Ενα ζευγάρι πρόσφατα χωρισμένο συζητά με τον δάσκαλο τις μαθησιακές δυσκολίες που αντιμετωπίζει ο γιος τους. Η πρόταση του δασκάλου να τον στείλουν σε ειδικό ψυχολόγο προκαλεί θυμό και φόβο για στιγματισμό του παιδιού ως ατόμου με ειδικές ανάγκες, ανασύρει τις προκαταλήψεις και διακρίσεις σε βάρος ενός παιδιού που μπορεί να το περιθωριοποιήσουν εφ’ όρου ζωής στερώντας του μια φυσιολογική ζωή και μετατρέπει την αίθουσα διδασκαλίας σε ένα πεδίο μάχης όπου αναμετρώνται οι ταξικές και πολιτιστικές διαφορές, η συμπεριληπτικότητα και οι αποκλεισμοί της εκπαιδευτικής διαδικασίας, η καθοριστική επίδραση της οικογένειας στην πρόοδό του.
Αμυνες και επιθετικότητα, παιδική ευαλωτότητα, αδυναμία απέναντι σε ένα σύστημα που απογοητεύει και μια ιεραρχία γνώσης που χειραγωγεί, με τη λέξη «τάξη» να ολοκληρώνει το νόημά της πέρα από το σχολικό περιβάλλον σε μια σύγκρουση οπτικής: αν βλέπεις τα πράγματα «από πάνω» ή «από κάτω» και πού τοποθετείσαι…
Αυτό το έργο, που με τον τίτλο «Class» – «Τάξη» και διακρίσεις στις αποσκευές του (Βραβείο Scotsman’s Fringe First και Βραβείο Καλύτερης Συγγραφής από την Ενωση Συγγραφέων της Ιρλανδίας – ZeBBie) των Ιζόλτ Γκόλντεν και Ντέιβιντ Χόραν, πρωτοσύστησε στη χώρα μας, στο θέατρο «Κυδωνία» στα Χανιά, τον περασμένο Δεκέμβριο ο θεατράνθρωπος, συγγραφέας, ηθοποιός και σκηνοθέτης Μιχάλης Βιρβιδάκης, έρχεται τώρα στην Αθήνα για τρεις παραστάσεις από τη Μεγάλη Δευτέρα, στο θέατρο «Σταθμός».
Αξίζει να αναφερθεί πως στη διανομή του έργου οι ηθοποιοί που ερμηνεύουν τους ρόλους των γονιών ερμηνεύουν και αυτούς δύο παιδιών με μαθησιακές δυσκολίες.
Αδράξαμε λοιπόν την ευκαιρία για μια συζήτηση με τον Μιχάλη Βιρβιδάκη, εκτός των άλλων και ιδρυτή της εταιρείας θεάτρου «Μνήμη» (1990), που δημιούργησε στα Χανιά το θέατρο «Κυδωνία» (2001).
● Περισσότερα από 20 χρόνια θεατρικής δημιουργίας στα Χανιά. Ας επιχειρήσουμε μια αποτίμηση: τι προκλήσεις αντιμετωπίσατε και τι κρατάτε από αυτή την επιλογή ζωής;
Δεν είναι εύκολο να εγκαταλείψεις μια ζωή 30 χρόνων στην πρωτεύουσα και να ξεκινήσεις μια καινούργια ζωή σε μια επαρχιακή πόλη, ακόμα κι αν αυτή είναι η γενέτειρά σου. Ομως εγώ διάβηκα τον Ρουβίκωνα. Θέλω να πω, αντί να φτιάξω άλλο ένα θέατρο στην Αθήνα στα τόσα που υπάρχουν, το έφτιαξα στην επαρχία. Και αυτή ήταν η πρώτη μιας ολόκληρης σειράς προκλήσεων. Γιατί, άντε και το έφτιαξες το θέατρο, ποιοι θα παίζουν σε αυτό; Με ποιο ρεπερτόριο; Με τι χρήματα; Οι προκλήσεις δεν σταματάνε ποτέ και αμφιβάλλω αν και σήμερα που μιλάμε έχουν σταματήσει. Είκοσι τέσσερα χρόνια τώρα περπατώ πάνω σε ένα τεντωμένο σκοινί.
