Κανείς δεν περίμενε ότι τα ξημερώματα του Σαββάτου η επίκληση προς τον ήλιο ,που είχε προγραμματίσει το θέατρο Νο, θα συγκέντρωνε τόσο κόσμο. Δεκάδες αυτοκίνητα ξεκίνησαν αξημέρωτα από την Παλαιά Επίδαυρο, το Λυγουριό ακόμα και από το Ναύπλιο με κατεύθυνση προς το αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου για να παρακολουθήσουν το εξωτικό δρώμενο του ιαπωνικού θιάσου λίγες ώρες μετά την πρεμιέρα της παράστασης Νέκυια στον ίδιο χώρο.
Αλλοι έβαλαν ξυπνητήρια κι άλλοι δεν κοιμήθηκαν καθόλου πηγαίνοντας σερί μέχρι το πρωί. Οδηγώντας μισοκοιμισμένη έβλεπα στο δρόμο ακόμα και πεζούς, τουρίστες και Ελληνες, να κατευθύνονται προς το θέατρο.
Η είσοδος ηταν δωρεάν με δελτία που προμήθευε το Φεστιβάλ. Ολα έμοιαζαν σαν να επρόκειτο για μια κανονική παράσταση. Η καφετέρια ανοιχτή, όπως και τα κιόσκια των ταμείων, τα φώτα αναμμένα, οι φύλακες, οι αστυνομικοί παρόντες. Και ο κόσμος να ανεβαίνει τα σκαλιά. Ηταν παράξενη η εμπειρία, λίγο πριν χαράξει η αυγή, να βλέπεις πάνω από 1.500 θεατές στο κοίλον να περιμένουν καρτερικά να αρχίσει η… λειτουργία. Με ιερέα, χορωδία, ορχήστρα.
Κι αν το προηγούμενο βράδυ οι υπέρτιτλοι βοηθούσαν, στην επίκληση προς τον ηλιο το μόνο μέσον για να καταλάβεις ήταν η φαντασία, η γλώσσα του σώματος των ηθοποιών, η απεύθυνσή τους στο θείο.
Η πρωτότυπη πρωινή παράσταση ήταν μια πανάρχαια θρησκευτική τελετή, που διέπεται από όλη την αυστηρότητα και τους αδιαπραγμάτευτους κανόνες της μακρόχρονης παράδοσης του γιαπωνέζικου θεάτρου. Ο διακριτικός ήχος του φλάουτου που ακουγόταν από μακριά ήταν το σήμα ότι η παράσταση με «ιερέα» τον δάσκαλο του Νο, Τζένσο Ουμεουάκα, αρχίζει.
Μουσικοί και ηθοποιοί έρχονταν στην ορχήστρα με το χαρακτηριστικό τους βάδισμα πάνω στην στενή ξύλινη γέφυρα που είχαν ζητήσει να φτιαχτεί επί τούτου. Για την επίκληση χρησιμοποίησαν την ίδια σκηνή με τη «Νέκυια», ένα κιόσκι κατασκευασμένο από ξύλο, λειασμένο με ιδιαίτερη προσοχή ώστε οι ηθοποιοί να γλιστρούν επάνω του, λιτό με μοναδικό διάκοσμο ένα ζωγραφισμένο πεύκο.
Τα πρόσωπα όμως ήταν η αποθέωση του στιλιζαρίσματος. Φορούν μάσκες, πλούσια κοστούμια από αστραφτερό μετάξι, με επάνω τους σημάδια που παραπέμπουν στους ρόλους που φέρουν.
Οι μουσικοί έπαιζαν τέσσερα όργανα, γιαπωνέζικο φλάουτο και τρία διαφορετικά είδη τυμπάνου. Και πίσω οι «κόκεν», οι άνθρωποι που δουλεύουν στα παρασκήνια φροντίζοντας την είσοδο και την έξοδο των ηθοποιών.
Οι λειτουργοί δεήθηκαν στον ήλιο για να ανατείλει, μέχρι που ο ουρανός ρόδισε. Ακούσαμε διάφορα για τους λόγους της αναγκαιότητας αυτής της προσευχής. Το θέατρο Νο ποτέ δεν δίνει δύο παραστάσεις στη σειρά όπως συνέβη τώρα, γι’ αυτό έπρεπε να «απολογηθεί» στους θεούς… Επίσης έπρεπε να «διορθώσει» την παρατυπία της χτεσινής παράστασης, αφού κάποια μέλη του θιάσου έπαιξαν χωρίς μάσκες.
Κι όταν το τελετουργικό κάλεσμα στον ήλιο ολοκληρώθηκε, το κοινό μετά από μια στιγμή αμηχανίας χειροκρότησε. Το θέατρο Νο τηρεί ευλαβικά τους κώδικές του. Κάθε στιγμή της παράστασης σημαίνει κάτι, κάθε στάση του σώματος, ήχος, νεύμα, κίνηση της βεντάλιας, ερμηνεύεται. Τίποτα δεν μπορεί ν’ αλλάξει, ακόμα κι αν οι ίδιοι το επιθυμούν.
Δεν διορθώνουν ποτέ ένα λάθος στη σκηνή -η ιστορία, το ποίημα, η μελωδία ρέουν συνεχώς, όπως ο χρόνος. Η γλώσσα του Νο είναι παραστάσιμη. Αλλά η θρησκευτικότητά της είναι τόσο ισχυρή, που δεν αποκωδικοποιείται, δεν εμπίπτει σε καμιά έννοια τρέχουσας κριτικής. Είναι σαν τη γιόγκα, που όταν την πιστέψεις σε ταξιδεύει, σε πάει όπου θέλει εκείνη.
Η Επίδαυρος ευνοεί, καλοδέχεται από τη φύση της το τελετουργικό, τη μυσταγωγία. Σε αντίθεση με τον ρεαλισμό, που έχει αποδείξει ότι πραγματικά τον εχθρεύεται…
