Ιστορικό θέατρο-ορόσημο του 20ού αιώνα στην υπηρεσία της δημιουργικής αντίστασης με επαναστατικό όραμα ενάντια στις κυρίαρχες δομές της πολιτικής και του θεάτρου, με μεγάλη αγάπη στην ποίηση και στο λογοτεχνικό κείμενο εν γένει, με θητεία στην αναρχία, με ανεπανάληπτες και πολύμορφες διαμαρτυρίες, με παρελθόν φυλακίσεων και βασανιστηρίων, με επτά δεκαετίες δράσης που είναι αδύνατον να χωρέσουν σε λίγες γραμμές, το απελευθερωτικό The Living Theater ζει ακόμα μέσα από τα «παιδιά» και την κληρονομιά του, αφού ενέπνευσε πολλά από τα επόμενα πρωτοποριακά θεατρικά εγχειρήματα μέχρι τον 21ο αιώνα.
Η ζωή και το θέατρο στον ριζοσπαστικό θίασο ήταν ένα, γιατί, όπως έλεγαν οι ιδρυτές του, Τζούλιαν Μπεκ και Τζούντιθ Μαλίνα (η οποία πέθανε το 2015, ακριβώς τριάντα χρόνια μετά τον θάνατο του συνοδοιπόρου της κι αφού ο θίασος είχε χάσει τη στέγη του στη Νέα Υόρκη λόγω του gentrification), με την υπερβατική εμπειρία που επιτυγχάνεται μέσω της τέχνης ο κάθε άνθρωπος μπορεί να γίνει καλλιτέχνης, να συνειδητοποιήσει τον ρόλο του στο όλο δράμα και να παίξει με απόλυτη αφοσίωση σαν μεγάλος ηθοποιός, γιατί «η παθητική εμπειρία γίνεται αφόρητη».
Εννέα μέλη από την τελευταία γενιά ηθοποιών και καλλιτεχνών του θρυλικού θέατρου συνέστησαν την ομάδα «Al Límite Collective» το 2020, με έδρα τη συνοριακή πόλη Τιχουάνα (αντιδρώντας και στην αντιμεταναστευτική πολιτική στις ΗΠΑ), αναζητώντας εναλλακτικούς τρόπους παρέμβασης και δημιουργίας. Στην κορύφωση της πανδημίας έκαναν παραστάσεις σε κήπους, στέγες και δρόμους, ακόμα και σε εργοτάξιο αγωγού φυσικού αερίου του Μπρούκλιν. Αυτό το καλοκαίρι συνεχίζουν να ταξιδεύουν ανά τον κόσμο και έρχονται στην Αθήνα, που έχει δει άλλες δύο παραστάσεις του Living Theater, τον «Προμηθέα» του (1979) και το «Mysteries and smaller pieces» (2001).
Η νέα συλλογικότητα παρουσιάζει σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Πειραματικών Τεχνών τη διαδραστική παράσταση «Electric Awakening» μαζί με Ελληνες ηθοποιούς από απόψε μέχρι το Σάββατο (9 μ.μ.) στο «Εμπρός» (είσοδος με ελεύθερη συνεισφορά) συμμετέχοντας στη διεθνή καμπάνια υποστήριξης του αυτοδιαχειριζόμενου θεάτρου. Και με αυτή την αφορμή απαντά στις ερωτήσεις μας.
● Το Living Theater έχει καταπιαστεί με το ελληνικό αρχαίο δράμα, με τον «Προμηθέα» και την «Αντιγόνη». Τώρα στην Αθήνα παρουσιάζετε μια πειραματική παράσταση με ένα αισιόδοξο μήνυμα, αυτό της αντιστροφής του κύκλου της ζωής, από τον θάνατο έως τη γέννηση.
Το «Electric Awakening» ξεκινά με τον θάνατο κάνοντας έναν αντίστροφο κύκλο ζωής ώστε να διερευνηθεί πώς σκοτώνουμε τα βλαβερά μέρη του εαυτού μας και της κοινωνίας, προκειμένου να κάνουμε τις απαραίτητες αλλαγές προς μια συλλογική αφύπνιση. Ρίχνοντας τον προβολέα σε έναν ιδεολογικό θάνατο, τιμούμε τον αγώνα της ανθρωπότητας να οικοδομήσει σχέσεις, παρά τις καταπιεστικές δυνάμεις που προσπαθούν να μας διχάσουν μέσω του συστηματικού φόβου και της απομόνωσης. Ενώ ο κόσμος παλεύει με την αυξανόμενη αδικία και τις κρίσεις, η παράσταση ανταποκρίνεται στις άμεσες κοινωνικές συνθήκες τού εδώ και τώρα, όπου κοινό και ερμηνευτές δημιουργούν στιγμιαία μια κοινότητα αναζητώντας νέες συνδέσεις και οντολογίες.
