«“Ουρανός κατακόκκινος” είναι οι κοινωνικές μας υπερβάσεις»

Καθηγήτρια γαλλικής στο Δημόσιο, γνώστρια επίσης της αγγλικής και της ρωσικής, απολυθείσα λόγω αλκοολισμού. Η Σοφία Αποστόλου: γόνος αστικής οικογένειας, χήρα κομμουνιστή λαϊκής καταγωγής, μητέρα του Γιάννη που νόμισε ότι θα σώσει την Τάνια από το κύκλωμα τράφικινγκ γυναικών από το ανατολικό μπλοκ και βρέθηκε ο ίδιος μέσα. Και τώρα πια η Σοφία Αποστόλου ζει απέναντι από τις φυλακές, έχοντας δει την κοσμοθεωρία αλλά και την οικογενειακή της ζωή να γκρεμίζονται.

Με ειρωνεία και αυτοσαρκασμό περιδιαβαίνει από την εποχή της ευμάρειας στη συλλογική απογοήτευση για να καταλήξει στη δική της υπέρβαση, στο δικό της ‘17, στον δικό της Οκτώβρη. Η εμβληματική αντιηρωίδα της Λούλας Αναγνωστάκη στο έργο «Ουρανός κατακόκκινος» δεν χαρίζεται σε κανέναν. Ούτε στον εαυτό της: «Εγώ δεν βολεύομαι. Δεν είμαι ο μέσος όρος. Δεν είμαι απ’ αυτούς που ρίχνουν νερό στον μύλο των ισχυρών και νομίζουν πως είναι κάτι, ενώ δεν είναι τίποτα. Δεν έχω καν αλυσίδες για να τις χάσω. Ποτέ δεν είχα αλυσίδες εγώ. Εγώ. Κάνω τη δική μου επανάσταση. Εμπρός της Γης οι κολασμένοι, της πείνας σκλάβοι, εμπρός εμπρός…».

Αντλώντας έμπνευση από το έργο και με τη χρήση νέων μέσων η Ελένη Παργινού επιχειρεί στο «Ουρανός κατακόκκινος, χρόνος πριν-χρόνος μετά», που παρουσιάζεται αυτόν τον καιρό στο Βios σε δική της δραματουργική επεξεργασία και σκηνοθεσία, μια νέα προσέγγιση της, ασυμβίβαστης παρά τις διαψεύσεις, ηρωίδας της Λούλας Αναγνωστάκη, Σοφίας Αποστόλου.

● «Στην ιστορία της ηρωίδας αναγνωρίζουμε την προσωπική ματαίωση αλλά και τη συλλογική διάψευση», αναφέρετε στο σκηνοθετικό σας σημείωμα. Με ποιον τρόπο πραγματοποιείται αυτό στο έργο και πώς συναντιέται με τις σημερινές συνθήκες; τη ρωτήσαμε.

Η ιστορία της Σοφίας Αποστόλου περιγράφει τη σταδιακή προσωπική της κατάρρευση ως μια μορφή ανυπακοής στις κυρίαρχες κοινωνικές νόρμες. Μέσα από τις «σκοτεινές» της επιλογές και τις παρεκκλίσεις της, η ίδια αμφισβητεί μια κοινωνία που αυτοπαρουσιάζεται ως καλοκουρδισμένη. Αμφισβητεί ελπίζοντας σε μια άλλη, αταξική κοινωνία, μακριά από αυτή την κοινωνία των ισχυρών. «Μάνα, έτσι όπως προχωράει σήμερα η κοινωνία, ή είσαι από τους πολύ δυνατούς ή γίνεσαι παράνομος. Μέσος όρος δεν υπάρχει», θα πει ο γιος της Γιάννης, η ιστορία του οποίου αφηγείται τη δική του προσπάθεια επιβίωσης σ’ αυτή την κοινωνία των δυνατών και των ισχυρών αλλά και την παραπλάνησή του από τις «σκοτεινές» ευκαιρίες που θα διεκδικήσει με πρόταγμα το εύκολο κέρδος. Η ιστορία του Γιάννη φωτίζει και συμβολοποιεί όλες εκείνες τις ανορθόδοξες προσπάθειες για επίπλαστη κοινωνική ευημερία τις οποίες μια ολόκληρη εποχή επέτρεψε και έθρεψε και οι οποίες αντανακλούν τη μεταπολιτευτική περίοδο της Ελλάδας, τα όνειρα που καλλιέργησε αλλά και τη διάψευσή τους, όπως άλλωστε μαρτυρούν οι σημερινές συνθήκες.

● Θέλετε να μας αναφέρετε μερικά από τα αριστουργηματικά δίπολα της συγγραφέως που αναδεικνύει το έργο;

