Ο ανατρεπτικός σκηνοθέτης και η δυναμική μούσα του στη σκοτεινή «μητέρα!»

Με ένα δυνατό ψυχολογικό θρίλερ, βιβλική αλληγορία ταρακουνά τις αισθήσεις μας ο τολμηρός Ντάρεν Αρονόφσκι. Κι αυτή τη φορά στη φαρέτρα του έχει ένα πολύ μεγάλο όπλο, την αγέρωχη νέα σταρ Τζένιφερ Λόρενς.

ΛΟΣ ΑΝΤΖΕΛΕΣ 

ΝΤΑΡΕΝ ΑΡΟΝΟΦΣΚΙ:

Oταν γυρίζω μια ταινία, γίνομαι ‘‘τέρας’

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο Ντάρεν Αρονόφσκι κατέχει μια θέση ανάμεσα στους επιφανείς του Χόλιγουντ ως δημιουργός με μοναδική ματιά στα πράγματα. Σου αρέσουν ή όχι οι ταινίες του, η υπογραφή του αποτελεί εγγύηση για τα ταμεία.

Ταλαντευόμενος ανάμεσα σε θέματα που εξάπτουν τη σκέψη των ώριμων θεατών και τις επιθυμίες των όχι και τόσο ώριμων, ο Αμερικανός σκηνοθέτης έχει ένα ιστορικό αγάπης και μίσους με το κοινό του, πότε προκαλώντας τη συμπάθεια, όπως με τα καλλιτεχνήματα «π» (1998) και «Ρέκβιεμ για ένα όνειρο» (2000), άλλοτε την αντιπάθεια με τα εξεζητημένα «Η πηγή της ζωής» (2006) ή το βιβλικό φανταστικό δράμα «Νώε» (2014), και άλλοτε πάλι τον θαυμασμό, με τα εντυπωσιακά «Μαύρος κύκνος» (2010) και «Ο παλαιστής» (2008).

Επιστρέφοντας στις αγαπημένες του βιβλικές αλληγορίες, επιστρατεύοντας ακόμα μια μούσα του Χόλιγουντ μετά την Τζένιφερ Κόνελι, τη Ρέιτσελ Βάιζ, τη Νάταλι Πόρτμαν και τη Μίλα Κούνις, την Τζένιφερ Λόρενς, και μεταχειριζόμενος ένα σωρό πρωτόγνωρα κινηματογραφικά τεχνάσματα για να ταρακουνήσει τις αισθήσεις μας, θα έλεγε κανείς ότι η τελευταία του ταινία «μητέρα!» μοιράζεται στοιχεία από όλες τις παραπάνω «κατηγορίες». Σε ποια όμως θα καταλήξει τελικά… μόνο ο θεατής θα το κρίνει.

• Τι θα λέγατε στους θεατές που βλέπουν την ταινία σας σαν μια ρεαλιστική ταινία όπου μια γυναίκα βασανίζεται;

Η ταινία με κανέναν τρόπο δεν επικροτεί αυτό που δείχνει. Είναι γεγονός ότι βεβηλώνουμε τη γη, την κλέβουμε, την αποκαλούμε «βρόμα» και δεν της δείχνουμε σεβασμό. Σκέφτηκα πως θα ήταν ενδιαφέρον να πάρω αυτή τη μεγάλη ιδέα και να την προσαρμόσω σε μια μικρή ιστορία μέσα σ’ ένα σπίτι. Γιατί πολύ πιο εύκολα το πιάνουμε το νόημα αν κάποιος πετάξει το αποτσίγαρο στο χαλί μας.

Αντίθετα, κανείς δεν λέει τίποτα αν δει κάποιον να πετά σκουπίδια στον δρόμο. Και είναι παράξενο που δεν τα συσχετίζουμε αυτά τα δύο. Βρισκόμαστε σε μια ιστορική στιγμή όπου για πρώτη φορά συνειδητοποιούμε τα όρια της Γης. Το νερό έχει αρχίσει να εξαφανίζεται, τα ψάρια, τα ζώα, ενώ εμείς τη γεμίζουμε με απόβλητα. Είναι κάτι που, ως γονιό, με εξοργίζει… Για μένα η ταινία έχει να κάνει με το σκότος, μέσα από το οποίο μπορούμε να δούμε τελικά το φως.

• Είναι αλήθεια ότι κάνατε το σενάριο μέσα σε λίγες μέρες; Φαντάζομαι ότι το θέμα θα σας απασχολούσε καιρό πριν.

