«Κλυταιμνήστρα» από την οπτική των γυναικών

Μια αρχαία ιστορία για την τιμή και την εκδίκηση, λες και ήταν από πάντα λόγοι για τη διάπραξη εγκλημάτων. Το πρώτο μέρος της αισχύλειας τριλογίας Ορέστεια, για τον ήρωα της Τροίας Αγαμέμνονα και την τύχη που τον περιμένει όταν επιστρέφει στο βασίλειό του στις Μυκήνες, ύστερα από 10 χρόνια πολέμου, ιδωμένο αλλιώς.

Από την πλευρά της γυναίκας του, της Κλυταιμνήστρας. Ισως ο μισογυνισμός να μπορεί να αμφισβητηθεί τόσους αιώνες μετά και αυτή η ξένη, που δεν κατάγεται από τις Μυκήνες, να αντιπροσωπεύει τη μητέρα όλων – κι αν δεν είναι ο αποδιοπομπαίος τράγος που θέλει εκδίκηση, αλλά μια γυναίκα που αντιπαρατίθεται στα στερεότυπα κι επιλέγει να καταπολεμήσει τη βία με βία, επειδή πιστεύει ότι είναι ο μόνος τρόπος να αμφισβητηθεί η αδικία κατά των γυναικών και των αθώων πολιτών; Την ανατρεπτική οπτική παρουσιάζει σε παγκόσμια πρεμιέρα, στη γενέτειρα του Αισχύλου, την Ελευσίνα, 2,5 χιλιετίες μετά, μια πρωτοποριακή ομάδα, η καταξιωμένη φλαμανδική κολεκτίβα tg STAN – της οποίας τα αρχικά σημαίνουν «Stop Thinking About Names» (Σταματήστε να Σκέφτεστε τα Ονόματα).

Αυτό το Σαββατοκύριακο, λοιπόν, θα πάρουμε μια γεύση από το Αισχύλου project της 2023 Ελευσίς Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης, στο Ανοιχτό Θέατρο Παλαιού Ελαιουργείου με τη ριζοσπαστική παράσταση «Κλυταιμνήστρα», που αμφισβητεί τις έμφυλες ταυτότητες και δίνει φωνή στις γυναίκες, που ήταν σιωπηλές στην αρχαιότητα και μόνο στα έργα των μεγάλων τραγικών βρήκαν την ελευθερία να εκφράζουν συναισθήματα και σκέψεις. Μια ρηξικέλευθη διακειμενική προσέγγιση, που δίνει τρεις εκδοχές του μύθου, βασισμένη στο πρωτότυπο έργο, την ποιητική του μεταφορά στα αγγλικά από τον ποιητή Τεντ Χιουζ αλλά και το κείμενο «Λουτρό Αίματος» του Γκούσταβ Ερνστ, το οποίο για πρώτη φορά θα παρουσιαστεί στην Ελλάδα.

• «Πώς προσεγγίζετε αυτήν την ιστορία όπου ο βιασμός και ο φόνος είναι πανταχού παρόντες;» ρωτήσαμε το ιδρυτικό μέλος της κολεκτίβας και σκηνοθέτρια της παράστασης Jolente De Keersmaeker.

«Θέλαμε να δώσουμε μια γυναικεία οπτική τόσες χιλιάδες χρόνια μετά», μας απαντά. «Και είναι ενδιαφέρουσα και προκλητική η απόπειρα να δώσουμε μια άλλη εικόνα για τον Αγαμέμνονα που είναι ο ήρωας πολεμιστής και πολεμάει για τη δόξα της χώρας του, κάτι που μας προσφέρει το κείμενο του Ερνστ “Λουτρό Αίματος” που μου έδωσε την ιδέα. Σε μερικά σημεία είναι πραγματικά αποκαλυπτικό με έναν σαφή και κατηγορηματικό τρόπο, σχεδόν ωμής ευθύτητας για το τι ήταν αυτός ο άντρας ο πολεμοδιψής πριν από 2.500 χιλιάδες χρόνια, κάτι που δεν έχει εξαφανιστεί αλλά είναι πολύ ζωντανό ακόμη. Και με ιντρίγκαρε η ιδέα να δω τι θα γινόταν αν έβαζα δίπλα στο αρχαίο κείμενο την ποιητική μετάφραση του Χιουζ και μαζί το πολύ βαθύ κείμενο του Ερνστ.

