Από έντονη πολιτική ατμόσφαιρα χαρακτηρίστηκε η τελετή λήξης της φετινής 76ης Μπερλινάλε, που έγινε προχθές Κυριακή. Το γεγονός ήταν κάπως αναμενόμενο καθώς η έναρξη της διοργάνωσης θα μείνει στην ιστορία εξαιτίας της στάσης της κριτικής επιτροπής και του επικεφαλής της, σκηνοθέτη Βιμ Βέντερς, που συνοψίστηκε στο ότι «δεν πρέπει να κάνουμε πολιτική Τέχνη» και, ακόμα χειρότερα, ότι οι κινηματογραφιστές «είμαστε το αντίβαρο της πολιτικής, είμαστε το αντίθετο της πολιτικής».
Ολο αυτό το κλίμα επισκίασε το Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Βερολίνου, με τους ίδιους τους δημιουργούς να παίρνουν απολύτως την αντίθετη θέση με αυτή του «απολιτίκ», πλέον, Βέντερς: η βραβευμένη με Booker συγγραφέας και σκηνοθέτρια Αρουντάτι Ρόι δεν δέχτηκε τελικά να παραβρεθεί στο φεστιβάλ, χαρακτηρίζοντας αυτές τις δηλώσεις «απάνθρωπες και χυδαίες», ενώ η διοίκηση της Berlinale δέχθηκε επιστολή από κινηματογραφιστές που κατηγορούσαν το φεστιβάλ για αποφυγή πολιτικού λόγου: περισσότεροι από 80 κινηματογραφιστές υπέγραψαν συγκεκριμένα ανοιχτή επιστολή εναντίον της σιωπής του φεστιβάλ για τη Γάζα, συμπεριλαμβανομένης και της δικής μας ομάδας ΦΥΤΑ (του σκηνοθέτη Φιλ Ιερόπουλου και του σεναριογράφου Φοίβου Δούσου) που η ταινία τους «Uchronia» προβλήθηκε στο τμήμα Forum Expanded του φεστιβάλ.
Κι εκείνοι πήραν πολύ σαφή θέση… εναντίον του Βέντερς και των δηλώσεών του: σε όσους θεατές πήγαιναν να δουν την ταινία τους (η οποία είναι βαθιά πολιτική) έδιναν και ένα χαρτάκι με τη φράση «Deutschland: We have a technical problem» («Γερμανία: Εχουμε ένα τεχνικό πρόβλημα» – αυτή ήταν η δικαιολογία της διοργάνωσης καθώς διέκοψαν ξαφνικά το live streaming όταν ο Βέντερς δήλωσε τα όσα δήλωσε). Και το μήνυμα συνέχιζε: «Palestine exists» (Η Παλαιστίνη υπάρχει) και «Having committed the biggest genocide in the 20th century does not mean you get to choose which 21st century genocides matter» («Το ότι έχεις διαπράξει τη μεγαλύτερη γενοκτονία του 20ού αιώνα δεν σημαίνει ότι μπορείς να επιλέξεις ποιες γενοκτονίες του 21ου αιώνα έχουν σημασία»). Αυτά λάμβαναν οι θεατές μπαίνοντας στην αίθουσα, ενώ λίγο πριν από την έναρξη της ταινίας Ιερόπουλος και Δούσος ανέβηκαν στη σκηνή και άνοιξαν πανό που έγραφε: «Fuck off Wenders, Cinema is politics» (Βέντερς άντε γ.., το σινεμά είναι πολιτική).
Βέβαια, υπήρχαν αντιδράσεις και από την άλλη πλευρά: κατ’ αρχάς η ίδια η διοργάνωση έβγαλε ανακοίνωση με την οποία στήριζε την Επιτροπή και τα όσα είπε και, ακόμα χειρότερα, ο Γερμανός υπουργός Περιβάλλοντος Carsten Schneider αποχώρησε από την απονομή όταν ο σκηνοθέτης Αμπντάλα αλ-Χατίμπ κατήγγειλε τη Γερμανία για «συνέργεια σε γενοκτονία στη Γάζα» καθώς παραλάμβανε βραβείο.
Αυτή η «ηχηρή» αποχώρηση αφενός αναδεικνύει το πόσο τελικά άδικο έχει ο Βέντερς, αφετέρου πέρασε σε διεθνή ρεπορτάζ ως πλήγμα στον θεσμό, με ξένα ΜΜΕ να τονίζουν την «ένταση πολιτικού λόγου» στην τελετή. Και ξαφνικά, μεταχρονολογημένα και άκαιρα, ο Νικ Κέιβ βγήκε και υποστήριξε τον Βιμ Βέντερς: σαν τον ρώτησαν στο επίσημο φόρουμ που επικοινωνεί με τους θαυμαστές του (Red Hand Files) για τις δηλώσεις του σκηνοθέτη, ο διάσημος τραγουδοποιός και τραγουδιστής απάντησε πως τα όσα είπε ο Βέντερς τον συγκίνησαν βαθιά (!) και επιβεβαίωσαν την αντίληψή του γι’ αυτόν «ως έναν παθιασμένων αρχών άνθρωπο, στοχαστικό και θαρραλέο – έναν άνθρωπο που νοιάζεται βαθιά για τον κινηματογράφο και για την κατάσταση του δημιουργικού κόσμου. Τα λόγια του ήταν μια στοργική, ήπια και προστατευτική χειρονομία, που απευθυνόταν όχι μόνο στην καλλιτεχνική κοινότητα αλλά και στην ίδια την ανθρωπότητα. Και παρά την προβλέψιμη κατακραυγή, υποψιάζομαι ότι πολλοί καλλιτέχνες, ίσως και οι περισσότεροι, θα εκτιμήσουν ειλικρινά τα λόγια του» είπε ο Κέιβ, συνεχίζοντας να προσπαθεί να δικαιολογήσει τα αδικαιολόγητα, αφήνοντας εμάς να αναρωτιόμαστε αν ακούσαμε τα ίδια ή αν ο ίδιος άκουσε κάτι εντελώς διαφορετικό.