Ολη η δουλειά μου πέρα από τον κινηματογράφο σχετίζεται με περιβαλλοντικές ομάδες. Ανήκω στο διοικητικό συμβούλιο του Σιέρα Κλαμπ, της παλαιότερης περιβαλλοντικής ομάδας στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Με συγκινεί η σκέψη ότι οι παππούδες μας μετανάστευσαν στην Αμερική για να μας δώσουν μια καλύτερη ζωή και θέλω κι εγώ να πιστεύω σε έναν κόσμο όπου τα εγγόνια μου θα μπορούν να ζήσουν σε αρμονία με τον πλανήτη. Ημουν γεμάτος με αυτά τα συναισθήματα όταν μια μέρα μού ήρθε αυτή η ιδέα, λίγο σαν τον «Εξολοθρευτή άγγελο» του Μπουνιουέλ, που μιλάει για ολόκληρη την κοινωνία μέσα από ένα δείπνο.

Αναρωτιόμουν πώς θα συμπύκνωνα την ιστορία του ανθρώπου και –ίσως λόγω της δουλειάς μου για την ταινία «Νώε»– κατέληξα στη Βίβλο. Ξαφνικά είχα ένα χριστουγεννιάτικο δέντρο στη γωνία και το μόνο που έμενε να κάνω ήταν να το στολίσω. Ετσι, επιτέθηκα στη γραφομηχανή μου και μέσα σε πέντε μέρες είχα το σενάριο, που γεννήθηκε μέσα από μια εφιαλτική λογική, μια αλληγορία, αλλά και την ιστορία ενός δημιουργού-νάρκισσου δίπλα σε μια μητρική παρουσία.

• Υπάρχει όμως και κάποιο στοιχείο προσωπικό από τη δική σας εμπειρία στην ταινία;

Τον καιρό που τελείωνα τον «Μαύρο κύκνο» με ρωτούσαν αν ταυτιζόμουν με τον χαρακτήρα του Βενσάν Κασέλ (γέλια). Με τραβάει ο χαρακτήρας του ιδιοφυή δημιουργού, γιατί ο θεατής μπορεί εύκολα να τον καταλάβει. Στην προκειμένη περίπτωση ο δημιουργός είναι και ο… Δημιουργός. Τελικά όμως φέρω λίγο από τον κάθε χαρακτήρα της κάθε ταινίας μου.

Δεν ταυτίζομαι με την μπαλαρίνα του «Μαύρου κύκνου» ή τον «Παλαιστή», ωστόσο τους καταλαβαίνω απόλυτα. Αυτή είναι η ομορφιά του κινηματογράφου – ότι μπορείς να αισθανθείς κοντά σε ένα εξάχρονο κορίτσι από το Ιράν ή έναν ογδοντάχρονο άνδρα από το Εδιμβούργο. Αν πρόκειται για καλό σινεμά, θα ζήσεις κι εσύ την εμπειρία τους και θα μεταφερθείς μέσα τους.

Οταν σχεδιάζω χαρακτήρες, διαλέγω πράγματα από την προσωπική μου ζωή. Ως κινηματογραφιστής, γίνομαι «τέρας» μόνο για τρεις μήνες κάθε τρία χρόνια, όταν γυρίζω μια ταινία. Γι’ αυτό δεν μου είναι άγνωστη η αίσθηση του να βάζεις τη δουλειά πάνω απ’ όλα και να καταστρέφεις τη ζωή για χάρη της. Πριν από αυτούς τους τρεις μήνες παίρνω στο τηλέφωνο την οικογένεια και τους φίλους λέγοντάς τους πως θα λείψω για λίγο στο γύρισμα – σαν να λέμε, πάω στον πόλεμο.

Τον υπόλοιπο καιρό, το ωραίο είναι ότι μπορώ να ασχοληθώ με τον γιο μου, τον πηγαίνω στο σχολείο κάθε μέρα, του μαγειρεύω, τον βάζω για ύπνο…

• Σας απασχολεί το γεγονός ότι η ταινία μπορεί να φανεί δυσνόητη στο κοινό;

Ο πρώτος κανόνας στη δουλειά μου είναι να μη βαρεθεί το κοινό, αλλά να φύγει από το σινεμά με όρεξη για συζήτηση. Μια ταινία πρέπει να προσφέρεται για διαφορετικές ερμηνείες. Δυστυχώς ο κινηματογράφος φαίνεται πως τείνει όλο και περισσότερο προς την κυριολεξία.