Στα Χανιά δημιούργησα ένα θέατρο έρευνας σε όλα τα επίπεδα της θεατρικής πράξης. Η πρώτη μου κίνηση ήταν να λειτουργήσω μια θεατρική σχολή που την ονόμασα «Εργαστήριο Θεατρικής Παιδείας και Υποκριτικής Τέχνης» και μέσω αυτής συγκρότησα μια ομάδα νέων ανθρώπων γύρω μου που μιλάμε την ίδια καλλιτεχνική γλώσσα και που είναι ικανοί να παίζουν στις παραστάσεις μου. Μετά τα πρώτα χρόνια λειτουργίας, το θέατρο «Κυδωνία» στράφηκε εξ ολοκλήρου στην έρευνα ρεπερτορίου και στην αναζήτηση νέων αξιόλογων σύγχρονων έργων που μεταφράζονται από συνεργάτες μας και εν συνεχεία παρουσιάζονται στο θέατρό μας. Το έργο «Τάξη» είναι ένα δείγμα αυτής της λειτουργίας.
Μέχρι σήμερα έχουμε παρουσιάσει για πρώτη φορά στην Ελλάδα πολλά σύγχρονα έργα, τις μεταφράσεις των οποίων έχουμε εκδώσει σε επιμελημένα προγράμματα, που τα βρίσκει κανείς σε επιλεγμένα βιβλιοπωλεία όλης της χώρας. Απαριθμώ μερικά από αυτά λόγω ελλείψεως χώρου: «Ο αναμορφωτής του κόσμου» (Τόμας Μπέρνχαρντ), «Υπόγειο Μπλουζ» (Πέτερ Χάντκε), «Και δεν θα χωρίσουμε ποτέ» (Γιον Φόσε), «Τέσσερα λεπτά και δώδεκα δευτερόλεπτα» (Τζέιμς Φριτς), «Αγγελέ μου» (Χένρι Νέιλορ), «Συναίνεση» (Νίνα Ρέιν), «Eigengrau» (Πενέλοπι Σκίνερ) και τόσα άλλα… Οπως καταλαβαίνετε το διακύβευμα μιας τέτοιας λειτουργίας θεάτρου σε επαρχιακή πόλη είναι μεγάλο κι αυτό που κρατώ, μιας και με ρωτάτε, μετά από όλα αυτά τα χρόνια αδιάλειπτης λειτουργίας του θεάτρου μου στα Χανιά, είναι ότι, χάρη σε αυτό το ρίσκο, τα κατάφερα και έμεινα ζωντανός, ενεργός ως καλλιτέχνης και ως άνθρωπος. Αν είχα μείνει στην Αθήνα δεν θα είχα κάνει ούτε το ένα χιλιοστό των πραγμάτων που κατάφερα στα Χανιά!
● Η «Tάξη», ένα σύγχρονο έργο για μια σύγχρονη συνθήκη αποκλεισμού: τι σας κέντρισε το ενδιαφέρον ώστε να το μεταφέρετε και στην Ελλάδα;
Το γεγονός ότι καταφέρνει να παρουσιάσει παραστατικά, με διαύγεια όλους τους παράγοντες που επηρεάζουν τη διαδικασία της μάθησης σε μια τάξη σχολείου με πρώτον και κύριο την ίδια την οικογένεια του μαθητή. Το θέμα είναι αρκετά πολύπλοκο και πολυσύνθετο, ιδίως όταν πρόκειται για οικογένεια χωρισμένων γονιών όπως αυτή του έργου και γι’ αυτό εκτίμησα το βάθος της προσέγγισης. Επίσης εκτίμησα τον τρόπο με τον οποίο το έργο αφηγείται την ιστορία του, που είναι εξαιρετικά πρωτότυπος και έξυπνος. Θέατρο με όλη τη σημασία της λέξεως.
● Πού επικεντρώσατε την προσέγγισή σας;
Η πρόκληση βρισκόταν στην πολυσυνθετότητα και στην αλληλοδιαπλοκή των θεμάτων που θίγει το έργο. Να παρουσιαστούν όλα τα θέματα επί σκηνής ανάγλυφα, χωρίς απλουστεύσεις, χωρίς ωραιοποιήσεις, χωρίς αποσιωπήσεις, χωρίς ταμπού.
