• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 25.9°C / 29.5°C
    2 BF
    39%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    26°C 23.8°C / 27.7°C
    1 BF
    60%
  • Πάτρα
    Σποραδικές νεφώσεις
    27°C 24.8°C / 27.1°C
    2 BF
    55%
  • Ιωάννινα
    Αραιές νεφώσεις
    20°C 19.9°C / 19.9°C
    1 BF
    88%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    27°C 25.7°C / 26.9°C
    2 BF
    69%
  • Βέροια
    Αραιές νεφώσεις
    23°C 19.0°C / 25.1°C
    3 BF
    72%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    15°C 15.4°C / 19.5°C
    3 BF
    88%
  • Αγρίνιο
    Αραιές νεφώσεις
    20°C 20.2°C / 20.2°C
    1 BF
    79%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    26°C 25.5°C / 27.7°C
    4 BF
    57%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    27°C 26.2°C / 26.9°C
    2 BF
    61%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    26°C 25.8°C / 26.6°C
    5 BF
    57%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    26°C 24.0°C / 25.7°C
    1 BF
    53%
  • Κεφαλονιά
    Σποραδικές νεφώσεις
    27°C 26.9°C / 26.9°C
    0 BF
    78%
  • Λάρισα
    Αραιές νεφώσεις
    25°C 25.1°C / 25.1°C
    1 BF
    74%
  • Λαμία
    Αραιές νεφώσεις
    26°C 24.5°C / 26.2°C
    1 BF
    73%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    27°C 26.8°C / 27.1°C
    4 BF
    76%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    28°C 27.1°C / 29.0°C
    2 BF
    34%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    26°C 25.3°C / 26.0°C
    2 BF
    61%
  • Κατερίνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    25°C 23.9°C / 26.7°C
    3 BF
    68%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    17°C 17.4°C / 17.4°C
    0 BF
    92%
ΑΝΤΩΝΗΣ ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ/EUROKINISSI
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Οι αρμοί της εξουσίας

  • A-
  • A+

Οταν ξεκίνησα την πανεπιστημιακή μου καριέρα στο Λονδίνο, ο πρόεδρος του τμήματος μου είπε ότι ως ξένος, αριστερός και θεωρητικός θα έπρεπε για να πετύχω να κάνω διπλή προσπάθεια από αυτή των Αγγλων συναδέλφων. Ετσι και με την πολιτική. Τα αριστερά κόμματα πετυχαίνουν μόνο αν υπερβούν τους ορατούς και αόρατους περιορισμούς που επιβάλλει η κοινοτοπία της κανονικότητας και ο συμβιβασμός με τις αποτυχίες τους. Οι καπιταλιστικές σχέσεις στηρίζονται σε ένα συνεχές και συχνά αόρατο υπόστρωμα αποδοχής τους αλλά και σε συνεχείς στοχευμένες ενέργειες προστασίας του συστήματος.

Η «φυσική» τάξη των πραγμάτων έχει επιβάλει μια σειρά δογματικές και επιστημονικά σαθρές απόψεις: ο άνθρωπος είναι φύσει ανταγωνιστικός, η αγορά αποτελεί τον βέλτιστο μηχανισμό κατανομής του πλούτου, το ατομικό συμφέρον οδηγεί στο κοινό καλό. Το κοινότοπο είναι η σκιά μόνο του επιτηδευμένου. Οι συνιστώσες του συστήματος, τράπεζες, νομικό σύστημα, ΜΜΕ, παιδεία, Εκκλησία, δυνάμεις ασφάλειας, παρεμβαίνουν η κάθε μία στον χώρο της ενισχύοντας τα παράλογα «προφανή». Τα επιμέρους συμφέροντά τους μπορεί να είναι ανταγωνιστικά κατά καιρούς, αλλά όταν αισθανθούν απειλούμενοι ομονοούν. Κάθε ταξικό καθεστώς αναπαράγεται από τους πολιτικούς, ιδεολογικούς και νομικούς θεσμούς του, τους «αρμούς» της εξουσίας του.

Για καιρό η Αριστερά κατηγορούνταν ότι είχε μια άκαμπτη θεωρία και παρωχημένη ιδεολογία. Στα είκοσι χρονιά του 21ου αιώνα η Αριστερά αγωνίζεται για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις πολύμορφες και πολύχρωμες ταυτότητες. Είναι η πιο αποτελεσματική αντίπαλος των διακρίσεων και κεντρικός εκφραστής της αλληλεγγύης προς τους πρόσφυγες και τους μετανάστες. Εχει υποβάλει τις αυξανόμενες ανισότητες και την ηθική σκληρότητα του καπιταλισμού στην πιο αδυσώπητη επιστημονική και πολιτική κριτική. Εχει δείξει πως οι ιδιωτικοποιήσεις, η απορρύθμιση, η υποχώρηση του κοινωνικού κράτους και οι φοροαπαλλαγές οδηγούν αδήριτα σε περισσότερη φτώχεια, κοινωνική αδικία αλλά και σε οικονομική αποτυχία. Αλλά έχουμε αποτύχει, δεν έχει καν γίνει προσπάθεια, να φανταστούμε και να περιγράψουμε μια ολοκληρωμένη εναλλακτική εικόνα, ένα νέο συναρπαστικό όραμα για το μέλλον της κοινωνίας και τον δρόμο που οδηγεί εκεί. Η ουτοπία συνταξιοδοτήθηκε και αντικαταστάθηκε από την κανονικότητα και την επιδίωξη της κυβέρνησης.

