Στο σπίτι του Μαρζαβέλ περιφέρονται διάφοροι τύποι που τους συνδέουν μοιχείες με παρελθόν, παρόν και μέλλον…
Μοιχείες που κινδυνεύουν κάθε στιγμή να αποκαλυφθούν εξαιτίας μια σειράς εξωφρενικών συμπτώσεων.
Και όπως συμβαίνει σ’ όλες τις καθαρόαιμες φάρσες, στο φινάλε όλα βγαίνουν στο φως, κανένας δεν μπορεί να κρυφτεί πίσω από το δάκτυλό του.
Ούτε ο σύζυγος-«θύμα», ο οποίος ξεγυμνώνεται εντελώς, ένοχος κι αυτός, μίζερος, υποκριτής.
«Οι Τρειςευτυχισμένοι», η κωμωδία του Ευγένιου Λαμπίς, μάστορα της φάρσας και του vaudeville, παίζεται στο θέατρο Πορεία σε σκηνοθεσία Γιάννη Χουβαρδά.
Ο σκηνοθέτης δούλεψε μ’ έναν ομοιογενή θίασο ταλαντούχων ηθοποιών: Χρήστος Λούλης, Λαέρτης Μαλκότσης, Δημήτρης Τάρλοου, Αγγελος Παπαδημητρίου, Λένα Παπαληγούρα, Αλκηστις Πουλοπούλου, Ιωάννα Κολλιοπούλου.
Λέγεται ότι ο Γάλλος συγγραφέας του 19ου αιώνα έγραψε το έργο για να εκνευρίσει τον κριτικό που ισχυρίστηκε ότι «η μοιχεία δεν θα μπορέσει ποτέ να προκαλέσει γέλιο»…
Περί μοιχείας λοιπόν ο λόγος και με πολύ γέλιο…
Η υπόθεση να εκτυλίσσεται σ’ ένα σκηνικό τοπίο ανώδυνο, ευχάριστο με την πρώτη ματιά, με στοιχεία παράταιρα, γκροτέσκα, σουρεαλιστικά.
Ομως όσο εξελίσσεται η ιστορία ο χώρος δημιουργεί την αίσθηση ότι στενεύει ασφυκτικά, κλείνει.
Και το γέλιο γίνεται άγριο, σχεδόν σαδιστικό, καθώς ο θεατής ανακαλύπτει τον παραλογισμό των ηρώων και στις δικές του σχέσεις.
«Το έργο παραπλανά ως εύκολο, ανάλαφρο, όσο όμως δουλεύεις σε βάθος ανακαλύπτεις πράγματα που δεν υπολόγιζες και μάλιστα ουσιαστικά», λέει ο Γιάννης Χουβαρδάς.
«Φυσικά πρόκειται περί φάρσας, κωμωδίας στιγμών και χαρακτήρων, με τεχνικά ζητήματα που χρήζουν προσοχής.
Οι ρόλοι είναι αγχωμένοι καθώς συνεχώς συμβαίνουν απρόοπτα που εμποδίζουν την κανονικότητα, οι ηθοποιοί όμως πρέπει οπωσδήποτε να μη φέρουν οι ίδιοι κανένα άγχος…
Συνδυασμός που όσο κι αν ακούγεται αυτονόητος δεν είναι καθόλου εύκολος‚ κυρίως όταν αφορά σε παράσταση που επιμένει σε ρυθμό καταιγιστικό, όπου οι ανάσες είναι ελάχιστες. Τα πάντα πρέπει να είναι κουρδισμένα στην εντέλεια στον ρυθμό της κωμωδίας.
Πρόκειται για έργα “μαθηματικά” που φέρουν συμμετρία, τον διπλασιασμό.
Σαν παρτιτούρα του Μότσαρτ -ας μη θεωρηθεί ύβρις. Αυτή είναι η μεγάλη τέχνη του Λαμπίς.
Κάτω απ’ αυτή τη φαινομενικά απόλυτη αρχιτεκτονική του υπάρχει η διάλυση.
