Οι εμπρηστές είμαστε εμείς;

Οταν καίγεται το σπίτι του γείτονα, μπορείς απλώς να το διαβάζεις στην εφημερίδα, περιμένοντας πως το δικό σου θα βγει αλώβητο; Μήπως όλοι στη «σοφίτα» της συνείδησής μας κρύβουμε τη συνενοχή μας μέσω της αδιαφορίας, σαν μπιτόνια με βενζίνη που θα μας κάψουν;

Μερικά από τα ερωτήματα που γεννά το έργο του Ελβετού Μαξ Φρις «Ο Μπίντερμαν και οι εμπρηστές», που παίζεται στο Εθνικό Θέατρο, σε σκηνοθεσία της Σοφίας Βγενοπούλου. Πρωτοπόρος του εφηβικού θεάτρου στη χώρα μας αλλά και στην Ευρώπη, ένα είδος που έχει αγκαλιαστεί από τους έφηβους, καθώς τα εισιτήρια είναι εξαντλημένα από καιρό, μας μιλά για το έργο που σήμερα φαίνεται να είναι περισσότερο επίκαιρο από ποτέ άλλοτε.

• Διόλου τυχαία η επιλογή του συγγραφέα, φαντάζομαι…

Ο Μαξ Φρις είναι ένας ιδιαίτερος συγγραφέας, Ελβετός. Ολα του τα θεατρικά έργα έχουν βαθιά πολιτική σκέψη για τον δημόσιο και ιδιωτικό βίο, το πώς είμαστε αλληλένδετα κομμάτια αυτού του κόσμου. Τον απασχόλησε το κατά πόσον ο καθωσπρεπισμός και οι κανόνες που διέπουν μια κοινωνία μπορούν να μας προφυλάξουν από τις πραγματικές απειλές του κόσμου…

• Τι πραγματεύεται εδώ;

Είναι η ιστορία του Μπίντερμαν, που στα γερμανικά σημαίνει ο «καλύτερος άνθρωπος». Μιλά για αυτόν τον συμβατικό άνθρωπο που νιώθει ικανοποίηση για τη σωστή και αξιοπρεπή ζωή του. Είναι επιχειρηματίας και βγάζει χρήματα, πουλώντας μια ψεύτικη λοσιόν για την τριχόπτωση. Υπάρχει στο χαρακτήρα του μια διπλή στάση απέναντι στα πράγματα. Το έργο σχολιάζει κατά πόσο είναι δυνατόν ένας άνθρωπος να είναι αξιοπρεπής στο σπίτι του αγνοώντας την κατάσταση του κόσμου. Λόγω αδυναμίας, υποκρισίας ίσως και φόβου, αδυνατεί να αποτρέψει την είσοδο του κακού -των εμπρηστών- μέσα στο ίδιο του το σπίτι, που θα το χρησιμοποιήσουν ως ένα ορμητήριο για να κάψουν την πόλη -πόλη με την έννοια της κοινωνίας.

Διαδραματίζεται σε μια ανώνυμη πόλη, σε άγνωστο χρόνο: περιγράφει μια εποχή στο άχρονο και άτοπο, όπου υπάρχει μια πολιτική αναταραχή, με τους εμπρηστές να περιφέρονται στους δρόμους και να βάζουν φωτιά σε αυθαιρέτως επιλεγμένα κτίρια, προκειμένου να κάψουν τους πάντες. Ενα διαχρονικό έργο, που έχει παίξει τον ρόλο μιας προειδοποίησης απέναντι σε οποιοδήποτε κακό αφήνουμε να συμβεί κάτω από τη μύτη μας, χωρίς νοιάξιμο για το ευρύτερο καλό. Σαν μια παραβολή για την απάθεια, την αδιαφορία και την αδυναμία μας, που επιτρέπουν στο κακό να ανθήσει…

• Μπορεί το έργο να γράφηκε στον απόηχο της ναζιστικής Ευρώπης και του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου, τη δεκαετία του ’50, ωστόσο ανέβηκε συχνά ως η δυσοίωνη προανάκρουση για διάφορα δεινά: από την ατομική βόμβα και την πυρηνική απειλή, μέχρι την κλιματική αλλαγή, την ανισότητα σε βάρος του Τρίτου κόσμου αλλά και τη διάβρωση των ελευθεριών μας, με αντίτιμο την ασφάλεια… Με έναν πόλεμο στην ήπειρό μας, το έργο αποδεικνύεται τραγικά επίκαιρη αλληγορία;