Οσο για την ίδια τη διοργάνωση, στην τελετή λήξης πρώτη στη σκηνή της τελετής ανέβηκε η διευθύντρια του φεστιβάλ Τρίσια Τατλ, λέγοντας ουσιαστικά τα ίδια που είπε και στην έναρξη: «Σας ακούμε και είναι καλό που η Berlinale έχει σημασία για τον κόσμο. Είμαστε ένας ορατός θεσμός. Ζούμε σε μια πολωμένη στιγμή και το να μιλάμε ελεύθερα είναι μέρος της Δημοκρατίας. Οπως και η διαφωνία {…} Αν αυτή η Berlinale ήταν συναισθηματικά φορτισμένη δεν είναι μια αποτυχία της Berlinale ή μια αποτυχία του σινεμά. Ηταν απλώς η Berlinale που έκανε τη δουλειά της και το σινεμά που έκανε τη δουλειά του» είπε. Ο Βέντερς πήρε μετά τον λόγο, λέγοντας: «Πριν δώσουμε τα βραβεία, πρέπει να μιλήσουμε». Αλλά αυτά που είπε είναι πως ακτιβιστές και δημιουργοί πρέπει να δρουν ως συνεργάτες – λες και δεν γίνεται να είσαι και τα δύο.
Τη Χρυσή Αρκτο κέρδισε η ταινία «Κίτρινα Γράμματα» του Τούρκου Ιλκέρ Τσατάκ, μια ταινία που -κοίτα να δεις όμως!- ακολουθεί ένα ζευγάρι στην Τουρκία υπό πολιτική δίωξη λόγω έκφρασης γνώμης. Σε τουρκική ταινία δόθηκε και η Αργυρή Αρκτος – Μεγάλο Βραβείο της Επιτροπής: στο «Σωτηρία» του Εμίν Αλπέρ που έχει έντονα πολιτικά στοιχεία και πραγματεύεται την αντίσταση και την αλληλεγγύη σε διαφορετικές κοινωνικές συγκρούσεις (συμπεριλαμβανομένων Παλαιστίνης και Ιράν).
Ο σκηνοθέτης στον λόγο του αναφέρθηκε ευθέως στο θέμα της Παλαιστίνης, αλλά και στους Κούρδους αγωνιστές και σε Τούρκους αντιφρονούντες που είναι στη φυλακή: «Ενα από τα πράγματα που έμαθα είναι ότι η μεγαλύτερη μοναξιά στον κόσμο είναι αυτή που νιώθεις όταν υποφέρεις, όταν χάνεις τα δικαιώματά σου μέρα με τη μέρα, όταν σε πυροβολούν με σφαίρες που έχουν αγοραστεί με τους δικούς σου φόρους, όταν σε βομβαρδίζουν αυτοί που δεν σε θεωρούν ούτε καν άνθρωπο» είπε μεταξύ άλλων. Σε παρόμοια θέματα και φυσικά στη γενοκτονία στη Γάζα αναφέρθηκε και ο Παλαιστίνιος Αμπντάλα αλ-Χατίμπ, σκηνοθέτης της ταινίας «Chronicles from the Siege» που κέρδισε το μεγάλο βραβείο στο Διαγωνιστικό Τμήμα Perspectives και η Λιβανέζα Μαρί-Ρόουζ Οστά που κέρδισε με την ταινία της «Someday a Child» τη Χρυσή Αρκτο Καλύτερης Ταινίας Μικρού Μήκους.
ΕΠΙΣΗΜΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟ ΤΜΗΜΑ
Χρυσή Αρκτος: Κίτρινα Γράμματα του Ιλκέρ Τσατάκ, Γερμανία/Γαλλία/Τουρκία
Αργυρή Αρκτος – Μεγάλο Βραβείο της Επιτροπής: Σωτηρία του Εμιν Αλπέρ, Τουρκία/Γαλλία/Ελλάδα/Ολλανδία/Σουηδία/Σαουδική Αραβία
Αργυρή Αρκτος – Ειδικό Βραβείο της Επιτροπής: Queen at Sea του Λανς Χάμερ, Ηνωμένο Βασίλειο, ΗΠΑ
Βραβείο Καλύτερης Σκηνοθεσίας: Γκραντ Τζι για το «Everybody Digs Bill Evans», Ιρλανδία/Ηνωμένο Βασίλειο
Βραβείο Σεναρίου: Ζενεβιέβ Ντουλούντ-ντε Σελς για το «Nina Roza», Καναδάς/Ιταλία/Βουλγαρία/Βέλγιο
Βραβείο Καλύτερου Α’ Ρόλου: Σάντρα Ούλερ για το «Rose» του Μάρκους Σλάιντσερ, Αυστρία
Βραβείο Καλύτερου Β’ Ρόλου: Τομ Κόρτνεϊ και Ανα Κάλντερ-Μάρσαλ για το «Queen at Sea», Ηνωμένο Βασίλειο, ΗΠΑ
Βραβείο Καλλιτεχνικού Επιτεύγματος: Yo (Love is a Rebellious Bird) της Ανα Φιτς, ΗΠΑ
