Ο Αισχύλος έγραψε για Πέρσες, αυτός για Παλαιστινίους

«Δεν θα άλλαζα ούτε λέξη», λέει ο Ιλάν Χατσόρ. Κι ας έγραψε το διάσημο και πολυπαιγμένο παγκοσμίως (και στην Ελλάδα) θεατρικό του έργο «Σφαγείο» το 1990, φοιτητής θεάτρου στο Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ. Αυτός, ένας Ισραηλινός, έγινε κάτι πολύ περίεργο.

«Συγγραφέας ενός έργου που οι Παλαιστίνιοι στην αρχή δεν πιστεύουν ότι το έχει γράψει ένας “εχθρός”, στη συνέχεια ζηλεύουν που δεν το έγραψαν οι ίδιοι και τελικά το αγαπούν, γιατί δεν νιώθουν ότι τους πατρονάρει», όπως μας λέει, περαστικός από την Αθήνα.

Διότι το «Σφαγείο» (Masked ο πρωτότυπος τίτλος, που αλλάζει από χώρα σε χώρα) είναι η ιστορία, το δράμα τριών αγαπημένων αδελφών Παλαιστινίων, που ζουν στη διάρκεια της πρώτης Ιντιφάντα σε χωριό της Δυτικής Οχθης και συγκρούονται, «σπαράσσονται υπό το βάρος του πολέμου, της Ιστορίας, των προσωπικών τους επιλογών».

Ο ένας παίρνει τον δρόμο της αντίστασης, ο άλλος κατηγορείται ως προδότης-συνεργάτης των Ισραηλινών, ο τρίτος παραμένει μετριοπαθής και μετέωρος.

Τώρα που η εταιρεία θεάτρου «από τα Εγκατα της Γης» ανέβασε το «Σφαγείο» στο OLVIO σε σκηνοθεσία Κώστα Παπακωνσταντίνου, είναι μια καλή ευκαιρία όχι απλώς να το δουν όσοι δεν το ξέρουν, αλλά και να γίνει, ίσως, καθρέφτης των αδιεξόδων της συνεχιζόμενης και κλιμακούμενης σύρραξης στη Μέση Ανατολή.

Τη μέρα που συνάντησα τον Ιλάν Χατσόρ, υπήρχαν νεκροί στη Γάζα, αλλά και στο Ισραήλ. Ομως ο συγγραφέας με προσγειώνει.

«Δεν σκεφτόμουν ότι έγραφα για Παλαιστινίους», ξεκαθαρίζει. «Οι ήρωες του έργου θα μπορούσαν να βρίσκονται οπουδήποτε στον κόσμο συμβαίνουν συγκρούσεις που διχάζουν τους λαούς. Στην Ελλάδα του Εμφυλίου. Στην Ιρλανδία του IRA. Στην Ανατολική Γερμανία μετά την ενοποίηση, τότε που άρχισαν να αποκαλύπτονται οι συνεργάτες της Στάζι. Ακόμα και στους Ισραηλινούς, τη δεκαετία του ’40, που αγωνίζονταν να διώξουν τους Βρετανούς και εκτελούσαν πολλούς δικούς τους ως προδότες».

Το πηγαίνει ακόμα παραπέρα. «Το έργο μου συνδέεται με τη δική σας αρχαία τραγωδία, που τόσο έχω μελετήσει. Τα δύο αδέλφια της “Αντιγόνης” χύνουν ο ένας το αίμα του άλλου. Κι όταν με ρωτάνε πώς εσείς, ένας Ισραηλινός, τολμήσατε να γράψετε για τους Παλαιστινίους, πάλι σε σας καταφεύγω. Δεν έκανα τίποτα το πρωτότυπο, απαντάω, πρώτος ο Αισχύλος πήρε το ρίσκο με τους “Πέρσες” του».

Οι Παλαιστίνιοι προέκυψαν με φυσικό, βέβαια, τρόπο. Αυτούς είχε δίπλα του, αυτούς γνοιαζόταν γράφοντας το «Σφαγείο» μέσα στην ένταση της πρώτης Ιντιφάντα, που ήταν, όπως λέει, «βίαιη, αλλά όχι τόσο».

«Σύμβολό της ήταν οι πέτρες που έριχναν οι Παλαιστίνιοι. Οι βομβιστές αυτοκτονίας, που σκότωσαν τόσο κόσμο, εμφανίστηκαν στη δεύτερη Ιντιφάντα».

