Το απρόσμενο success story του Κοσόβου

Στο ιστορικό κέντρο της μικρής πόλης Πρίζρεν στο Κόσοβο, στο θερινό σινεμά «Lumbardhi», άνοιξε τον Αύγουστο τις πόρτες του το Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ και Ταινιών Μικρού Μήκους DokuFest για δέκατη πέμπτη συνεχή χρονιά. Το φετινό θέμα του ήταν η διαφθορά.

Δίπλα στην είσοδο του σινεμά πολύχρωμα τριαντάφυλλα σχημάτιζαν τη λέξη Corruption – το περήφανα ανθισμένο λογότυπο της φετινής διοργάνωσης. Ο κόσμος στη δεξίωση πριν από την προβολή ήταν τόσο πολύς, που δύσκολα μπορούσε να κινηθεί κανείς στη μικρή πλατεία. Το DokuFest άρχισε φέτος με το ντοκιμαντέρ «Behemoth» του Zάο Λιανγκ, ήδη βραβευμένο στην Μπιενάλε της Βενετίας.

Το θέμα του, η καταραμένη ζωή των εργατών στα ορυχεία της Κίνας, για τους οποίους η πύλη του Παραδείσου φαίνεται να είναι κλειστή: «Η μεγαλύτερη λύπη στη ζωή είναι να ζει κανείς με επιθυμία, αλλά δίχως ελπίδα».

Το φεστιβάλ πρωτοξεκίνησε το 2002, μόλις τρία χρόνια μετά τον πόλεμο. Από τότε μέχρι σήμερα έχει γίνει το σημαντικότερο ίσως success story στο Κόσοβο, με ελάχιστη, αν όχι ανύπαρκτη, βοήθεια από το κράτος. Κάθε χρόνο διαγωνίζονται για προβολή στο φεστιβάλ περισσότερα από 5.000 ντοκιμαντέρ, εκ των οποίων φέτος προβλήθηκαν περίπου 240.

«Το φεστιβάλ ήταν ιδέα μιας παρέας φίλων», εξηγεί ο Eroll Bilibani, διευθυντής του DokuFest, «η οποία ήθελε να αναβιώσει την πολιτιστική ζωή στο Πρίζρεν».

Δεν είχαν καμία εμπειρία από τέτοιου είδους διοργανώσεις, παρατήρησαν όμως ότι μετά τον πόλεμο υπήρχε μια ενδιαφέρουσα ενέργεια στον κόσμο, «φαινόταν ότι τίποτε δεν είναι αδύνατον». Η ενέργεια αυτή μεταφράστηκε σε ένα φεστιβάλ που, έκτοτε, μεγαλώνει χρόνο με τον χρόνο.

Πράγματι, κατά τη διάρκεια του DokuFest το Πρίζρεν θυμίζει κάθε άλλο παρά μικρή επαρχιακή πόλη – οι δρόμοι είναι πλημμυρισμένοι από το διεθνές πλήθος, ενώ είναι αξιοπρόσεκτη και η παρουσία ανθρώπων από την ευρύτερη περιοχή των Βαλκανίων. Εδώ δεν υπάρχουν έριδες, το φεστιβάλ είναι θεματικό και με τον τρόπο αυτό δημιουργεί ένα πεδίο διαλόγου και προβληματισμού, που εκτείνεται πολύ πέρα από την προβολή των ντοκιμαντέρ.

Στο πλαίσιο αυτό γίνονται καθημερινές συζητήσεις, workshops, master classes και events. Οι ίδιοι οι διοργανωτές διευκρινίζουν: «Το DokuFest δεν είναι απλώς ένα φεστιβάλ κινηματογράφου. Είναι ένα φεστιβάλ εξερεύνησης, αποκάλυψης και διαφώτισης σχετικά με θέματα και προβλήματα που αποτελούν πρόκληση για την ανθρωπότητα, όχι μόνο τοπικά αλλά και διεθνώς.

»Η ανθρώπινη διασύνδεση διερευνάται κάθε χρόνο στις πολλές διαστάσεις της, υπό το πρίσμα ενός κοινού παρονομαστή».

Αν το φεστιβάλ έχει ένα κύριο χαρακτηριστικό, αυτό είναι η αμεσότητα σε όλα τα επίπεδα. Η επικοινωνία μεταξύ των πιο διαφορετικών μεταξύ τους ανθρώπων δεν ενθαρρύνεται απλώς, είναι εύκολη, απλή και ρέουσα.

Αυτό είναι, ίσως, το βασικό συστατικό της επιτυχίας του, αλλιώς θα ήταν αδύνατη η αυθεντική προσέγγιση θεμάτων όπως η διαφθορά. Σίγουρα σε αυτό συνεισφέρει η μικρή πόλη που ζωντανεύει, η επικοινωνία με τους κατοίκους της και η εξωστρέφεια του φεστιβάλ και όλων όσοι το απαρτίζουν.

Κι ενώ όλο αυτό ξεκίνησε από μια μικρή διοργάνωση σε έναν- δυο χώρους, σήμερα στηρίζεται σε τρεις πυλώνες. Ο πρώτος και κυριότερος είναι το DokuFest καθαυτό που πραγματοποιείται κάθε χρόνο στο Πρίζρεν, ο δεύτερος είναι το πρόγραμμα κατά τη διάρκεια όλης της χρονιάς και ο τρίτος είναι η λειτουργία των κινηματογράφων που έχει πλέον στην κατοχή του.

