«Κρατάω τη συγκινητική σιωπή του κοινού»

Εκτός από την «Αντιγόνη» του Εθνικού Θεάτρου, την «Αντιγόνη» του Zαν Ανούιγ στην Πειραιώς 260, ακόμα μία «Αντιγόνη» περιοδεύει αυτό το καλοκαίρι σ’ όλη την Ελλάδα.

Πρόκειται για περσινή παραγωγή που φέτος ολοκληρώνει ένα μεγάλο πρόγραμμα περιοδείας.

Ο σκηνοθέτης Θέμης Μουμουλίδης είδε το έργο του Σοφοκλή ως ένα διαχρονικό σχόλιο για την αλαζονεία της εξουσίας.

Ο Νικήτας Τσακίρογλου ερμηνεύει τον ρόλο του Κρέοντα και η Ιωάννα Παππά τον ρόλο της Αντιγόνης.

Τη ρωτάμε: 

⚫  Από τη μια είναι ο κόσμος της ηθικής, το χρέος απέναντι σε ανώτερες αξίες και από την άλλη το δίκαιο της πόλης, ο νόμος, ο Κρέων. Τι υπερασπίζεται τελικά η Αντιγόνη, τόσο μικρή και με τόσο σθένος; 

H Αντιγόνη είναι μια τραγική ηρωίδα, απόλυτα ξεκάθαρη ως προς τον κόσμο που εκπροσωπεί. Τον κόσμο του δικαίου.

Ο αγώνας που δίνει εξ αρχής είναι άνισος.

Είναι γυναίκα και δεν διαθέτει κανενός είδους εξουσία. Η Αντιγόνη είναι ιδεολόγος. Επιλέγει να πεθάνει για μια ιδέα, παρά το νεαρό της ηλικίας της.

Γνωρίζει πως ο θάνατος για τους ανθρώπους είναι ούτως ή άλλως η φυσική κατάληξη. Κανείς δεν θα γλιτώσει.

Γι’ αυτό κι εκείνη επιλέγει έναν θάνατο που εμπεριέχει Ζωή. Αν παραδοθεί, αν υποταχθεί ενόσω είναι ζωντανή, αν προδώσει τη γενιά της, αυτό για εκείνη σημαίνει Θάνατος.

Και μάλιστα ο απεχθέστερος όλων. Από αυτή τη γνώση αντλεί τη δύναμή της.

Δηλώνει αντίσταση σε οποιαδήποτε πράξη παραλογισμού. Νιώθει το χρέος να είναι συνεπής απέναντι στον εαυτό της και τις αξίες της.

Δεν υποτάσσεται σε καμιά εξουσία. Δεν υπολογίζει το κόστος.

«Ευσέβεια έδειξα κι όμως καταδικάστηκα για ασέβεια» λέει. «Αν όλα αυτά τα εγκρίνουν οι Θεοί ας πάθω, κι ας ομολογήσω ότι είχα λάθος. Αν όμως το Αδικο βαραίνει τους κριτές μου, χειρότερα μην πάθουν από το άδικο που έκαναν σε μένα».

Η Αντιγόνη στο τέλος συνειδητοποιεί το μέγεθος της τραγωδίας. Δεν αποζητά όμως εκδίκηση. Παραμένει ιδεολόγος και συγχωρεί. 

⚫  Δεν βλέπει τίποτα άλλο πέρα από το καθήκον της ταφής του αδελφού της που, κατ’ αυτήν, επιβάλλεται από κάποιον άγραφο νόμο των θεών. Ο Αίμωνας, ο έρωτας, δεν μετράει γι’ αυτήν καθόλου; Αραγε θα είχε την ίδια στάση αν πεθαίνοντας άφηνε πίσω το παιδί της; 

Ως χαρακτήρας κινείται με γνώμονα τη νόηση και τη σκέψη. Παράλληλα όμως φέρει ένα φορτίο που συγκινεί βαθιά.

Είναι ένα παιδί που φέρει το στίγμα μιας αιμομικτικής σχέσης. Είναι η κόρη του Οιδίποδα.

Ανήκει σε μια γενιά καταραμένη. Η σχέση της με τους νεκρούς είναι ιδιαίτερη.

Δεν υπάρχει τίποτε άλλο πέρα από το καθήκον της ταφής του αδελφού της. Οφείλει να τον αποδεσμεύσει από την κατάρα των νεκρών που μένουν άταφοι.

Αλλωστε αυτό επιτάσσει κι ο νόμος των Θεών. Οι άγραφοι νόμοι. Η ηθική.

Κανένας άνθρωπος δεν είναι Θεός. Βλέπει τον Κρέοντα σαν τρελό που νομίζει ότι μπορεί να παριστάνει τον Θεό.

