Οι πολύ οικείοι «δαίμονες» των σύγχρονων Δυτικών

Οι Σκανδιναβοί φαίνεται να έχουν τον τρόπο τους με την άβυσσο που κρύβεται στην ανθρώπινη ψυχή και το έρεβος που διέπει κάποτε τις ανθρώπινες σχέσεις: σχέσεις προσωπικές, οικογενειακές, κοινωνικές, αδυναμία οικειότητας, δυσκολία διαχείρισης της απώλειας ή του τραύματος και του άγχους. Αν ένας δραματουργός πραγματεύεται όλα αυτά και, επιπλέον, τον συσχετίζουν με τον Στρίντμπεργκ, τότε η καταβύθιση στα μύχια γίνεται ψυχογραφική αναμέτρηση με τους δαίμονες: ο λόγος για τον Σουηδό συγγραφέα Λαρς Νορέν (1944-2021) και τους «Δαίμονές» του, το συγκρουσιακό, εξπρεσιονιστικό και σκοτεινό του δράμα. Εργο που αποκαλύπτει πτυχές παθογένειας στον τρόπο που μπορεί να σχετίζονται μεταξύ τους οι σύγχρονοι βορειοδυτικοί Ευρωπαίοι -και ίσως όχι μόνο-, οι οποίοι, ενώ έχουν λυμένα τα προβλήματα της επιβίωσης, μοιάζει να μην τα πηγαίνουν καλά με τους όρους της συμβίωσης και της κοινωνικής συναναστροφής.

Το Demons αφορά τους δαίμονες που μπορεί να κουβαλάμε μέσα μας και την υπαρξιακή αγωνία που, παρά τη φαινομενική ισορροπία, μπορεί να κάνει τα πάντα να ανατραπούν, καθώς αυτοί οι προσωπικοί «δαίμονες» παραμονεύουν, ώστε -και με τη βοήθεια του αλκοόλ- να εκδηλωθούν τις πιο αναπάντεχες στιγμές. Το έργο εκτυλίσσεται σε ένα μοντέρνο διαμέρισμα της ανώτερης μεσαίας τάξης στη Στοκχόλμη, την παραμονή μιας κηδείας, όταν δύο ζευγάρια συναντιούνται για ένα «χαλαρό» ποτό, που οδηγεί σε εκμυστηρεύσεις γύρω από τις απογοητεύσεις της «κοινής» ζωής και σε παρεκτροπές, ως μια αναμέτρηση με προσωπικούς δαίμονες. Χαρακτηριστική η χρήση της βίας, της λεκτικής κυρίως, που υπογραμμίζει την αποξένωση ανάμεσα στους συντρόφους, προδίδοντας συναισθηματική δυσλειτουργικότητα.

Για τον Χρήστο Σουγάρη, ο οποίος μας μιλά, με αφορμή το ανέβασμά του στη σκηνή του θεάτρου Καρέζη, το έργο «αποτελεί μια ιδανική συνθήκη μελέτης της σύγχρονης δυτικής κοινωνίας και των πολιτών της. Μιας κοινωνίας η οποία ευνοεί την ιδιώτευση, την ατομικότητα, την αποξένωση, τη βία και την απάθεια, απέναντι σε οτιδήποτε αφορά τον άλλον. Και όλο αυτό με εξαιρετικά στιλιζαρισμένη αισθητική».

• Πώς το επιλέξατε;

Με γοήτευσε όταν το είχα δει στο εξωτερικό: με είχε εντυπωσιάσει το πόσο καλογραμμένοι είναι οι ρόλοι των τεσσάρων «δαιμόνων» και το πόσο εξακολουθεί να είναι επίκαιρο και σήμερα, αν και γράφτηκε τη δεκαετία του ’80, ίσως επειδή έχει να κάνει με τις συζυγικές σχέσεις.

Περιγράφει καίριες σκηνικές καταστάσεις που από τη μια σου σφίγγουν το στομάχι και από την άλλη είναι απίστευτα κωμικές, όπως και η ζωή. Είναι μεν ένα σκληρό έργο, αλλά υπάρχουν σημεία στα οποία οι θεατές αντιδρούν με ενθουσιασμό… Και δεν είναι μονοδιάστατο, αλλά εξαιρετικά στοχευμένο στις σχέσεις δύο σύγχρονων ζευγαριών και στην καθημερινή τους ρουτίνα. Περιγράφει καταστάσεις που, με έναν τρόπο, αφορούν τον τρόπο ζωής όλων των σύγχρονων δυτικών, οι οποίοι ζουν μεν θεωρητικά καλά, δεν έχουν βιοποριστικά προβλήματα και δεν τους απασχολούν τα μεγάλα προβλήματα της ζωής, αλλά διακρίνονται από τοξικότητα στον τρόπο που σχετίζονται. Στον πυρήνα του έργου βρίσκεται η απώλεια της μητέρας του Φρανκ -την οποία ο ίδιος κουβαλάει μαζί του στην κυριολεξία, κουβαλάει δηλαδή τη στάχτη της. Ο ίδιος και η γυναίκα του καλούν ένα γειτονικό τους ζευγάρι να τους επισκεφτούν και, ενώ τα ζευγάρια παρουσιάζονται τόσο διαφορετικά, έχουν λίγο πολύ τα προβλήματα και τις παθογένειες που έχουν όλα τα ζευγάρια στις προσωπικές και οικογενειακές τους σχέσεις. Και είναι ο ακραίος τρόπος που το παρουσιάζει ο Νορέν αυτός που με οδήγησε στο να επιλέξω να το ανεβάσω.

