Κι όμως, η κατάβαση στα σκοτάδια του Αδη μπορεί να είναι μια εμπειρία… ανάτασης.
Αυτή είναι η αίσθηση από τη μυστικιστική τελετουργία που ετοίμασε ο Γιάννης Αγγελάκας στην πρώτη του εμφάνιση στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση όπου μαζί με την Ολια Λαζαρίδου ενσάρκωσαν ένα όνειρό τους, μια υποβλητική αφήγηση της Οδύσσειας και μάλιστα της πιο εμβληματικής ραψωδίας του ομηρικού έπους, της ραψωδίας λ, τη Nέκυια.
Περισσότερα από τρεις χιλιάδες χρόνια πριν, σε ένα από τα πρώτα έργα όχι απλά της ελληνικής αλλά της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας, ο Ομηρος βάζει τον ήρωά του τον Οδυσσέα να κατέρχεται ζωντανός στον κάτω κόσμο για να συναντήσει την ψυχή του μάντη Τειρεσία προκειμένου να μάθει αν θα φτάσει στην πολυπόθητη πατρίδα του. Κι εκεί συναντά τη μάνα του, τον φίλο του Ελπήνορα, τον ανταγωνιστή του Αίαντα, τον συμπολεμιστή του Αγαμέμνονα και τον ήρωα Αχιλλέα. Μα πάνω από όλα, προτού επιστρέψει στον πάνω κόσμο, συναντά τη βαθιά γνώση για την ομορφιά της ζωής, έστω και μέσα από τον πόνο, τη ματαιότητα της ματαιοδοξίας, την αξία της συμφιλίωσης με το πεπρωμένο.
Και ήταν μια χαμηλότονη αφήγηση, μοναδική εμπειρία θέασης και ακρόασης, με τη βαθιά φωνή του ποιητή και ραψωδού της ελληνικής ροκ σκηνής και τη θεσπέσια πάντα αφηγήτρια ηθοποιό, μέσα στο σκοτεινό σύμπαν του χορογράφου Χρήστου Παπαδόπουλου που σκηνοθέτησε τη συλλογική καταβύθιση, αφήνοντας λιτά ένα φως να διαλύει το σκοτάδι για να φωτίσει εναλλάξ το μισό πρόσωπο του αφηγητή αλλά και να δώσει λες ζωή στους καπνούς που, όπως υψώνονταν και αντιφέγγιζαν, ήταν σα να έβλεπες τις σκιές των ψυχών να σαλεύουν και να σιμώνουν να κοινωνήσουν από το μαύρο αίμα της σπονδής και να συνομιλήσουν. Υποβλητικές οι ερμηνείες, οι φωτισμοί που συνέβαλαν στη δημιουργία αυτής της αίσθησης του σκοτεινού απόκοσμου, αλλά εξίσου σημαντικό στην κατανυκτική εμπειρία ήταν το ηχητικό περιβάλλον και τα φωνητικά που συνέτειναν στην αίσθηση του σκοταδιού και του μυστηρίου, στον τρόμο και την αγωνία του ήρωα, στον πόνο για την τύχη όσων συνάντησε εκεί κι όσων έμαθε, στην καταβύθιση τόσο τη σκηνική όσο και την εσωτερική.
Κι ακόμη στη μυσταγωγία συνέβαλε και αυτός ο λόγος, η ποιητική μετάφραση του Γεωργίου Ψυχουντάκη, που έρρεε σαν μια μακράς πνοής μουσική μαντινάδα σε ένα κείμενο που επιμελήθηκαν ο Γιάννης Αγγελάκας και η Θεοδώρα Καπράλου και ήδη κυκλοφορεί σε βιβλίο.
«Κατέβα ουρανέ στη γη – Τα σκοτεινά μας βάραθρα να φέξεις – Να γίνει η αβάσταχτη σιωπή – Κραυγή, λυγμός και λέξεις»: έτσι ξεκινά το ταξίδι στον Αδη αλλά και μέσα μας, σε αυτήν την ηχοτροπική κατάσταση σαν τελετή, με συνοδοιπόρους τη μουσική σύνθεση του Αγγελάκα και τις εικόνες του Παπαδόπουλου και, εκτός από τους αφηγητές, δύο μουσικούς, τέσσερις γυναικείες φωνές και τον ηχητικό σχεδιασμό του Coti K.