Κάτι που μου έδωσε την ευκαιρία να το κάνω η πρόταση του Μαρμαρινού, που είχε δει τη δουλειά μας… Αυτός είναι ο σκελετός της παράστασης με τον οποίο θα αναμετρηθούμε: το τι συμβαίνει όταν ο Αγαμέμνονας μπαίνει στο παλάτι και τι συζητάει με την Κλυταιμνήστρα πριν τον σκοτώσει. Η δόξα, που για να συντελεστεί χρειάστηκε να θυσιαστεί το σώμα της Ιφιγένειας, θέτει την ανάγκη του για κατάκτηση και τις ιμπεριαλιστικές αξίες του παρά το κόστος. Τα πλούτη που λέει ότι έφερε για να δικαιολογηθεί και να κάνει ελκυστική τη στάση του, όλες αυτές οι αντρικές αξίες κυριαρχίας που ακόμη επιβιώνουν. Η παράσταση κάνει έναν σημερινό διάλογο με την ιστορία, την εικόνα του ήρωα, που σκότωσε τον προηγούμενο σύζυγο της Κλυταιμνήστρας, τον Τάνταλο, και το παιδί τους, κάτι που ξεχνάμε ότι είχε βία και βιασμό η αρπαγή της».

Αποφεύγει να μας αποκαλύψει παραπάνω στοιχεία για τον ρόλο της σκλάβας ερωμένης του Αγαμέμνονα, της Κασσάνδρας, που την έφερε ως λάφυρο πολέμου, παρά μόνο ότι είναι ενδεικτικό της μεταχείρισης που έχει ο κατακτητής άντρας στη γυναίκα. «Θέλω να μιλήσω για τον χαρακτήρα του Αγαμέμνονα και το πώς αντιδρά η Κλυταιμνήστρα, η οποία δεν θέλει απλώς εκδίκηση, αλλά εξηγεί τι είναι λάθος στη συμπεριφορά και την ύπαρξή του ως ανθρώπου.

Η Κλυταιμνήστρα τού λέει ότι σκότωσες την Ιφιγένεια μέσα σου, πήγες ενάντια στη φύση του ανθρώπου σκοτώνοντας την κόρη σου· μιλά με ενσυναίσθηση για το πώς έγινε μια μηχανή πολέμου. Αυτός της λέει ότι θα γίνεις σαν εμένα αν με σκοτώσεις. Κι αυτή του λέει: “Θα ήθελα να είμαι διαφορετική, αλλά δεν μου το επιτρέπεις με ό,τι έχεις κάνει, οφείλω να το κάνω για να μπορέσουμε ίσως να πάμε παρακάτω…” Μας έχουν διδάξει ότι η Κλυταιμνήστρα είναι η κακιά της ιστορίας, αλλά εμείς θέλουμε να πάμε βαθύτερα και να ακούσουμε μια γυναίκα να μιλάει, τις ευαισθησίες της, να παραμερίσουμε τον αντρικό τρόπο σκέψης και να δώσουμε καινούργιες απαντήσεις».

♦ INFO: «Κλυταιμνήστρα» από τους tg STAN. Παγκόσμια πρεμιέρα. 23-24 Ιουλίου. Ανοιχτό Θέατρο Παλαιού Ελαιουργείου στις 21.00. Ο χώρος είναι προσβάσιμος σε ΑμεΑ. Διάρκεια 120′. Με ελληνικούς και αγγλικούς υπέρτιτλους. Κατάλληλη για άτομα άνω των 16 ετών

Κείμενο: Αγαμέμνων (Ορέστεια) του Αισχύλου, Agamemnon (The Oresteia) από τον Ted Hughes και Λουτρό Αίματος (Blutbad) από τον Gustav Ernst. Ιδέα–σκηνοθεσία: Jolente De Keersmaeker. Παίζουν: Αντώνης Αντωνόπουλος, Adriana Bakker, Synne Enoksen, Sara Haeck, Ελένη Μολέσκη, Joshua Serafin, Mαρία Σκουλά, Stijn Van Opstal.

Εισιτήρια 8-15€. ΑμεΑ δωρεάν. Προπώληση Ticketservices.gr, 210-7234576 με δυνατότητα δωρεάν μετακίνησης (https://form.jotform.com/221932067660354)