Κι αυτός τραγικό πρόσωπο. Αναλαμβάνει την εξουσία από ανάγκη. Υπηρετεί με δογματισμό τους νόμους των ανθρώπων.

Παραβλέπει τους ηθικούς κανόνες και το Δίκαιο με πείσμα και αδιαλλαξία, νομίζοντας πως με αυτόν τον τρόπο υπηρετεί καλύτερα το Κράτος.

Οταν στο τέλος γκρεμίζεται συνειδητοποιεί το λάθος του, αλλά όπως κι ο ίδιος ομολογεί: «…είναι πια πολύ αργά».

Τη στιγμή του θανάτου της η Αντιγόνη τρομάζει. Οπως τρομάζει κάθε άνθρωπος μπροστά στο άγνωστο.

Ενώ επιλέγει να πεθάνει για μια ιδέα, δεν παύει να είναι ένας άνθρωπος που δεν αντέχει το βάρος αυτής της ιδέας.

Ο θεατής δεν νιώθει πλέον απόσταση από την ηρωίδα. Συγκινείται από την ανθρώπινη διάστασή της, δηλαδή την αδυναμία.

Θρηνεί για το άδικο τέλος της και για όσα δεν πρόλαβε να ζήσει. Γιατί, τελικά, κανείς δεν θέλει να πεθάνει. Δικαιολογεί την πράξη της ισχυριζόμενη πως δεν είχε άλλη επιλογή.

Η μάνα κι ο πατέρας της είναι νεκροί. Το ίδιο και τα αδέλφια της. Δεν ξαναγεννιούνται. Γι’ αυτό ο έρωτας δεν την παρηγορεί. 

⚫  Συνηθίζουμε να λέμε ότι αυτά τα έργα είναι διαχρονικά, οικουμενικά. Σήμερα που «άταφοι νεκροί» κείτονται σε δεκάδες θέατρα πολέμου, τι μήνυμα στέλνει η «Αντιγόνη» του Σοφοκλή; 

Κατανοώ το εξής μέσα από αυτήν την ιστορία: κανένας άνθρωπος δεν δικαιούται να υπερβαίνει τη θέση του ανάμεσα στον κόσμο.

Η εξουσία για τον άνθρωπο είναι παγίδα. Αυτός που εξουσιάζει οφείλει διαρκώς να αναρωτιέται για τον τρόπο που επιλέγει να ασκεί εξουσία.

Να αμφιβάλλει για τις μεθόδους του. Να μην προκαλεί οργή, πόνο και απόγνωση στον λαό του.

Ολοι οι άνθρωποι είμαστε μικροί μπροστά στον χρόνο και στον κόσμο. Σημασία έχει στο πέρασμά μας να έχουμε αυτογνωσία, γενναιοδωρία και μεγαλείο. «Κανείς δεν είναι αθάνατος». 

⚫  Είναι το δεύτερο καλοκαίρι που περιοδεύετε με το ίδιο έργο. 

Είναι μεγάλη τύχη για έναν ηθοποιό να συμμετέχει σε μια παράσταση αρχαίας τραγωδίας όσο μακρά κι αν είναι η περιοδεία.

Κρατάω τη συγκινητική σιωπή του κοινού. Στη δική μας περίπτωση φέτος, ακριβώς επειδή πρόκειται για επανάληψη της περσινής παράστασης, η περιοδεία είναι συντομότερη.

Περιλαμβάνει περίπου 30 παραστάσεις. 

Info:

«Αντιγόνη» του Σοφοκλή. Μετάφραση: Παναγιώτα Πανταζή. Μουσική: Σταύρος Γασπαράτος. Σκηνικό – κοστούμια: Παναγιώτα Κοκκορού.

Παίζουν: Σταύρος Αλφάς, Νίκος Αρβανίτης, Ελένη Ζαραφίδου, Μαρούσκα Παναγιωτοπούλου, Κώστας Φαλελάκης, Κώστας Βελέτζας, Γιώργος Παπαπαύλου, Μάνος Καρατζογιάννης, Γιώργος Νούσης. 

Παραστάσεις: Θέατρο Κάστρου, Καλαμάτα (4, 5/8), Αρχαία Ιλιδα Αμαλιάδας (6/8), Υπαίθριο Θέατρο Ζακύνθου (7/8), Ρωμαϊκό Ωδείο Πάτρας (8/8), Τεχνόπολη Ηρακλείου Κρήτης (10, 11/8), Αγιος Νικόλαος (12/8), Αχαρνές, Θέατρο Μ. Θεοδωράκης (8/9), Κορυδαλλός, Δημοτικό Αμφιθέατρο Θ. Βέγγος (10/9), Πειραιάς, Βεάκειο (11/9).