«Για μένα ο Βαγγέλης Γιακουμάκης είναι πλέον μια αρχετυπική μορφή»

«Ενα νεαρό αγόρι δολοφονήθηκε γιατί ήταν φως. Και το φως τυφλώνει αυτούς που ζουν στο σκοτάδι και δεν το αντέχουν». O τραγουδοποιός και ηθοποιός Δημήτρης Σαμόλης, που μας μιλά, αφήνει το φως να αναβλύσει μέσα από το τραύμα και τον πόνο να σκάσει με μια λάμψη φωτίζοντας την πληγή, σε ένα λυτρωτικό μπαμ, όπως στις «Στρακαστρούκες»: το πρώτο του θεατρικό έργο που αγαπήθηκε τόσο ώστε να παίζεται για δεύτερη χρονιά στο «Μικρό Γκλόρια».

Σε αυτόν τον συνταρακτικό μονόλογο αποτίνει έναν φόρο τιμής σε όλους τους ξεχωριστούς ανθρώπους που θυσιάστηκαν στον βωμό της ανθρωποβόρας «κανονικότητας», καταδεικνύοντας ότι η φασιστική ματσίλα και η τοξική αρρενωπότητα έχουν για τα καλά διαβεί το κατώφλι μιας κοινωνίας, της οποίας το σπίτι δεν «έχει μια φωλιά για τα πουλιά», αλλά μια τρύπα για την εκκόλαψη των αυγών του φιδιού. Τοποθετεί τη δράση σε ένα ορεινό χωριό της Κρήτης, μια κλειστή επαρχιακή κοινωνία που εξασκείται στον εκφοβισμό της «παρέκκλισης» από το αντρικό στερεότυπο και κάνει έτσι μια υποσυνείδητη αναφορά στην υπόθεση Γιακουμάκη, του φοιτητή από την Κρήτη που βρέθηκε δολοφονημένος το 2015 στα Γιάννενα.

● Τι σας ώθησε στη δημιουργία του έργου και τι θέλετε να εκφράσετε μέσα από αυτήν;

Από παιδί ήμουν παραμυθάς. Μου άρεσε να λέω αλλά και να ακούω ιστορίες. Οταν τελείωσα τη Δραματική του Εθνικού τον πρώτο καιρό δεν είχα δουλειά, οπότε ξεκίνησα να γράφω τραγούδια και να λέω τις ιστορίες μου μέσα από κουπλέ και ρεφρέν. Στην πορεία ένιωσα πως ήθελα να πω μια πιο ολοκληρωμένη ιστορία με περισσότερες λεπτομέρειες. Αρχισα λοιπόν να φαντάζομαι τους ήρωες ενός θεατρικού σύμπαντος.

Καθώς ο κάθε ήρωας άρχισε να λέει την ιστορία του, ξεκίνησα να παρατηρώ το μήλο του Αδάμ στον λαιμό τους, την κιτρινίλα στα ακροδάχτυλά τους από τη νικοτίνη του τσιγάρου, τις φαγωμένες παρωνυχίδες, την πλατυποδία τους και το σαλάκι στα χείλη τους όσο μιλούσαν. Μου έλεγαν την ίδια ιστορία ο καθένας όμως από τη δική του πλευρά. Το δράμα μόλις είχε ξεκινήσει. Οι «Στρακαστρούκες» δημιουργήθηκαν σχεδόν με αυτόματη γραφή. Ανοιξα ένα ωραίο πρωί τον υπολογιστή μου κι άρχισα να γράφω ό,τι μου κατέβαινε στο κεφάλι. Στην αρχή χωρίς ειρμό. Δεν ήξερα εξ αρχής για ποιο πράγμα ήθελα να μιλήσω. Ηξερα όμως ότι είχα να πω κάτι που με έκαιγε χρόνια. Συνεπώς, τα όποια μηνύματα προκύπτουν από το έργο, δεν ήταν προαποφασισμένα. Σιγά σιγά αυτό άρχισε να αποκτά δομή και συνοχή. Η κόκκινη κλωστή στην ανέμη άρχισε να ξετυλίγεται.

● Εχετε εμπειρία από τη ζωή στην επαρχία; Ποια είναι η αντιμετώπιση του διαφορετικού;

Η καταγωγή μου είναι από τα Ανώγεια της Κρήτης από την πλευρά του πατέρα μου. Γεννήθηκα όμως και μεγάλωσα στο Αιγάλεω. Θεωρώ πως βίωσα την κλειστοφοβική ατμόσφαιρα της επαρχίας αν και ήμουν σε μια γειτονιά της Αθήνας. Ολοι γνωριζόμαστε με όλους. Αλλωστε η κακώς εννοούμενη έννοια της επαρχίας δεν έχει τοπικό χαρακτήρα, αλλά είναι μια νοοτροπία.

