσης και στη διεθνή βιβλιογραφία: Η μαγειρική είναι αγάπη, τέχνη και τεχνική των Ερβέ Τις – Πιερ Γκαρνιέρ∙ Αφροδίτη, Ιστορίες, συνταγές και άλλα αφροδισιακά, της Ιζαμπέλ Αλιέντε∙ Η γαστρονομία ως καλή τέχνη, του Ζ.Α. Μπριγιά – Σαβαρέν, κ.ά.

Θα βρει, επίσης, ο προσεκτικός αναγνώστης, εκτός από κρητικές μαντινάδες, θυμοσοφικά και φιλοσοφικά αποφθέγματα και λαϊκές ρήσεις καφενείου. Ιδιαίτερος και ο ρόλος των ονείρων.

Κάτι που δεν μπορεί να μείνει απαρατήρητο είναι οι λέξεις που χρησιμοποιεί ο Καρτσάκης, από το ανεξάντλητο οπλοστάσιο της γλώσσας μας σε όλη της τη διαχρονία: κρυψιβουλία, ερωτοληψία, η ροδοπάρειος νέα, αδηφάγος, γαστρίμαργος, ροδοσταμνίζει (όπως θα ’λεγε η Κρητικιά γιαγιά του το «ψιλοβρέχει»), οινοβαρής (κοινώς σουρωμένος), ευθαλής και πάμπολλες άλλες.

Ολο το υλικό οργανώνεται δομικά με διαίρεση ενοτήτων κατά το πρότυπο των δημοτικών τραγουδιών: «Της αγάπης», «της ξενιτιάς», «του πόνου» κ.ά. Υπάρχει επίμετρο με τις συνταγές, όχι πια ποιητικά αλλά κατά κατηγορίες: Σαλάτες – Ορεκτικά, Σούπες, Ζυμαρικά, Κρεατικά… και γλωσσάρι για τις κρητικές λέξεις.

Τόσο χιούμορ και τόση σοβαρότητα συνταιριασμένα σε υλικό που έχει συγκεντρωθεί με γνώση και ακονισμένο αναγνωστικό κριτήριο λίγες φορές συναντάμε.