Το χάος κυβερνά τις ζωές των ηρώων κι όσο κι αν προσπαθούν να το διευθετήσουν, ματαιοπονούν. Ο στόχος της παράστασης εκεί εδράζεται.
Πώς κάνεις αυτό το έντεχνο να μοιάζει απολύτως με φυσικό, με καθημερινότητα».
• Ολοι προδίδουν, προδίδονται, εξαπατούν, υποκρίνονται.
Η υπόθεση βασίζεται στο θέμα της μοιχείας. Ο αστός που κυνηγάει την ευτυχία. Ενώ έχει στήσει μια οργανωμένη έγγαμη ζωή, με όλες τις ανέσεις, ανακαλύπτει ξαφνικά ότι όλο αυτό δεν του αρκεί.
Νιώθει ένα τεράστιο υπαρξιακό κενό.
Το αντιμετωπίζει κινούμενος διαστροφικά, οργανώνει δηλαδή μια αντίθετη κατάσταση, συμπεριφορά που αντιστρατεύεται την τάξη της ζωής του και η ηρεμία τορπιλίζεται.
Δημιουργεί μια παράλληλη ζωή, παράνομη, μυστική, η οποία, εν τέλει, τον οδηγεί και αυτή στη δυστυχία.
Το καθοριστικό σημείο είναι αν ο σύζυγος, ο κάθε σύζυγος, γνωρίζει…
Μπορεί να διατρέξεις όλο το έργο και να καταλήξεις ότι δεν γνωρίζει, ότι είναι τρισευτυχισμένος μέσα στην άγνοιά του.
Ομως η στάση των εραστών δημιουργεί συνεχώς υποψίες.
Ο συγγραφέας μάς οδηγεί να πούμε ότι ο σύζυγος δεν είναι τόσο ηλίθιος, αλλά ακόμη πιο τερατώδης αφού πείθει τους πάντες για την άγνοιά του.
Στην πραγματικότητα αυτός είναι στην κορυφή της πυραμίδας της υποκρισίας, ενώ ταυτόχρονα περιφρουρεί μια βολική, «τακτοποιημένη» ζωή ώστε να μπορεί μέσα σ’ αυτή να ισορροπεί.
• Η παράστασή σας εστιάζει πέραν της φάρσας.
Κωμωδία δεν σημαίνει να παρασυρθείς στην μπαλαφάρα, να κολλήσεις στην επιφάνεια, στις συμπτώσεις που βγάζουν γέλιο, στους τύπους που περιγράφονται ως κρετίνοι.
Πρέπει να πας παρακάτω ώστε να γίνει αντιληπτό ότι πρόκειται για κανονικούς ανθρώπους.
Με πολύ γέλιο και συγχρόνως με μια σκέψη σοβαρή γύρω από τον εαυτό μας, το περιβάλλον, σκέψη όμως που αναγκάζεσαι να παραμερίσεις για να αφεθείς στο γέλιο.
Το σπέρμα του προβληματισμού υπάρχει αναπόφευκτα μαζί με την ευφορία της κωμωδίας.
Ο Λαμπίς λέει ότι όλα γεννιούνται από το χάος και καταλήγουν στο χάος.
Οποιος προσπαθεί να βάλει τάξη ανακαλύπτει ότι δεν μπορεί.
Η δική μου ερμηνεία για το έργο εστιάζει στην παραδοχή ότι, τελικά, η αναζήτηση της ευτυχίας οδηγεί σε αδιέξοδο.
Είμαι από εκείνους που πιστεύουν ότι ευτυχία είναι στιγμές που έρχονται και φεύγουν, τίποτα σταθερό, συνεχές, εξασφαλισμένο.
Ο Λαμπίς αποδεχόμενος την εξουσία του τυχαίου μάς δείχνει ανθρώπους φυλακισμένους μέσα σε μια μοίρα που δεν μπορούν να αποφύγουν όσο κι αν προσπαθούν.