Οταν οι αριστεροί παραπονιούνται για τη συνεχή επίθεση της προπαγάνδας, των κακόπιστων ψευδών, των fake news, ξεχνούν ότι και χωρίς κανένα κανάλι ή ραδιόφωνο η Δεξιά αντιπροσωπεύει ένα ολοκληρωμένο σύστημα εξουσίας που ξέρει πώς να υποστηρίζει τα συμφέροντά του. Η φιλελεύθερη ιδεολογική ηγεμονία και η δεξιότροπη «κοινή γνώμη» που κυριάρχησαν στη μεταπολεμική Ευρώπη αισθάνθηκαν ελάχιστα την απειλή των ιδεών της Αριστεράς. Αναπαράγονται κοινωνικά και «φυσικοποιούνται» περιθωριοποιώντας κάθε εναλλακτική με την κοινότοπη δήλωση ότι είναι αδύνατη ή βλαβερή. Ο καπιταλισμός έχει πετύχει να εμφανίζεται ως αναπόδραστο μέρος της φυσικής τάξης πραγμάτων. Με ποδοσφαιρικούς όρους ξεκινάμε το παιχνίδι με οχτώ παίκτες και τον διαιτητή οπαδό του αντίπαλου.

Η αριστερή κανονικότητα

Οι λόγοι είναι πολλοί. Η Αριστερά έχει χάσει όλες τις βεβαιότητες του 20ού αιώνα: την ενιαία τάξη, το ενιαίο κόμμα που την εκπροσωπεί, την ενιαία θεωρία που περιγράφει την κοινωνική οργάνωση και την προοδευτική ιστορική πορεία. Η πτώση του κομμουνισμού χτύπησε κυρίως τις δημοκρατικές και αντι-σταλινικές αριστερές δυνάμεις. Μετά η απώλεια της πίστης στη νομοτελειακή κίνηση της Ιστορίας, η παραδοχή της ενδεχομενικότητας και του τυχαίου υπέσκαψαν την πίστη στην αναπόδραστη κοινωνική αλλαγή με τις υπαρξιακές και ηθικές βεβαιότητες που δημιουργούσε. Η ιστορική συνείδηση αμβλύνθηκε. Οσοι πίστευαν ότι ιστορικές τάσεις οδηγούν στη νέα κοινωνία έχασαν τις επιστημονικές και μεταφυσικές σταθερές.

Ταυτόχρονα η ιδεολογική ηγεμονία της αγοράς και της Δεξιάς έχει ενσωματωθεί σε συνταγματικούς και νομικούς θεσμούς και κοινωνικές συνήθειες που υψώνουν μια «φυσική» άμυνα του κυρίαρχου συστήματος. Οι εξουσιαστικές σχέσεις παίρνουν τη μορφή σχέσεων μεταξύ πραγμάτων σε μια κλασική εκδοχή της αλλοτρίωσης και του φετιχισμού. Κάθε προσπάθεια ριζικής μεταρρύθμισης ή ανατροπής αντιμετωπίζει την αποπνικτική κοινοτοπία της «κοινής γνώμης», του «κοινού νου». Ο ανιαρός καταναγκασμός της καθημερινότητας, ο πειθαναγκασμός της συμπεριφοράς επηρεάζουν δεξιούς, αριστερούς και απολιτικούς.

Ετσι και με την κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ. Ηταν αποτέλεσμα της κοινωνικής ανάγκης να απελευθερωθεί η χώρα από τα μνημόνια. Ο ΣΥΡΙΖΑ, μετά την εκβιαστική συμφωνία και τον συμβιβασμό του 2015, ανέλαβε αυτό που κάνει συνήθως η Αριστερά: την περιθωριακή προστασία των εργαζόμενων, τον περιορισμό των χειρότερων αποτελεσμάτων του άπληστου καπιταλισμού. Η κυβέρνηση πέτυχε όσα υποσχέθηκε τον Σεπτέμβριο του 2015: αντέστρεψε την ανθρωπιστική κρίση, έβγαλε τη χώρα από τα μνημόνια, ξεκίνησε μια περίοδο βιώσιμης και δίκαιης ανάπτυξης. Ο ΣΥΡΙΖΑ λειτούργησε όπως ο βιβλικός «κατέχων»: απέτρεψε τα χειρότερα. Αλλά η ταξική ισορροπία παρέμεινε αλώβητη. Παρά τις μεγάλες επιτυχίες της, η κυβέρνηση δεν επιδίωξε μεταβολή της ταξικής ισορροπίας, ούτε και ξεκίνησε κάποια συζήτηση για το όραμα της Αριστεράς στον 21ο αιώνα.