● Η αποτυχία του εκπαιδευτικού συστήματος, που δεν καταφέρνει να συμπεριλάβει τα παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες, αντικατοπτρίζει ευρύτερους αποκλεισμούς;
Η βασικότερη ομάδα παιδιών που εντάσσονται στις ομάδες εκπαιδευτικού αποκλεισμού είναι τα παιδιά «με μαθησιακές δυσκολίες». Το εκπαιδευτικό σύστημα, με ένα τόσο άκαμπτο αναλυτικό πρόγραμμα που αγνοεί τη διαφορετικότητα, δεν μπορεί να τα καλύψει και αυτό ακριβώς είναι και το θέμα του έργου «Τάξη», παρ’ όλο που έχει γίνει μια πρόοδος με τη δημιουργία Τάξεων Ενταξης και την εξειδίκευση/επιμόρφωση πολλών εκπαιδευτικών στον τομέα της Ειδικής Αγωγής. Ολα τα παιδιά πρέπει να απολαμβάνουν ίσες ευκαιρίες στην εκπαίδευση και αυτή είναι η βασική αρχή της συμπερίληψης.
Ωστόσο αυτό δεν αφορά μόνο τη «φυσική» παρουσία των μαθητών με μαθησιακές δυσκολίες στην τάξη, αλλά και την αύξηση της συμμετοχής τους στη διαδικασία της μάθησης. Το εκπαιδευτικό μας σύστημα χωλαίνει και έχει πολύ δρόμο ακόμα να διανύσει όσον αφορά την παροχή μιας συμπεριληπτικής εκπαίδευσης. Το εγχείρημα είναι πολύ δύσκολο: πρέπει να αλλάξουν οι ίδιες οι δομές των σχολείων, της τάξης, της εκπαίδευσης, των παιδαγωγικών προσεγγίσεων ώστε η μάθηση να μπορεί να ανταποκριθεί στη διαφορετικότητα του κάθε παιδιού. Εκδημοκρατισμός του σχολείου σημαίνει και εκδημοκρατισμός της κοινωνίας.
● Ποια είναι η γνώμη σας για το εκπαιδευτικό σύστημα στη χώρα μας; Οταν μάλιστα τα βιβλία δεν διαβάζονται και στους μαθητές μοιράζονται σημειώσεις, όταν το δημόσιο σχολείο απαξιώνεται όπως κάθε τι δημόσιο και τα μέτρα αφορούν την καταστολή της βίας των ανηλίκων έχοντας ξεχάσει την πρόληψη;
Ενα άλλο βασικό θέμα που θίγει το έργο «Τάξη» είναι η κοινωνική απαξίωση του ρόλου του εκπαιδευτικού -στην Ελλάδα διπλή απαξίωση, οικονομική και ηθική- η οποία εκφράζεται συχνά και από τους γονείς που ασκούν πιέσεις αμφισβητώντας την παιδαγωγική επάρκεια του δασκάλου και διαταράσσοντας την παιδαγωγική διαδικασία. Πιστεύω πως η κοινωνία μας πρέπει να σταθεί στο πλευρό των εκπαιδευτικών. Από τη μεριά της Πολιτείας απαιτείται μια αύξηση των δημόσιων δαπανών για την Παιδεία, μέριμνα για το στεγαστικό πρόβλημα των σχολείων, ενίσχυση της Ειδικής Αγωγής με κάλυψη όλων των κενών στα Τμήματα Ενταξης και Παράλληλης Στήριξης. Χρειαζόμαστε ένα καλό δημόσιο σχολείο, γιατί χωρίς ένα λειτουργικό σύστημα δημόσιας παιδείας υπονομεύεται το μέλλον της χώρας μας.
Πληροφορίες
Μετάφραση Δημήτρης Κιούσης.
Σκηνοθεσία- αισθητική της παράστασης Μιχάλης Βιρβιδάκης.
Κοστούμια Αιμίλιου Καλογερή.
Συνθέσεις ήχων Δημήτρη Ιατρόπουλου.
Χειρισμός φωτισμού και ήχων Ευγενία Αναστασοπούλου.
Βοηθός σκηνοθέτη Φώτης Κοτρώτσος.
Ερμηνεύουν οι: Αιμίλιος Καλογερής, Παναγιώτης Νικολιδάκης, Ρίτα Μαρτσάκη
Θέατρο Σταθμός (Βίκτωρος Ουγκώ 55, Πλατεία Καραϊσκάκη)
Μεγάλη Δευτέρα 7μ.μ., Μεγάλη Τρίτη και Μεγάλη Τετάρτη 9μ.μ.
Διάρκεια 95′
Εισιτήρια 12-16€. Προπώληση ticketservices.
Πληροφορίες: Τηλ.: 6973005570, www.theatro-kydonia.gr