• Τι επιλογές έχει κανείς;
Είναι κοινοτοπία να πούμε ότι ο γάμος κατατείνει στην επανάληψη, την ανία, τη νέκρωση, είναι όμως η πραγματικότητα.
Ο προδομένος δεν έχει πολλές επιλογές ως γνωστόν.
Είτε θα μείνει, όπως μοιάζει να επιλέγει ο κεντρικός ήρωας, είτε θα σπάσει τη σύμβαση -το διαζύγιο στην εποχή του Λαμπίς δεν έχει νομοθετηθεί-, είτε θα φτιάξει μια νέα κατάσταση για ν’ αντέξει την άλλη.
Δυο πραγματικότητες ασύμβατες μεταξύ τους, εξ ου και το αδιέξοδο.
Ολοι οι ήρωες είναι δυστυχισμένοι, βουτηγμένοι στο άγχος.
Γι’ αυτό και ο πρωτότυπος τίτλος του έργου είναι «Ο πιο ευτυχισμένος από τους τρεις», με την έννοια ότι ο προδομένος σύζυγος είναι ο λιγότερο δυστυχισμένος ζώντας μέσα στην άγνοια -αν υποθέσουμε ότι αυτό συμβαίνει, μιας και το έργο δίνει πατήματα ότι ξέρει αλλά βολεύεται υποκρινόμενος.
• Η παράσταση αφήνει ένα ερωτηματικό στο τέλος.
Οταν τελειώνει ο Λαμπίς ξεκινάει ο Ιψεν ή ο Στρίντμπεργκ…
Η παράστασή μας στέκεται πλάτη πλάτη μ’ αυτούς τους δραματουργούς -η συγγένεια με τον Λαμπίς είναι εμφανής.
Οι ήρωες των έργων τους αφήνονται κι αυτοί στο έλεος μιας ερημιάς, γυμνοί στην αλήθεια τους, ανήμποροι να βρουν καταφύγιο.
Η Νόρα είναι μια γυναίκα εγκλωβισμένη μέσα σ’ έναν δυστυχισμένο γάμο.
Ο άντρας της, απόλυτα ικανοποιημένος από τη ζωούλα του, την υποτιμά χωρίς να φαντάζεται ότι εκείνη έχει όνειρα και επιθυμίες πέρα όσων της έχει καθορίσει ο ίδιος.
Αν ο Ιψεν και ο Στρίντμπεργκ γράφουν με τη σοβαρή πρόθεση να ανατμήσουν τον αστικό γάμο, ο Λαμπίς μέσω της κωμωδίας αφήνει αυτή την εργασία στη διακριτική ευχέρεια των συντελεστών της παράστασης ή στους θεατές, δίνοντας αρκετά εφόδια για να δεις την πίσω πλευρά του καθρέφτη.
• Τελικά η απιστία είναι διαταξική και παντός καιρού;
Στην παράσταση η απιστία διατρέχει τις κοινωνικές τάξεις, οι υπηρέτες ακολουθούν τη συνταγή των αφεντικών τους.
Η υποκρισία στον γάμο είναι παρούσα και σήμερα. Οι κοινωνικές συμβάσεις άλλαξαν, δεν καθορίζουν τις σχέσεις.
Ομως βλέπεις αντίστοιχες συμπεριφορές σε ζευγάρια που συμβιβάζονται με μια μυστική ζωή, μέχρι να φτάσουν στο αδιέξοδο.
Ο άνθρωπος έχει ανάγκη την ψυχική ισορροπία, προσπαθεί λοιπόν να παρακάμψει το υπαρξιακό αδιέξοδο.
Στις μέρες μας βοηθάει το γεγονός ότι έχουμε εξελίξει κάποιους εξωτερικούς μηχανισμούς και ο πόνος απαλύνεται.
Η καριέρα, η δυνατότητα διαζυγίου και σεξουαλικής επιλογής είναι πράγματα που «φιλελευθεροποιούν» τα ήθη.