• Εχει ενδιαφέρον ωστόσο το ότι το κεντρικό ζευγάρι, ενώ βιώνει τόσο συγκρουσιακά συναισθήματα, φαίνεται ότι αγαπιέται, ότι θέλουν να είναι μαζί, κάτι που μου θυμίζει και το σύνδρομο της Στοκχόλμης- τον όμηρο που τον γοητεύει ο απαγωγέας του.

Είναι σαφές ότι αγαπιούνται. Δεν μπορούν να υπάρξουν ο ένας χωρίς την άλλη και αυτό έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον και είναι απολύτως ρεαλιστικό: όσο πιο βαθιά πληγώνει ο ένας την άλλη, τόσο βαθαίνει και η σχέση τους. Μοιάζει να επιδιώκουν να πληγώνονται για να ανατροφοδοτήσουν τη σχέση τους και, στο τέλος, μετά από μια ψυχοφθόρα και βίαιη διαδικασία, ανανεώνουν τους όρκους αγάπης. Κι αυτό είναι ένα μοτίβο του Λορέν για τον τρόπο που σχετιζόμαστε, τις οικογενειακές, συζυγικές, μητρικές σχέσεις, τις σχέσεις των παιδιών με τους γονείς.

• Και τις αδελφικές σχέσεις; Δεν αποτελεί και σχόλιο για την αποξένωση το γεγονός ότι τελικά τα αδέρφια του έργου δεν συναντιούνται πριν από την κηδεία;

Απολύτως. Είναι ένα ακόμη χαρακτηριστικό της συγγραφικής σπουδαιότητας του Λορέν, ο οποίος το επισημαίνει μέσα από δύο μόλις φράσεις, περιγράφοντας ότι ο ένας αδελφός, που δεν μένει στη Στοκχόλμη, προτιμά να μείνει στο ξενοδοχείο να δει μπάλα, παρά να επισκεφτεί τον άλλον. Εφιαλτικό πλαίσιο! Μια αποξενωμένη οικογένεια, που δεν τη δένει ούτε μία τόσο σημαντική στιγμή όσο είναι η απώλεια της μητέρας.

• Πώς ορίζετε εσείς τους «δαίμονες»;

Είναι αυτοί με τους οποίους συμβιώνουμε και τους βρίσκουμε μέσα μας, τους πολεμάμε κι άλλοτε νικούν ή άλλοτε τους νικάμε. Και είναι φοβερός ο τρόπος που μας τους συστήνει ο Νορέν, μέσα από οριακές καταστάσεις, γράφοντας με έναν τρόπο απίστευτα σύγχρονο αλλά και ταυτόχρονα κλασικό, έτσι ώστε να μας αγγίζει τόσα χρόνια μετά.

• Βοηθά και η σκηνοθετική σας προσέγγιση σε αυτό;

Με εξιτάρει η χρήση κάμερας και εικόνας στο θέατρο. Αυτός ο τρόπος αφήγησης βρίσκει εδώ την ιδανική του συνθήκη: καθώς το έργο φλερτάρει με τη δομή τού μπουλβάρ, αφού εξελίσσεται σε ένα σαλόνι. Ο συγγραφέας μάς περιγράφει τα δωμάτια και τις δράσεις κι οι περιγραφές θα ήταν κανονικά μόνο ακουστικές για τους θεατές, αλλά με την κινηματογράφηση φτιάξαμε αυτούς τους κόσμους. Πλέον παρακολουθούμε ό,τι γίνεται στα δωμάτια και με τη χρήση των καμερών μοιάζει να μεγαλώνει η σκηνή. Αλλά και οι ηθοποιοί έρχονται σε επαφή με κάτι που έχει τόσο κινηματογραφικές όσο και θεατρικές απαιτήσεις, κάτι που έχει πολλά οφέλη για την αφήγηση αλλά και μεγάλη γοητεία.

ℹ️ Θέατρο Τζένη Καρέζη (Ακαδημίας 3, τηλ. 2103636144). Demons. Κείμενο: Lars Noren. Μετάφραση: Γιώργος Δεπάστας. Σκηνοθεσία: Χρήστος Σουγάρης. Σκηνικά – Κοστούμια: Ελένη Μανωλοπούλου. Σχεδιασμός φωτισμών: Αλέκος Αναστασίου. Μουσική: Rsn
Σχεδιασμός βίντεο: Χρήστος Σουγάρης – Πάνος Νικολακόπουλος. Live video camera: Πάνος Νικολακόπουλος. Παίζουν: Ιωάννης Παπαζήσης, Ιωάννα Παππά, Γιάννης Κουκουράκης, Μαρίζα Τσάρη.
Πέμπτη, Παρασκευή, Σάββατο στις 21:00, Τετάρτη 19:00. Εισιτήρια 15-23€, προπώληση more.com και 211 800 51 41. Κατάλληλη για άτομα άνω των 16 ετών.