«Η παράσταση μπορεί να διαβαστεί σαν ένα σύγχρονο παραμύθι αποκάλυψης της ανθρώπινης ιστορίας». Οταν ο ίδιος ο σκηνοθέτης δηλώνει κάτι τέτοιο, τότε οι προσδοκίες αυξάνονται. Ο λόγος για τον Νίκο Διαμαντή, ο οποίος θα παρουσιάσει το έργο «Εξαγωγή-Εξοδος, ένα θεατρικό ορατόριο για την ελπίδα και την καρτερία» στη Δήλο, 10 και 11 Σεπτεμβρίου.
Το έργο βασίζεται στα σωζόμενα σπαράγματα της τραγωδίας «Εξαγωγή» του Εζεκιήλ, εδώ σε μετάφραση Θεόδωρου Στεφανόπουλου. Πρόκειται για ένα σπάνιο έργο της ελληνιστικής περιόδου, από το οποίο έχουν σωθεί 269 στίχοι. Ο Εζεκιήλ θεωρείται (με αρκετή σιγουριά) πως έζησε τον 2ο π.Χ. αιώνα στην Αλεξάνδρεια. Ο ίδιος ονομάστηκε «ο των ιουδαϊκών τραγωδιών ποιητής». Πράγματι, ο εβραϊκής καταγωγής αυτός τραγικός ποιητής αποφάσισε να παρουσιάσει ένα επεισόδιο από την ιστορία του λαού του: παρακολουθεί τα γεγονότα της βιβλικής Εξόδου από έναν μονόλογο όπου ο Μωυσής εξιστορεί τη ζωή του, μέχρι την ανεύρεση του τόπου με τις δώδεκα πηγές και τους εβδομήντα φοίνικες. Εκεί προφητεύονται οι δέκα πληγές του Φαραώ, η διάβαση της Ερυθράς Θάλασσας και η συντριβή της αιγυπτιακής στρατιάς.
Η «Εξαγωγή» είναι η μόνη βιβλική τραγωδία που γνωρίζουμε. Ο συγγραφέας της απευθύνεται τόσο στους ομοφύλους του, όσο και στους Ελληνες, γι’ αυτό και χρησιμοποιεί τη μορφή και τη γλώσσα της ελληνικής τραγωδίας. Ο Νίκος Διαμαντής, σε συνεργασία με τους συγγραφείς Σταύρο Ζουμπουλάκη, Χρήστο Χρυσόπουλο και Κατερίνα Μάτσα, τον συνθέτη Μίνω Μάτσα, τον ζωγράφο Θανάση Μακρή, τον γλύπτη Κώστα Ζαφειρόπουλο και με τη σύμπραξη του Δημήτρη Καταλειφού, επέλεξε τη Δήλο για να παρουσιάσει το έργο του: «“Η Δήλος είναι η μεσημβρινή ώρα της πιο μεσημβρινής γης.
Είναι ο χυμός, το πνεύμα, το αλκοόλ, η φωτιά ενός κόσμου” έχει πει ο Ρολάν Μπαρτ» μας λέει. «Η πολυ-πληθυσμικότητα ενός τόπου και το αέναο της ανθρώπινης παρουσίας ως ιστορική πραγματικότητα, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα το νησί της Δήλου, μπορεί να οδηγήσει σε διαφορετικές εστίες σκέψης και συνδυασμούς της ανθρώπινης μνήμης» συνεχίζει. «Ιχνη ζωής από πολιτισμούς ανεκτικούς, από μνήμες ισχυρές του ανθρώπινου βηματισμού στο νησί που κάποτε ήταν το κέντρο του κόσμου, το φως του κόσμου, δίνουν ένα παράδειγμα ζωής στις πρόσκαιρες δυσκολίες. Η ζωή στα ερείπια ζωντανεύει με διαφορετικό τρόπο προερχόμενη από ένα βάθος, από μια αντήχηση».
Πράγματι, αυτήν την «ανθρώπινη αντήχηση» προσδοκούν να ζήσουν όσοι βρεθούν εκείνες τις μέρες στο νησί. Το σίγουρο είναι πως πρόκειται για ένα πρωτότυπο θεατρικό εγχείρημα «αφιερωμένο στην έξοδο του ανθρώπου προς το φως, την πάλη με τις δυσκολίες του βίου, την ομορφιά και την αγάπη, σαν μια μουσική ανθρώπινου βηματισμού στον άδειο χώρο της Δήλου. Σαν ένας παράδοξος επανεποικισμός» λέει ο Ν. Διαμαντής. «Επτά καθημερινοί, απλοί, διπλανοί μας άνθρωποι αντιμετωπίζουν τις προκλήσεις του βίου. Η παράσταση ξεδιπλώνεται με τη μορφή ενός σπειροειδούς χορικού, στο οποίο αυτές οι επτά ανθρώπινες ιστορίες απώλειας συμπλέκονται αενάως μεταξύ τους με τη βοήθεια και τον ήχο μιας λύρας. Αποκαλυπτικές ιστορίες πόνου και κατάρρευσης, οι οποίες με ευθύ ή λοξό τρόπο προέρχονται από την πανδημία» μας εξηγεί.
Τι περιγράφει λοιπόν το έργο αυτό και πώς συνδέεται με το σήμερα, τον εγκλεισμό μηνών και την πανδημία; «Το έργο όπως το έχουμε μορφοποιήσει περιγράφει έναν κόσμο που έχει υποστεί την πλήρη κατάρρευση κάθε βεβαιότητας, λογικής και συμπόνιας και εξυμνεί τη ζωή και το ένστικτο για επιβίωση, μέσα από μια ισχυρή συναισθηματική απάντηση, μια αντίδραση στην προβολή ενός μέλλοντος που κινδυνεύει από την καταστροφή, τις παγκόσμιες κρίσεις του 21ου αιώνα. Σήμερα περισσότερο από ποτέ αναζητούμε λύσεις υπομονής και συνεργασίας ανάμεσα στις ανθρώπινες ιστορίες. Λύσεις θάρρους και συμπόνιας. Λύσεις μακριά από την τοξική υπερβολή και τη βία της κατάρρευσης.
Ο δρόμος συμβολικά μέχρι να φτάσουμε στην Εξοδο, που τίποτα σίγουρο δεν εγγυάται, είναι ένας δρόμος στρωμένος με δυσκολίες. Μέσα σε αυτή τη διαδρομή, τα πλήθη των ανθρώπων πάντα θα παλεύουν, θα υπομένουν, θα προσπαθούν και θα ελπίζουν για την εγκυρότητα της μελλοντικής, της επόμενης ελευθερίας»…
Το σύνολο του παραστασιακού κειμένου απαρτίζεται από:
● Τα σπαράγματα της αρχαίας τραγωδίας «Εξαγωγή» του Εζεκιήλ, που παρουσιάζονται για πρώτη φορά, σε μετάφραση Θεόδωρου Στεφανόπουλου.
● Τμήματα της Παλαιάς Διαθήκης και την «Εξοδο» με βασική κατεύθυνση τις πληγές του Φαραώ σε επιλογή του Σταύρου Ζουμπουλάκη.
● Φράσεις του βιβλίου της Κατερίνας Μάτσα με τίτλο «Νιόβη – Το αδύνατο πένθος στον καιρό της πανδημίας», με κεντρική κατεύθυνση το πένθος και την αδυναμία επεξεργασίας ως ψυχική αναδιοργάνωση.
● Και από σύγχρονα κείμενα του συγγραφέα Χρήστου Χρυσόπουλου, γραμμένα αποκλειστικά για την παράσταση, με θέμα την πανδημία, την απώλεια, ίσως ακόμη και τη σημερινή «έξοδο» από τον κορονοϊό.
Η παράσταση πραγματοποιείται στο πλαίσιο του θεσμού «Ολη η Ελλάδα ένας Πολιτισμός» του ΥΠΠΟΑ, με τη σύμπραξη του Θεάτρου Σημείο.