Ως προς την έννοια του διαφορετικού θα προτιμούσα για την κουβέντα μας τη λέξη ξεχωριστός. Μου ταιριάζει πιο πολύ. Γιατί θεωρώ πως ο όρος «διαφορετικό» υπονοεί ότι παραδεχόμαστε εκ προοιμίου κάτι ως «φυσιολογικό» και πως οτιδήποτε παρεκκλίνει το λέμε διαφορετικό. Είμαστε όλοι ίσοι και ξεχωριστοί. Αυτό το ξεχωριστό λοιπόν η κοινωνία, το σχολείο, η γειτονιά ποτέ δεν το άντεχαν. Υπάρχει μια τάση να βάζουμε τους πάντες σε καλούπια. Αν ξεφύγεις από αυτό, κάποιοι ταράζονται πυρηνικά. Πώς τολμάς να ξεχωρίζεις; Και κυρίως γιατί τους υπενθυμίζεις ότι αυτοί υπέκυψαν στη μάζα; Δεν τόλμησαν να πάνε κόντρα στους πολλούς και να είναι ολοκληρωτικά ο εαυτός τους. Αυτό όχι μόνο δεν συγχωρείται, αλλά κάποιες φορές διεγείρει πάθη που φτάνουν μέχρι το έγκλημα.

● Τι σκέψεις σάς γέννησε το περιστατικό με τον Γιακουμάκη και ποια συναισθήματα;

Ενα αίσθημα αδικίας. Νομίζω πως σπούδασα Νομική γι’ αυτή την εγγενή ροπή μου προς μια συμπαντική δικαιοσύνη. Ενα νεαρό αγόρι δολοφονήθηκε γιατί ήταν φως. Και το φως τυφλώνει αυτούς που ζουν στο σκοτάδι και δεν το αντέχουν. Οταν άκουσα για πρώτη φορά αυτό που συνέβη στον Γιακουμάκη δεν μπορούσα να κοιμηθώ για μέρες. Πολλοί θεατές στο τέλος της παράστασης μου λένε πως ο Κωνσταντής, ο ήρωας του έργου, έχει κοινά με τον Γιακουμάκη. Δεν τον είχα συνειδητά στο μυαλό όσο έγραφα το έργο, όμως υποσυνείδητα πήρα στοιχεία από εκεί. Από κει και πέρα ο Γιακουμάκης πλέον είναι ένα σύμβολο για μένα. Μια αρχετυπική μορφή. Οπως και ο Κωνσταντής. Μια «Ιφιγένεια» του 21ου αιώνα που θυσιάστηκε ώστε κανένα παιδί στο μέλλον να μην υποστεί τα βασανιστήρια που βίωσε ο ίδιος. Πολλές φορές πάνω στη σκηνή νιώθω ότι λέω την ιστορία των αδικοχαμένων παιδιών που δεν μπόρεσαν ποτέ τα ίδια να πουν. Σκέφτομαι τον Ζακ, τον Παύλο Φύσσα, τον Γιακουμάκη να είναι στους θεατές και να χαμογελούν που επιτέλους ακούγεται η δική τους εκδοχή της ιστορίας.

● Τι κατά τη γνώμη σας θα μπορούσε να βοηθήσει σε μια βαθύτερη κατανόηση της διαφορετικότητας;

Με βασανίζει αυτή η σκέψη της πρακτικής επίλυσης του προβλήματος. Νιώθω πως όλοι το προσεγγίζουμε θεωρητικά. Λέμε συχνά πως η παιδεία είναι η ρίζα του κακού. Ο τρόπος που μεγαλώνουν τα παιδιά. Μέσα στην οικογένεια κι έπειτα στο σχολείο. Αρα οι γονείς και οι δάσκαλοι. Είναι όμως αρκετό; Η τέχνη; Παίζει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση συνειδήσεων; Κι αν ναι, μετά σκέφτομαι ότι συνήθως αυτοί που καταφεύγουν στην τέχνη είναι αυτοί που δέχονται τα κακώς κείμενα της κοινωνίας ως «θύματα». Αρα οι θύτες είναι πάλι απροσπέλαστοι. Και πάλι πρακτικά λέω στο εδώ και τώρα τι μπορούμε να κάνουμε; Να πηγαίνουμε τις «Στρακαστρούκες» κι αντίστοιχα έργα σε χωριά στην επαρχία; Σχεδόν απρόσκλητοι στις πλατείες στα χωριά ώστε να πιάνουμε εξαπίνης όσους ζουν ακόμα στο σκοτάδι της μισαλλοδοξίας; Στις φυλακές; Ισως. Δεν ξέρω αν θα φέρει αποτέλεσμα. Ισως όμως είναι ένα βήμα με μια καλή πρόθεση.

ℹ️ Μικρό Γκλόρια (Ιπποκράτους 7). Δευτέρα-Τρίτη 21.00. Κείμενο-Ερμηνεία-Τραγούδια: Δημήτρης Σαμόλης. Σκηνοθεσία: Μάριος Κακουλλής. Σκηνικά-Κοστούμια: Λουκάς Μπάκας. Φωτιστικός σχεδιασμός-Δραματουργία: Στέφανος Δρουσιώτης. Μουσική: ECATI. Εισιτήρια 13-17€. Προπώληση more.com