Κι όσο η διοργάνωση εξελίσσεται, ένας από τους βασικότερους στόχους της φαίνεται να είναι η ανακάλυψη και προώθηση νέων ταλέντων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η δημιουργία εργαστηρίων για μαθητές Λυκείου, στο πλαίσιο των οποίων δίνεται η δυνατότητα στους συμμετέχοντες να διερευνήσουν κοινωνικά προβλήματα.

«Είναι φοβερό, διότι βλέπεις παιδιά δεκαεφτά χρόνων να κάνουν μια ταινία για τους τρανσέξουαλ στο Κόσοβο. Υπάρχουν αναγνωρισμένοι κινηματογραφιστές που δεν έχουν το σθένος να προσεγγίσουν τέτοιου είδους θέματα». Η υποστήριξη νέων παιδιών και τα εκπαιδευτικά προγράμματα έχουν στόχο την κοινωνική αφύπνιση, η οποία καθίσταται εν γένει πιο πιθανή με την ευαισθητοποίηση της νέας γενιάς.

Στο πλαίσιο της προώθησης νέων ταινιών και προσπαθειών, το DokuFest συνεργάζεται και με το πρόγραμμα BDC Discoveries που οργανώνει το Balkan Documentary Center. Στο πρόγραμμα αυτό συμμετείχε και η Αννέτα Παπαθανασίου με τον Αγγελο Κοβότσο για το εν εξελίξει ντοκιμαντέρ τους «Europe the Dream», το οποίο αφηγείται τον αγώνα τριών εφήβων από το Αφγανιστάν, τη Συρία και την Ελλάδα να μεταναστεύσουν στην Ευρώπη.

Οπως λένε οι ίδιοι: «Το φεστιβάλ ήταν πάρα πολύ καλό. Από καλλιτεχνική άποψη είχε πάρα πολύ καλές ταινίες. Το πρόγραμμα δεν είχε να ζηλέψει τίποτε από άλλες διοργανώσεις, οι χώροι ήταν εξαιρετικοί, είχε συζητήσεις με σκηνοθέτες, είχε παντού ανθρώπους, έχω δει φεστιβάλ που τα λένε διεθνή, αλλά στην ουσία είναι μόνο κατά το ήμισυ διεθνή…

»Αλλά η ιδιαιτερότητα είναι το γεγονός ότι μία τόσο μικρή χώρα, ένα τόσο μικρό μέρος, κατάφερε να δημιουργήσει ένα διεθνές φεστιβάλ όπου συρρέει τόσος κόσμος».

Σε μια σύντομη συνομιλία σχετικά με το DokuFest, ο John Osborne, υπεύθυνος για την επιλογή ταινιών του American Documentary Film Festival στο Palm Springs στην Καλιφόρνια, λέει: «Οποτε ερχόμαστε εδώ, βρίσκουμε κάποιες από τις καλύτερες ταινίες. Είναι μια πολύ σημαντική πηγή για εμάς».

Ο Osborne επισκέπτεται το Πρίζρεν τα τελευταία τρία χρόνια, προκειμένου να επιλέξει ταινίες που θα προβληθούν στην Καλιφόρνια. «Εγώ είμαι γιάνκης, είμαι Αμερικάνος – κοιτάξτε, εμείς δεν ξέρουμε τίποτε.

Οταν έρχομαι εδώ, ενημερώνομαι και αυτό ισχύει από την πρώτη μου επίσκεψη. Βρισκόμαστε σε μια περιοχή για την οποία οι περισσότεροι δεν ξέρουν πολλά, και οι ταινίες που προβάλλονται εδώ αφορούν πολύ σημαντικά θέματα και εκπροσωπούν πολλές και διαφορετικές κουλτούρες κι έτσι έχω μάθει πάρα πολλά».

Πράγματι, πολλές από τις ταινίες που προβάλλονται στην Μπιενάλε της Βενετίας, στο Φεστιβάλ του Σαν Σεμπαστιάν ή στις Κάνες, έχουν ήδη προβληθεί στο DokuFest.

Τα θεμελιώδη, τεράστιας δυσκολίας και πολυπλοκότητας θέματα με τα οποία ασχολείται τόσο διεισδυτικά το φεστιβάλ κάθε χρόνο (διαφθορά, μετανάστευση, αλλαγή) μαζί με τις βασικές του, πλέον, συνιστώσες, την πολυπολιτισμικότητά του, το διεθνές κοινό και τους καλλιτεχνικούς παράγοντες που προσελκύει, συμβάλλουν κατά έναν τρόπο στην ευαισθητοποίηση και την προώθηση του διαλόγου.

Η ευαισθητοποίηση, όμως, επιτυγχάνεται και ευρύτερα μέσα από το φεστιβάλ, καθώς η δημοτικότητά του ανεβαίνει κατακόρυφα, στον συγκεκριμένο κύκλο τουλάχιστον, ενώ διαφέρει από τις διοργανώσεις «δυτικού τύπου» ως προς τα θέματα που τόσο θαρραλέα προσεγγίζει, και ενδεχομένως την εμπορικότητα των ταινιών καθαυτών.

Ισως, λοιπόν, το DokuFest να πρέπει να αποτελέσει ένα τρανό παράδειγμα των δυνατοτήτων και της διεξόδου που μπορεί να δώσει ο πολιτισμός σε θέματα όπου η κοινωνία πολύ συχνά στερείται φωνής – πολλώ δε μάλλον τη στιγμή που πραγματοποιείται, όπως είπε και η Αννέτα Παπαθανασίου, σε μια τόσο μικρή χώρα, σε μια μικρή πόλη, με τόσο πολλά προβλήματα, σε μια περιοχή που αποκαλείται τόσο συχνά «πυριτιδαποθήκη της Ευρώπης».