Και προσθέτει κάτι που με εκπλήσσει. «Ηταν δηλαδή για μένα πολύ πιο εύκολο τότε να νιώθω συμπάθεια για τους Παλαιστινίους και τον αγώνα τους. Εκτοτε η στάση μου άλλαξε, όχι λίγο, πολύ. Η κατάσταση είναι πολύπλοκη και οι άνθρωποι που τη βλέπουν απέξω τείνουν να την απλοποιούν, να θεωρούν εμάς “κακούς” και τους Παλαιστινίους “καλούς”. Είναι ηλίθιο και ρηχό. Ξεχνούν ότι το κράτος του Ισραήλ που, ναι, κατέχει επί πενήντα χρόνια παλαιστινιακά εδάφη, αντιμετωπίζει σοβαρό κίνδυνο, ότι κάθε φορά που γίνεται μια σοβαρή προσπάθεια συμβιβασμού ξεκινώντας από τη Σμφωνία του Οσλο, ξεχύνονται στους δρόμους βομβιστές αυτοκτονίας και ότι όταν φύγαμε από τη Λωρίδα της Γάζας το 2005 πήρε το πάνω χέρι η Χαμάς».

Δεν αθωώνει, φυσικά, ο Ιλάν Χατσόρ το δικό του κράτος, κάθε άλλο, κυρίως την εξέλιξή του επί Νετανιάχου.

«Κάθε κριτική στο Ισραήλ είναι θεμιτή και δεν την μπερδεύω με αντισημιτισμό», ξεκαθαρίζει. «Η πολιτική των εποικισμών είναι καταστροφική. Και η κυβέρνηση γίνεται όλο και πιο εθνικιστική, ενώ προσθέτει στη διαμάχη με τους Παλαιστινίους και θρησκευτικά στοιχεία, κάτι που δυσκολεύει ακόμα περισσότερο τα πράγματα. Αλλά, για να είμαι ειλικρινής, δεν φταίει μόνο ο Νετανιάχου, το πρόβλημα ξεκινάει από τον κόσμο, που έχει κουραστεί και δεν μπορεί με τίποτα να εμπιστευτεί τους Αραβες. Δεν αναφέρομαι, βέβαια, στους Αραβες, ισότιμους πολίτες του Ισραήλ, που σε γενικές γραμμές ζούμε αρμονικά μαζί τους. Αλλωστε, τελευταία, όλο και περισσότεροι ταυτίζονται με το Ισραήλ παρά με τους Παλαιστινίους. Βλέπουν τι συμβαίνει στη Συρία, στην Ιορδανία, στην Αίγυπτο αλλά και στη Γάζα και λένε, ΟΚ, σε σύγκριση με αυτές, το Ισραήλ είναι παράδεισος».

Παράδεισος δεν είναι, πάντως, για τους Ισραηλινούς καλλιτέχνες. Το επισημαίνει θυμωμένος.

«Πρόσφατα ο εθνικιστής υπουργός Πολιτισμού επέβαλε στις επιχορηγήσεις κριτήρια “πίστης και αφοσίωσης” στο κράτος», λέει. «Ο ίδιος κρίνει ότι οι καλλιτέχνες τα παραβαίνουν όταν κάνουν κριτική ή σάτιρα στο Ισραήλ και τα σύμβολά του. Ο ίδιος αποφασίζει ποιος είναι “καλός” και ποιος “κακός”. Δεν σας απαγορεύουμε να κάνετε τέχνη, μας λένε, είστε εντελώς ελεύθεροι, απλώς όχι με δικά μας χρήματα. Ξέρουν, όμως, καλά ότι τόσα χρόνια η τέχνη στο Ισραήλ, και η πιο ανατρεπτική, στηρίχτηκε στο κράτος».

Ο Ιλάν Χατσόρ δεν το βάζει κάτω. Συνεχίζει να γράφει με μεγάλη επιτυχία σάτιρες και κωμωδίες για τα όσα συμβαίνουν στο Ισραήλ, γιατί πιστεύει ότι «είναι πολύ ευκολότερο να περάσεις μηνύματα με χιούμορ», και άλλωστε δεν του αρέσει να προκαλεί το κοινό και βαριέται το πολιτικό θέατρο με τα ξεκάθαρα μηνύματα.

Αυτές τις μέρες το «Σφαγείο» παίζεται σε αραβικό, φυσικά, θέατρο της Ναζαρέτ, της «αραβικής πρωτεύουσας του Ισραήλ». Και, ναι, ο Ιλάν μιλάει πολύ καλά αραβικά, η μητέρα του είναι Εβραία του Ιράκ και ο πατέρας του Εβραίος του Μαρόκου.

Info:

OLVIO: Ιερά Οδός 67 και Φαλαισίας 7, Βοτανικός (μετρό Κεραμεικός). Κάθε Τετάρτη και Πέμπτη στις 21.15.

Παίζουν οι Λυκούργος Μπάδρας, Αλέξανδρος Παπατριανταφύλλου και Βασίλης Τριανταφύλλου.