Aργησε να ασχοληθεί ο Τόμας Οστερμάιερ με τον Τσέχοφ, αλλά φαίνεται ότι κόλλησε για τα καλά, και μάλιστα στο πρώτο έργο του μεγάλου Ρώσου που αποφάσισε να ανεβάσει: τον «Γλάρο». Αφού τον πρωτοπαρουσίασε το καλοκαίρι του 2013 στο Αμστερνταμ με τον διάσημο ολλανδικό θίασο Tonneelgroep, μακριά από την έδρα του στη βερολινέζικη Σαουμπίνε και, φυσικά, στα ολλανδικά, ο Γερμανός σκηνοθέτης επέστρεψε στο ίδιο έργο.
Πάλι σε ξένη γλώσσα. Αυτή τη φορά ο «Γλάρος» του μιλάει γαλλικά, βασίζεται σε μια νέα μετάφραση-διασκευή του Ολιβιέ Καντιό (που, φυσικά, ακολουθεί την οπτική του Οστερμάιερ), είναι εντελώς καινούργια παράσταση και άρχισε ήδη να συζητιέται πολύ. Εκανε την πρεμιέρα της στα τέλη Φεβρουαρίου στο Theatre Vidy της Λωζάννης με μια σούπερ διανομή και τώρα κατέλαβε το Οντεόν στο Παρίσι (μέχρι 25 Ιουνίου).
Οπως διαβάζουμε σε ρεπορτάζ και κριτικές στον γαλλικό Τύπο, είναι ένας διαφορετικός Τσέχοφ. Οχι επειδή ακούγεται πολλή ροκ μουσική (για παράδειγμα το «Τhe end» των Doors) ή επειδή οι ήρωες μιλάνε για τη Συρία και διαβάζουν Ουελμπέκ αντί για Μοπασάν, αλλά γιατί ο Οστερμάιερ αποφάσισε ότι αυτό ειδικά το έργο του Τσέχοφ είναι πολιτικό. Και το δείχνει με πολλούς τρόπους -ποτέ πάντως κραυγαλέους- στη διάρκεια της παράστασης, αλλά και στην εισαγωγή της.
Μπαίνοντας στην αίθουσα του Οντεόν αντικρίζεις μια μεγάλη μαυρόασπρη φωτογραφία από το στρατόπεδο εξορίστων στη Σαχαλίνη της Σιβηρίας και η πρώτη φράση που ακούγεται στην παράσταση είναι: «όταν έχεις δει την Κόλαση, κοιτάζεις τη ζωή με άλλο τρόπο».
Ανήκει στο βιβλίο «Νήσος Σαχαλίνη» (εκδόσεις Λέμβος) που ο Τσέχοφ έγραψε το 1893, αφού πρώτα επισκέφτηκε αυτόν τον φρικτό τόπο μαρτυρίου της τσαρικής Ρωσίας. Ε, λοιπόν, ο Οστερμάιερ πιστεύει ότι ο «Γλάρος», που γράφτηκε έξι χρόνια μετά, δεν μπορεί παρά να έχει τα σημάδια της συγκλονιστικής εμπειρίας του.
«Θεωρούμε ότι ο Τσέχοφ δεν είναι κοινωνικά ή πολιτικά στρατευμένος συγγραφέας. Διαβάζοντας, όμως, αυτή τη φράση από τη “Νήσο Σαχαλίνη” αναστατώθηκα και άρχισα να αναρωτιέμαι μήπως έχουμε λάθος εικόνα.
Ο Τσέχοφ ως πολίτης ήταν απόλυτα αφοσιωμένος στο κοινωνικό σύνολο. Πρόσφερε δωρεάν τις ιατρικές υπηρεσίες του, ίδρυε βιβλιοθήκες και σχολεία. Hταν ένας αγωνιστής των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Σήμερα θα ήταν μέλος μη κυβερνητικών οργανώσεων», είπε ο σκηνοθέτης σε συνέντευξή του στο περιοδικό «Inrockuptibles».
Και πώς όλο αυτό το πολιτικό και κοινωνικό πρόσωπο του Τσέχοφ επηρέασε τη σκηνοθεσία ενός έργου που μιλάει για έρωτες και τέχνη; Και πώς ξεπέρασε ο Οστερμάιερ το παλιό του κράτημα απέναντι στον «Γλάρο», που είχε συμπυκνωθεί στη φράση «δύσκολα μπορώ να φανταστώ στον σημερινό κόσμο αυτά τα αριστοκρατικά και γεμάτα ρωσική πλήξη πρόσωπα».
«Η κοινωνική στράτευση του Τσέχοφ με βοηθάει να εντάξω τον “Γλάρο” σε ένα πλαίσιο, να σχετικοποιήσω τα ερωτικά προβλήματα αυτής της μικρής καλλιτεχνίζουσας ομάδας ανθρώπων, να χρησιμοποιήσω ένα είδος ειρωνείας», απαντά. «Ο Τσέχοφ ονομάζει το έργο του “κωμωδία”.
Η γνώση για την εμπειρία του στη Σαχαλίνη μάς βοηθά να καταλάβουμε γιατί ο ίδιος παρουσιάζει το θέμα του σαν κάτι χωρίς μεγάλη σημασία.
Ούτε σκέψη, φυσικά, ότι κοροϊδεύει τα ερωτικά πηγαινέλα των ηρώων του. Την ίδια στιγμή όμως η έγνοια του για τη δυστυχία, τις αδικίες και τις επιδημίες, που είναι η μοίρα των πιο φτωχών στη Ρωσία της εποχής του, μας επιτρέπει να εκσυγχρονίσουμε το κείμενο, χωρίς να το προδώσουμε».