Υπάρχουν αρκετά κυρίαρχα και χαρακτηριστικά δίπολα της δραματουργίας της συγγραφέως που αναδεικνύονται στο συγκεκριμένο έργο αλλά απασχόλησαν και τη δική μας παράσταση. Ενδεικτικά θα αναφερθώ στο δίπολο παρουσία-απουσία, τον τρόπο δηλαδή που η συγγραφέας παρουσιάζει τα πρόσωπα αλλά και τις καταστάσεις ακόμα και μέσα από την έλλειψή τους – ο Γιάννης βρίσκεται πια στη φυλακή, η Τάνια έφυγε από το σπίτι, οι περασμένες μέρες. Η συγγραφέας ενδυναμώνει την παρουσία τους μέσα από την απουσία τους, η οποία συνοδεύεται από έναν χαρακτήρα αμετάκλητο, ένα «ανεπιστρεπτί». Ενα ακόμη αντιθετικό δίπολο είναι εκείνο του μέσα-έξω που απαντά τόσο στην αντίθεση εσωτερικού-εξωτερικού τοπίου (το κλειστοφοβικό δωμάτιο που βρίσκεται η ηρωίδα, η φυλακή που βρίσκεται ο Γιάννης σε αντίθεση με την απεραντοσύνη του έξω κόσμου), όσο απαντά όμως και στη σχέση του «μέσα» κόσμου της ηρωίδας, του ψυχισμού της δηλαδή σε σχέση με την πραγματικότητα που διαμορφώνει και διαμορφώνεται έξω από αυτήν. Ενα «μέσα» το οποίο αντανακλά μια φαινομενική ή κυριολεκτική ασφάλεια και ένα «έξω» πάντα έτοιμο να διαρρήξει αυτό το «μέσα», αποτελώντας μια συνεχόμενη απειλή.

● Πρόκειται για έναν μονόλογο ο οποίος στην παράσταση αποδίδεται από τρία πρόσωπα. Τι εξυπηρετούν δραματουργικά; Πως προσεγγίζετε το έργο;

Η παράσταση προτείνει μια συνθήκη αναμέτρησης της ηρωίδας με τον εαυτό της. Επιλέγοντας να τοποθετήσουμε στο κέντρο της δραματουργικής μας προσέγγισης τη φράση του έργου «ροπή προς το κακό», η ηρωίδα, που στην παράστασή μας ενσαρκώνει η Σοφία Κορώνη, θέτει σε λειτουργία μια μνημονική διαδικασία με στόχο να αμφισβητήσει, να αναιρέσει, να αντιτεθεί στον εαυτό της και εν τέλει να διερωτηθεί γύρω από τη ροπή της ίδιας προς ένα εγγενές κακό, κλείνοντας το μάτι σε όλες εκείνες τις αντιστάσεις που οφείλουμε να προβάλλουμε προκειμένου να είμαστε «άνθρωποι». Οι δύο άλλες παρουσίες-φιγούρες, η Νεφέλη Ανανιάδη και εγώ, παρατηρητές και συνδιαμορφωτές αυτής της αναμέτρησης, αναλαμβάνουν να στήσουν σκηνικά ένα παιχνίδι μεταξύ ψευδαισθητικού και πραγματικού κόσμου. Συντηρούν δηλαδή μια κατάσταση φαντασίωσης για την ηρωίδα, τροφοδοτώντας μ’ αυτόν τον τρόπο εξελικτικά τη δραματουργική αφήγηση και δικαιώνοντας πολλαπλά το δίπολο παρουσία-απουσία. Αν η φράση «ροπή προς το κακό» αποτέλεσε κέντρο της δραματουργικής μας προσέγγισης, τότε η φράση που η ίδια η συγγραφέας επιλέγει για να ξεκινήσει τον μονόλογό της, «Here I am an old woman in a dry month», αναφορά στο ποίημα «Gerontion» του T.S. Eliot, αποτέλεσε ένα παράκεντρο που μας επέτρεψε να δημιουργήσουμε μια γέφυρα ανάμεσα στην ποιητική και την πολιτική Λ. Αναγνωστάκη.

● Τι είναι «ο ουρανός κατακόκκινος»;

Η Σοφία Αποστόλου επιλέγει από την ταράτσα της να κοιτάζει τον «ουρανό, τον ήλιο κατακόκκινο» αναζητώντας μια προσωπική αλλά και συλλογική υπέρβαση. Μια υπέρβαση κοινωνική. Διανύοντας αυτή τη διαδρομή μέσα από το έργο της Λ. Αναγνωστάκη, θα πω πως για μένα ο ουρανός κατακόκκινος είναι όλες εκείνες οι μικρές ή μεγάλες υπερβάσεις που αφήνουν ένα κοινωνικό αποτύπωμα. Οχι απαραίτητα μεγαλεπήβολο ή βαρύγδουπο. Μιλώ για εκείνες τις πράξεις ή/και επιλογές μας σε μεταιχμιακές, διλημματικές, οριακές στιγμές, στιγμές που ζητούν από εμάς να επιστρατεύσουμε το προσωπικό μας σύστημα αξιών και που λειτουργούν αποκαλυπτικά για τον εαυτό μας.

♦ Πληροφορίες: BIOS exploring urban culture (Πειραιώς 84). Δευτέρα, Τρίτη στις 21.00. Ουρανός Κατακόκκινος. Χρόνος πριν | Χρόνος μετά.
Σύλληψη – Σκηνοθεσία – Δραματουργική επεξεργασία: Ελένη Παργινού.
Ηχητικός σχεδιασμός – Μουσική: Κώστας Φραντζής.
Ψηφιακή σκηνογραφία: Αλεξάνδρα Νιάκα.
Σχεδιασμός φωτισμού: Περικλής Μαθιέλλης.
Κοστούμια: Βασιλική Σουρρή.
Ηθοποιοί: Σοφία Κορώνη, Νεφέλη Ανανιάδη, Ελένη Παργινού.
Live electronics: Κώστας Φραντζής.
Live visuals: Αλεξάνδρα Νιάκα.
Εισιτήρια 5-15€. Πληροφορίες 2103425335.
Προπώληση: More.com