Στις λίγες περιπτώσεις που η Αριστερά βρέθηκε στην εξουσία γίνεται αναγκαστικά αμυντική και αρνητική: προσπαθεί να προστατεύσει τους πιο ευάλωτους, να περιορίσει τις χειρότερες υπερβολές του νεοφιλελευθερισμού, να αναστείλει με «λογική και σωφροσύνη» τις πιο προκλητικές μεταρρυθμίσεις υπέρ του κεφαλαίου, αλλά δεν προσπαθεί να μεταβάλει την ταξική ισορροπία. Στη θέση του αιώνια αμυνόμενου πρέπει να μην κάνει το παραμικρό λάθος μιας και οι εχθροί παραμονεύουν στο κάθε παραπάτημα. Φαίνεται ότι η Αριστερά δέχτηκε περισσότερο από τους άλλους το δόγμα της ΤΙΝΑ (there is no alternative): δεν υπάρχει εναλλακτική λύση, η «Ιστορία τελείωσε». Το Χόλιγουντ είναι γεμάτο με έργα που προβλέπουν το τέλος του κόσμου μετά μια μεγάλη φυσική ή κοινωνική καταστροφή. Κανένα όμως δεν μιλάει για το μόνο που μπορεί να σώσει την ανθρωπότητα: το τέλος του καπιταλισμού. Γι’ αυτό λοιπόν πρέπει να μιλήσουμε για τον σοσιαλισμό, να τον θυμίσουμε στους παλιούς, να τον γνωρίσουμε στους καινούργιους.

*Καθηγητής του Πανεπιστημίου του Λονδίνου, πρόεδρος του Ιδρύματος «Νίκος Πουλαντζάς»

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΕΠΙΚΑΙΡΑ
Το αριστερό όραμα (2)
Μόνο η αποδοχή της ήττας προετοιμάζει τη νίκη. Πετύχαμε πολλά και αποτύχαμε σε άλλα. Θα προσπαθήσουμε ξανά και θα αποτύχουμε καλύτερα. Οι νίκες δεν είναι παρά διαβαθμίσεις της ήττας. Η μεγάλη μας ευθύνη είναι...
Το αριστερό όραμα (2)
ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΕΠΙΚΑΙΡΑ
Το αριστερό όραμα (1)
Μια μεγάλη αντίφαση χαρακτηρίζει τις ευρωπαϊκές κοινωνίες. Οι λαοί αντιδρούν και απορρίπτουν το νεοφιλελεύθερο κοινωνικοοικονομικό καθεστώς, αλλά η δυσαρέσκεια δεν συνοδεύεται από το σχέδιο ή την ελπίδα μιας...
Το αριστερό όραμα (1)
ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΕΠΙΚΑΙΡΑ
Πολιτικο-φιλοσοφικό γλωσσάρι (4)
Για τον νεοφιλελευθερισμό, είμαστε ελεύθεροι όταν επιλέγουμε εκείνο που η κοινωνία μάς έχει επιβάλει ως αναπόδραστη επιθυμία, όταν κάθε αξία, συναίσθημα και σχέση μετατρέπεται σε εμπόρευμα.
Πολιτικο-φιλοσοφικό γλωσσάρι (4)
ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΕΠΙΚΑΙΡΑ
Πολιτικο-φιλοσοφικό γλωσσάρι
Ο καπιταλισμός ενθρόνισε το άτομο στο κέντρο του κόσμου και αντικατέστησε την αναζήτηση του κοινού καλού, που χαρακτήριζε τον προνεωτερικό κόσμο από τον Πλάτωνα μέχρι τον Ακινάτη, με την κυριαρχία της βούλησης...
Πολιτικο-φιλοσοφικό γλωσσάρι
ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΕΠΙΚΑΙΡΑ
Σημειώσεις για μια Νέα Αριστερά (1)
Η ευμεταβλητότητα, η αυθόρμητη δικτύωση, οι πολλαπλές προσωπικότητες, οι αδύναμες σχέσεις, η αποστασιοποίηση από τους άλλους και τις συλλογικότητες αποτελούν πλέον αναπόσπαστα στοιχεία της ταυτότητας ενός...
Σημειώσεις για μια Νέα Αριστερά (1)
ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΕΠΙΚΑΙΡΑ
Κανονικότητα ή αλλαγή καθεστώτος;
Η απάντηση της Αριστεράς πρέπει να είναι μια μαχητική πάλη ιδεών, κάτι που υποτιμήθηκε στο παρελθόν. Το όραμα, οι αξίες και οι αρχές μας πρέπει να δίνουν τον τόνο και στην καθημερινή αντιπολίτευση και στον...
Κανονικότητα ή αλλαγή καθεστώτος;

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας