Ενα έργο-ψυχογράφημα εξαιρετικής ακρίβειας και βάθους, μια σπουδή πάνω στην ανάγκη του ανθρώπου για άσκηση δύναμης, δύναμης δημιουργίας ή δύναμης καταστροφής, είναι η «Εντα Γκάμπλερ» του Ερρίκου Ιψεν που ανεβαίνει σήμερα 6 Φεβρουαρίου στο θέατρο «Αλμα» σε σκηνοθεσία Θέμη Μουμουλίδη και με την Ιωάννα Παππά στον ρόλο της Εντα.
Η «Εντα Γκάμπλερ», ένα από τα κορυφαία έργα του Ιψεν, πρωτοπαρουσιάστηκε το 1891 στη Γερμανία κι ενώ τότε η κριτική δεν το καλωσόρισε, στη συνέχεια βρήκε πολύ γρήγορα τη θέση που του άξιζε ανάμεσα στα αριστουργήματα της κλασικής δραματουργίας. Η ηρωίδα του –για πολλούς μελετητές του έργου αποτελεί τον θηλυκό Αμλετ– είναι ένας από τους σπουδαιότερους δραματικούς ρόλους του παγκόσμιου ρεπερτορίου. Ο συγγραφέας συνθέτει μία από τις πιο σαγηνευτικές και αμφιλεγόμενες μορφές του σύγχρονου θεάτρου, μια γυναίκα-αίνιγμα, που δεν ερμηνεύεται απόλυτα με ψυχολογικούς ή κοινωνικούς όρους, και παραμένει ανοιχτό σε προσεγγίσεις και ερμηνείες.
Εντα Γκάμπλερ η Ιωάννα Παππά στο θέατρο «Αλμα»
Η Εντα, η υπερήφανη, απαιτητική και αναμφίβολα γοητευτική μοναχοκόρη του στρατηγού Γκάμπλερ, βρίσκεται εγκλωβισμένη σ’ έναν συμβατικό γάμο με τον σχολαστικό και απλοϊκό μικροαστό Γέργκεν Τέσμαν. Κι αν το κίνητρο που την οδήγησε σε αυτό τον γάμο ήταν να εξασφαλίσει υλική άνεση και μια έντονη κοινωνική ζωή, τώρα ασφυκτιά μέσα σε μια καθημερινότητα που της προκαλεί αδιαφορία και περιφρόνηση, την κάνει να βουλιάζει στην ανία. Θέλει να ζήσει, αλλά δεν το τολμάει.
Παγιδευμένη ανάμεσα στη δίψα της για ελευθερία και στην αυστηρή συμμόρφωση στις κοινωνικές συμβάσεις, αρνούμενη να υποταχθεί στη μοίρα της ως γυναίκας, αλλά και δέσμια της δημόσιας εικόνας της, παλεύει για να αποκτήσει μια ταυτότητα, αλλά αυτό που καταφέρνει είναι να αυτοπροσδιοριστεί μόνο αρνητικά: καταστρέφοντας ό,τι δεν μπορεί να αποδεχθεί.
Ετσι, όταν ο παλιός της φίλος Εϊλερτ Λέβμποργκ –που αποτελεί για εκείνη την ενσάρκωση του ρομαντικού ιδεώδους της, του ελεύθερου και παθιασμένου για ζωή ήρωα– επανεμφανίζεται, η Εντα καταλαμβάνεται από την άγρια επιθυμία να δοκιμάσει άλλη μια φορά τη δύναμή της πάνω του. Αφού δεν μπορεί να εξουσιάσει τη δική της ζωή, μπορεί τουλάχιστον να εξουσιάσει τη ζωή ενός άλλου, να τη σημαδέψει για πάντα. Θα οργανώσει ένα δαιμονικό παιχνίδι χειραγώγησης και δεν θα διστάσει να προχωρήσει σε πράξεις συγκλονιστικής σκληρότητας, στήνοντας μια παγίδα στην οποία τελικά, αφού δει όλες τις προσδοκίες της να διαψεύδονται, θα πιαστεί και η ίδια.
«Σκοτεινή και μυστηριώδης, βασανισμένη και ανελέητη, διψασμένη για ζωή και ελευθερία αλλά παγιδευμένη σε μια μοίρα που φαντάζει προδιαγεγραμμένη» περιγράφει την ηρωίδα ο σκηνοθέτης της παράστασης Θέμης Μουμουλίδης. «Η Εντα Γκάμπλερ είναι ένα πρόσωπο απόν από τη ζωή του, απόν από τον ίδιο του τον εαυτό. Αλλωστε, ως Εντα Γκάμπλερ δεν υφίσταται πλέον. “Εντα Τέσμαν” –με το όνομα του συζύγου της– την αναφέρει ο δημιουργός της στα πρόσωπα του έργου.
Παρούσα/απούσα η Εντα Γκάμπλερ υπάρχει ανάμεσα στο φως και το σκοτάδι. Και αποδρά ελάχιστες στιγμές παίζοντας άλλοτε στο πιάνο κι άλλοτε με τα πιστόλια της. Ηρωίδα της σιωπής, με την ενέργεια πυρηνικού αντιδραστήρα. Η σκηνική μας ανάγνωση παρακολουθεί την πορεία αυτής της ηρωίδας, αυτού του προσώπου που συρρικνώνεται και ασφυκτιά, αυτού του “ατόμου” που συμπιέζεται μέχρι να εκραγεί, πυρπολώντας και αυτοπυρπολούμενο. Η Εντα Γκάμπλερ είναι σαν να έρχεται από το μέλλον για να μας βάλει το πιστόλι της στον κρόταφο, ψιθυρίζοντας “αν τουλάχιστον, μέσα στους ανθρώπους αυτούς, ένας επέθαινε από αηδία…”».
INFO: Θέατρο «Αλμα» (Ακομινάτου 15, Αθήνα, τηλ.: 2105220100, Μεταξουργείο). «Εντα Γκάμπλερ» του Ερρίκου Ιψεν. Σκηνοθεσία-Επεξεργασία κειμένου: Θέμης Μουμουλίδης. Μετάφραση: Γιώργος Δεπάστας. Σκηνικό: Θέμης Μουμουλίδης – Κώστας Πάντος. Κοστούμια: Γιάννα Γιαννουλά. Φωτισμοί: Νίκος Σωτηρόπουλος. Παίζουν: Ιωάννα Παππά, Μιχάλης Μαρίνος, Κατερίνα Μισιχρόνη, Νίκος Γκέλια, Δημοσθένης Ξυλαρδιστός. Παραστάσεις: Τετάρτη, Κυριακή 19.00, Πέμπτη 20.00 (λαϊκή βραδινή), Παρασκευή, Σάββατο 21.00.