Αφορά την ανθρώπινη αδυναμία να αντιμετωπίσουμε το κακό και τον συνεχή συμβιβασμό μαζί του, νομίζοντας ότι είμαστε προστατευμένοι. Σε αυτήν τη δυστυχή συγκυρία, με αυτό που συμβαίνει στην Ευρώπη, δεν θα μπορούσε να είναι πιο καίριο. Το έργο, δουλεύοντάς το, έχει καταφέρει να με αλλάξει ως προς το πώς οι καθημερινές, μικρές μας αποφάσεις μάς συνδέουν όλους μεταξύ μας αλλά και πώς επίσης μας συνδέουν με κάτι μεγαλύτερο, τη μοίρα του κόσμου. Η καταβύθιση όλων μας σε μια οθόνη, τα κοινωνική μέσα, το κλίμα και τώρα η πολύπλευρη απειλή που έχουμε μπροστά μας με την εισβολή σε μια χώρα με 15 ενεργούς πυρηνικούς αντιδραστήρες…

Εντυπωσιάζει σε σχέση με το ’50 ότι ο κόσμος μας είναι πιο αλληλένδετος από ποτέ, με την παγκοσμιοποίηση και τον τρόπο που είμαστε καλωδιωμένοι και συνδεδεμένοι στον παγκόσμιο ιστό. Οικονομογεωπολιτικά, το έργο είναι πιο επίκαιρο από ποτέ: είναι σχεδόν αδύνατο να θεωρείς ότι ζεις μια προστατευμένη ζωή, μακριά από όσα κακά συμβαίνουν στον κόσμο, αυτό είναι το πραγματικά σοκαριστικό. Εχω την αίσθηση ότι αυτή η αφύπνιση, το νοιάξιμο, είναι το μόνο πράγμα που μπορεί να σώσει την κοινωνία και τον κόσμο όλο. Ας ελπίσουμε σε αυτό…

• Αν και ο Μαξ Φρις δεν θα χαρακτηριζόταν ως στρατευμένος συγγραφέας, αποτελεί το έργο ένα κάλεσμα αφύπνισης;

Είναι γραμμένο με έναν τρόπο που δεν απαντά στα πράγματα, δεν διαλέγει πλευρές, αλλά βασανίζεται από ερωτήματα. Και με έναν υπαινικτικό τρόπο, στη μέση όλης αυτής της ιστορίας, έχει έναν χορό πυροσβεστών, επηρεασμένο από τον αρχαιοελληνικό χορό που αναγκαστικά είναι απαθής και παρακολουθεί την εξέλιξη της ιστορίας.

Στην παράστασή μας, η καλλιτεχνική μας απόφαση ή τομή είναι ότι αυτός ο χορός είναι ένας χορός εφήβων, με έναν κώδικα σύγχρονης μουσικής, που αποτελεί την εφηβική συνείδηση της παράστασης: κινείται μέσα και έξω από την ιστορία του έργου, προσπαθεί να μας ξυπνήσει γύρω από τον τρόπο που θα έπρεπε και θα μπορούσαμε να αντιδράσουμε σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο. Παραμένει ο δικός μας ρόλος που θα μπορούσαμε να διαδραματίσουμε στο κοινωνικό σύνολο. Αυτή είναι η σκέψη γύρω από την επιλογή του έργου…

Στο τέλος του έργου, αναφέρονται όλες οι ανοιχτές πληγές του πλανήτη: Ουκρανία, Συρία, Αμαζόνιος, εικονική ζωή. Εμείς καλούμαστε να δώσουμε απαντήσεις στα ερωτήματα του έργου και της ζωής…

INFO: «Ο Mπίντερμαν και οι εμπρηστές» του Μαξ Φρις, μετάφραση Τζούλια Διαμαντοπούλου, σκηνοθεσία Σοφία Βγενοπούλου, Εφηβική Σκηνή Εθνικού Θεάτρου, Θέατρο Ρεξ, σκηνή Κατίνα Παξινού. Σάββατο/ Κυριακή 20.30 και Παρασκευή 20/5. Διάρκεια: 100΄ χωρίς διάλειμμα. Εως τις 22/5. Εισιτήρια προς 3 ευρώ στο ticketservices.gr