Εμείς επινοούμε νέα έργα, συλλογικά, που ανταποκρίνονται στην επείγουσα ανάγκη «του εδώ και του τώρα», γιατί η δουλειά μας επικεντρώνεται στην απελευθέρωση για όλους. Υπάρχει μια λέξη των Αζτέκων που το Teatro Campesino, ο πολιτιστικός βραχίονας των απεργών μεταναστών αγροτών, συνήθιζε να χρησιμοποιεί για να αναφερθεί στη δουλειά τους: «Tlaquetzue». Είναι αυτοί που κάνουν τα πράγματα να ξεχωρίζουν. Οπως το αρχαίο ελληνικό δράμα χρησιμοποιήθηκε ως όχημα για την κίνηση του πολιτικού διαλόγου, εμείς στεκόμαστε στο πλευρό των καλλιτεχνών που ζητούν δίκιο απέναντι στην εξουσία.
● Ελεύθερο θέατρο και συμπερίληψη, ποίηση και τελετουργία. Ποια άλλη κληρονομιά του Living Theater είναι αδιαπραγμάτευτη για εσάς;
Το Living Theater πάντα υποστήριζε την έννοια της όμορφης, μη βίαιης, αναρχικής επανάστασης. Ο ειρηνισμός ήταν ριζωμένος σε κάθε λέξη, παιχνίδι και εργαστήριο. Μια άλλη ζωντανή πεποίθηση ήταν η αντίσταση στο σύστημα του θεάτρου, η διατήρηση της προσβασιμότητας και η εμψύχωση όλων όσοι περνούν τις πόρτες του θεάτρου για να δημιουργήσουν ελεύθερα. Αυτός είναι ο λόγος που δημιουργήσαμε την «Al Límite Collective», για να αναρωτηθούμε γιατί χρειάζεται σήμερα το θέατρο. Τη δημιουργήσαμε έναν μήνα πριν από το ξέσπασμα της πανδημίας αλλά και διεθνών εξεγέρσεων. Μπορεί αυτό να φαινόταν κακοτυχία, αλλά αποδείχτηκε ευλογία γιατί, βρεθήκαμε αντιμέτωποι άμεσα με τα ζητήματα και τις πολιτικές της εποχής μας.
● Μιλήσατε για την αδικία και η ομάδα σας έχει παρουσιάσει έργα σε τόπους αδικίας. Πώς συμβάλλετε στην αφύπνιση του καταπιεσμένου ανθρώπου για τον οποίο μιλάτε στο έργο σας;
Οι δημιουργικές μας διεργασίες περιλαμβάνουν συχνά τις πλέον περιθωριοποιημένες κοινότητες. Αντιστεκόμαστε δίπλα τους, μέσω μιας άμεσης δράσης και της δημιουργικής έκφρασης στα εργαστήριά μας, που οδηγούν σε παραστάσεις. Η ιδέα των «καταπιεσμένων», που μοιράζονται με τόλμη τις ιστορίες τους είναι από μόνη της μια απείθαρχη πράξη, ένα «έγκλημα» που είμαστε περισσότερο από πρόθυμοι να διαπράξουμε. Προερχόμαστε από τις παραδόσεις του Θεάτρου της Σκληρότητας του Αντονέν Αρτό και μας ενδιαφέρει να αφυπνίσουμε το κοινό. Εμπλέκουμε τους θεατές ως αυτόνομα όντα που μπορούν να επιλέξουν να περάσουν θαρραλέα τα σύνορα και να γίνουν μέρος της διαδικασίας μεταμόρφωσης. Οπως είχε πει ο Μπεκ, «Είμαστε ένας λαός χωρίς αισθήσεις. Αν μπορούσαμε πραγματικά να νιώσουμε, ο πόνος θα ήταν τόσο μεγάλος που θα σταματούσαμε όλα τα βάσανα αμέσως». Επειτα από τα χρόνια πανούκλας, από την άνοδο του φασισμού και των οικονομικών ανισοτήτων, ύστερα από καταστροφικές τραγωδίες λόγω κλίματος, είμαστε σχεδόν στο όριο της ικανότητάς μας να συνδεθούμε με τον πόνο του κόσμου. Πειραματιζόμαστε με την πιθανότητα ότι το θέατρο μπορεί να εμπνεύσει ενσυναίσθηση και τη δυνατότητά μας να αναλαμβάνουμε συλλογική δράση.