Ομως ο πόνος της προδοσίας εξακολουθεί να είναι ο ίδιος. Η συνεχής επανάληψη των συμπτώσεων στο έργο λέει ότι η ζωή μας, όσο κι αν μοιάζει φυσική, δεν είναι παρά μια σειρά τυχαίων γεγονότων.
Ολα θα ήταν διαφορετικά αν είχαμε συναντήσει άλλον άνθρωπο, αν είχαμε δει διαφορετική παράσταση ή ταινία, αν δεν είχαμε τρακάρει κ.λπ.
Ποιος αποφασίζει για τη συνθήκη της γέννησής μας, για το περιβάλλον μας; Το τυχαίο κυβερνάει τις ζωές μας.
• Και οι περιβόητες «επιλογές μας», τις οποίες έχουμε περί πολλού;
Είναι περιορισμένες σε σχέση με ό,τι συμβαίνει στη ζωή μας. Επιλέγουμε όταν πια η ζωή έχει επιλέξει και μας δείχνει την κατεύθυνση.
Κι έχουμε την ψευδαίσθηση ότι εμείς διαλέξαμε. Η Ιστορία μάς πάει, δεν την πάμε εμείς.
Δεν εννοώ ότι όλα είναι καθορισμένα από την τύχη, άρα είναι μάταιο να σχεδιάζουμε πράγματα.
Μπορούμε να απαλλαγούμε από τη δυναστεία του τυχαίου αν αντιμετωπίσουμε τη ζωή με καθαρό μυαλό ώστε να βιώσουμε τις επιλογές που δίνει.
Η καθημερινότητα δεν σταματά να προσφέρει προκλήσεις αλλά, ναι, δεν είναι οι μεγάλες επιλογές.
Ακόμα και η πολιτική σκέψη, η άποψη που διαμορφώνουμε για κοινωνικά ζητήματα, καθορίζεται από τυχαία περιστατικά, όχι μόνο από το DNA, την παιδεία, την καταγωγή μας.
• Εχετε νιώσει ποτέ προδομένος;
Φυσικά, όπως και το αντίθετο – έχω προδώσει. Ολοι έχουμε την εμπειρία. Κανείς δεν είναι μόνο θύτης ή θύμα.
Οταν προδώσουμε επικρατεί σύνεση, νιώθουμε τύψεις γιατί ξέρουμε πώς είναι να φταις.
Ανθρώπινα πράγματα, ανασφαλή, δύσκολα, πολύπλοκα. Αλλά έχουν και την ανοιχτόχρωμη, την κωμική πλευρά τους.
Το μείγμα που συνθέτει η κωμωδία πάνω σ’ αυτό το υλικό είναι ανελέητο, αντίθετα με την τραγωδία όπου υπάρχει έλεος, επιείκεια.
• Το χιούμορ βοηθάει στα δύσκολα;
Νομίζω ναι, κι εγώ τα τελευταία χρόνια το επιστρατεύω, παλιότερα μου ήταν δύσκολο.
Αλλά κι αυτό λειτουργεί στη συναναστροφή, όταν μένεις μόνος, χωρίς κοινό, δεν έχει νόημα.
Γι’ αυτό άλλωστε λέμε ότι οι μεγάλοι κωμικοί ηθοποιοί είναι μελαγχολικοί στην προσωπική τους ζωή. Είναι επειδή ξέρουν…
Στα ζητήματα των σχέσεων κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι βρήκε τη λύση.
Νομίζουμε ότι συνειδητά επιλέγουμε ένα σύντροφο. Κάποια στιγμή ο ένας παύει να είναι επαρκής για τον άλλο κι αρχίζει η αναζήτηση του καινούργιου.
Κι ύστερα ξανά απ’ την αρχή κυνηγάμε το τσίγκλισμα, τη λαχτάρα για ευτυχία.
Υπάρχουν κι αυτοί που παραδίδονται στην ύφεση της σχέσης.