Για τον Αγγελάκα αυτό το ταξίδι ξεκίνησε πριν από 15 χρόνια, όταν με παρότρυνση της Ολιας Λαζαρίδου διάβασε τα ομηρικά έπη από τις μεταφράσεις του Δημήτρη Μαρωνίτη και «μαγεύτηκα συνειδητοποιώντας πόσο πρωτοποριακά, πόσο μπροστά ακόμα κι από την εποχή μας είναι αυτά τα υπεράνθρωπα κείμενα. Θα μου πείτε, μετά τα 45 μου ανακάλυψα την Αμερική; Τι να κάνω; Η εμπειρία μου από το σχολείο και την “ελληνική” εκπαίδευση με είχαν απομακρύνει, όπως τους περισσότερους από μας, από το χρυσάφι τους. Ακόμα και σήμερα δεν χωράει στο μυαλό μου το πώς γίνεται αυτά τα πρώτα καταγεγραμμένα λογοτεχνήματα της αρχαιότητάς μας να φαντάζουν αξεπέραστα και να έχουν στοιχειώσει για τα καλά τον Δυτικό πολιτισμό και την παγκόσμια τέχνη. Η Ολια, πάλι, όταν είδε πως γοητεύτηκα απ’ όλα αυτά, μου πρότεινε να κάνουμε μουσική παράσταση τη Νέκυια».
Ετσι ξεκίνησε πριν καμιά δεκαετία να δοκιμάζει ατμόσφαιρες, μαζί με τα κορίτσια του πολυφωνικού σχήματος Διώνη, που είχαν συνεργαστεί στο σάουντρακ της «Ψυχής βαθιάς» του Παντελή Βούλγαρη, έχοντας φανταστεί τον τρόπο που ήθελε να γίνει αλλά είχε εγκαταλείψει ως ανέφικτο, μέχρι που ο Παύλος Παυλίδης τον παρότρυνε να το προτείνει στη Στέγη. Οσο για το τι σημαίνει για αυτόν η Νέκυια; «Για μένα η κατάβαση στον Αδη είναι η αναζήτηση της ζωής. […] Αλίμονο αν δεν σε αλλάξει αυτή η εμπειρία, βαθαίνει η οπτική, αναλογίζεσαι το πόσο περαστικός είσαι σε έναν κόσμο που σε φιλοξενεί για λίγα χρόνια και πόσο σημαντικό είναι ότι σου έχει δοθεί αυτός ο χρόνος», λέει σε σχετική συνέντευξή του (Lifo) για αυτό το σκοτεινό και αισιόδοξο κείμενο κατάδυσης στο σκοτάδι του θανάτου και στους ανθρώπους που χάσαμε που «δεν είναι απλά το βίωμα του θανάτου, αλλά η μαθητεία».
—
♦ Πληροφορίες: «Νέκυια», βασισμένο στη ραψωδία λ της Οδύσσειας του Ομήρου.
Μετάφραση: Γεώργιος Ψυχουντάκης.
Σύλληψη, σύνθεση μουσικής, καλλιτεχνική επιμέλεια: Γιάννης Αγγελάκας.
Σκηνοθεσία: Χρήστος Παπαδόπουλος.
Ελεύθερη διασκευή και πρωτότυποι στίχοι: Γιάννης Αγγελάκας, Θεοδώρα Καπράλου.
Ενορχήστρωση: Γιάννης Αγγελάκας, Ηλίας Μπαγκλάνης.
Σχεδιασμός ήχου: Coti K.
Πρόσθετη μουσική : Coti K., Ηλίας Μπαγλάνης
Σκηνικά: Κλειώ Μπομπότη. Σχεδιασμός φωτισμών Ελίζα Αλεξανδροπούλου.
Επιμέλεια Κοστουμιών: Ελευθερία Αεράπογλου.
Βοηθός Σκηνοθέτη: Ειρήνη Μπούνταλη.
Αφήγηση: Ολια Λαζαρίδου, Γιάννης Αγγελάκας.
Μουσικοί: Ηλίας Μπαγλάνης (πλήκτρα), Νίκος Γιουσέφ (ηλεκτρικό πριόνι).
Φωνητικά: Γιώτα Κολιούση, Ειρήνη Κολιούση, Νεφέλη Μπραβάκη, Μυρτώ Σταυρακίδου-Ζάχου.
Light Installation Performes: Παγώνα Μπουλμπουσάκου, Αμαλία Κοσμά, Θέμις – Αριάδνη Ανδρεουλάκη, Ειρήνη Μπουντάλη
Πέμπτη-Κυριακή μέχρι τις 28/1 στις 20.30 στην κεντρική σκηνή της Στέγης. Εισιτήρια 5-28€ στα πωλητήρια της Στέγης και στο tickets.onassis.org/
-320x213.jpg)