Με τρομάζει η απογοήτευση γύρω μου
«Ολοι έχουμε επηρεαστεί από την κρίση. Οι καλλιτέχνες είμαστε τυχεροί. Καταφεύγουμε σε μια έκφραση που, δεν ξέρω αν μας λυτρώνει, αλλά ανακουφίζει, δίνει έστω προσωρινές διεξόδους.
Καταλαβαίνω το ψυχικό άδειασμα που έχουν υποστεί οι πολίτες. Ο ελληνικός τρόπος νομής και άσκησης εξουσίας όλα αυτά τα χρόνια καθιστά, φαινομενικά, αναπότρεπτη την εναλλαγή ίδιων κάθε φορά δυναμικών μέσα από διάφορα προσωπεία.
Αλλά αυτό μπορεί ν’ αλλάξει. Με τρομάζει η διάχυτη απογοήτευση γύρω μου.
Αν πιστέψουμε ότι “όλοι ίδιοι είναι”, αν σταματήσουμε να ελπίζουμε στην ανατροπή αυτής της πραγματικότητας, οδηγούμαστε νομοτελειακά στην απολίτικη θεώρηση της ζωής μας. Κι αυτό είναι μεγάλο λάθος.
Το πώς βλέπουμε τον κόσμο, το πώς επιθυμούμε να ζήσουμε μέσα σ’ αυτόν, άσχετα με το τι καταφέρνουμε να πραγματοποιήσουμε, είναι πολύ σημαντικό ζήτημα.
Αν παραιτηθούμε οδηγούμαστε σε μια επικίνδυνη εσωστρέφεια, σ’ έναν κυνισμό που θα ανακυκλώνει το ίδιο κακό σενάριο.
Πρέπει να έχουμε την πίστη ότι κάποτε θα απελευθερωθούμε, κι αν δεν δούμε πλήρη ανατροπή, ας ελπίζουμε έστω ότι κάποτε θα διαφανούν κάποιες φωτεινές προσωπικότητες που θα μας τραβήξουν έξω από το τέλμα».
• Μας λείπει η ψυχραιμία, η μέθοδος;
«Νομίζω ότι χρειάζεται κανείς να βλέπει καθαρά τις συνθήκες μέσα στις οποίες είναι υποχρεωμένος να ζήσει και να τις βελτιώνει μεθοδικά, βήμα βήμα.
Κι όταν πια ισχυροποιηθεί μέσα σ’ αυτή τη διαδικασία, όταν αποκτήσει εμπιστοσύνη στον εαυτό του, τότε μπορεί να κάνει και το μεγάλο βήμα.
Αλλά αυτή η ξαφνική έκρηξη ελπίδας, ότι μπορούμε να πηδήξουμε έξι μέτρα στο επί κοντώ, ενώ δεν μπορούμε να ανεβούμε πέντε σκαλοπάτια, ήταν βέβαιο ότι σύντομα θα διαλυόταν».
Info:
Θέατρο Πορεία (Τρικόρφων 3-5 και 3ης Σεπτεμβρίου 69, πλ. Βικτωρίας, τηλ.: 210 8210991).
«Οι Τρειςευτυχισμένοι» του Ευγένιου Λαμπίς. Μετάφραση: Στρατής Πασχάλης.
Σκηνικά: Εύα Μανιακή. Κοστούμια: Ιωάννα Τσάμη. Μουσική: Δημοσθένης Γρίβας. Φωτισμοί: Λευτέρης Παυλόπουλος.
Παίζουν: Ιωάννα Κολλιοπούλου, Χρήστος Λούλης, Λαέρτης Μαλκότσης, Αγγελος Παπαδημητρίου, Λένα Παπαληγούρα, Αλκηστις Πουλοπούλου, Δημήτρης Τάρλοου.
Τετάρτη, Παρασκευή, Σάββατο 21.00, Κυριακή 20.00.
-320x213.jpg)