Οι σκηνοθέτες που με έχουν επηρεάσει –όπως ο Μπέργκμαν και ο Μπουνιουέλ– πίστευαν στη λογική του ονείρου, που επέτρεπε ένα είδος ιμπρεσιονιστικού κινηματογράφου που δεν τα έβαζε όλα στη σειρά για τον θεατή. Το κοινό έχει συνηθίσει ένα ορισμένο είδος ήρωα, αλλά ελπίζω ότι υπάρχει ακόμα χώρος και για κάτι διαφορετικό.

Τζένιφερ Λόρενς:

Δεν νιώθω πια την ανάγκη να βγαίνω σέλφι σε δημόσιες τουαλέτες

Αγέρωχη και δυναμική από μικρή, η Τζένιφερ Λόρενς φαινόταν απ’ την αρχή ότι ήταν προορισμένη για μεγαλουργήματα. Σε ηλικία μόλις 20 χρόνων, εκτοξεύτηκε στο στερέωμα του Χόλιγουντ με την ταινία «Στην καρδιά του χειμώνα» (2010).

Παρ’ όλες τις υποψηφιότητες που κέρδισε για τον ρόλο της, η ξαφνική επιτυχία της πιστεύω οφειλόταν περισσότερο στη διαφημιστική εκστρατεία της ομάδας της, παρά στην ερμηνεία της που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως «συνετή» και «χαμηλών τόνων». Αυτό το λέω γιατί στα εφτά χρόνια που ακολούθησαν, έχουμε γνωρίσει μια εντελώς διαφορετική προσωπικότητα, φωναχτή, τολμηρή και με ένα έμφυτο ταλέντο για δράση και κωμωδία.

Μπαίνοντας, λοιπόν, με φόρα στο προσκήνιο, δεν δίστασε να διεκδικήσει την πρώτη θέση σε ταινίες δράσης -«Αγώνες πείνας», «Χ-Μen», «Passengers»- αλλά και σε ποιοτικές κωμωδίες του Ντέιβιντ Ο. Ράσελ – «Οδηγός αισιοδοξίας» και «Οδηγός διαπλοκής». Με παρόμοιο τρόπο, απαίτησε τον πρωταγωνιστικό ρόλο στην τελευταία ταινία του Ντάρεν Αρονόφσκι «μητέρα!».

Δεν πρόκειται για κωμωδία, θρίλερ ή επιστημονική φαντασία, τα οποία η Λόρενς έχει ήδη κατακτήσει, αλλά για ένα συμβολικό δράμα. Εκεί βρίσκεται σίγουρα «έξω από τα νερά της». Η τόλμη και η ορμητικότητά της όμως δεν θα την άφηναν ήσυχη αν δεν άνοιγε ακόμα ένα παράθυρο στο πολύπτυχο οικοδόμημα της σταδιοδρομίας της…

• Θέλετε να μιλήσετε για τον συμβολισμό του χαρακτήρα που ερμηνεύετε και της ταινίας γενικότερα;

Πιστεύω ότι όταν το κοινό ξέρει ότι στην ταινία εκπροσωπώ τη Μητέρα Γη, ο ρόλος του Χαβιέ Μπαρδέμ εκπροσωπεί κάτι σαν τον Θεό ή έστω έναν δημιουργό, συγγραφέα ή καλλιτέχνη, ο ρόλος της Μισέλ Φάιφερ την Εύα, του Εντ Χάρις τον Αδάμ, το γραφείο κάτι σαν τον Κήπο της Εδεμ, τότε μπορεί να συμμετάσχει στη βιβλική θεματική της ταινίας συμπυκνωμένης μέσα σε ένα σπιτικό – τη γέννηση της θρησκείας μέσα σε ένα σπίτι. Αλλά ακόμα κι αν το κοινό δεν διακρίνει την αλληγορία, πάλι είναι μια δυνατή, κραυγαλέα και όμορφη ταινία. Σας το λέω γιατί εγώ δεν θα μπορούσα να την αποκωδικοποιήσω χωρίς να ξέρω τους στόχους του σκηνοθέτη εκ των προτέρων (γέλια).

• Μπορούμε ίσως να δούμε και μια άλλη πλευρά της ταινίας, αυτή που μιλάει για τις συνέπειες της δημοσιότητας. Νιώθετε κοντά σ’ αυτό το θέμα μια και βρίσκεστε στην ακμή μιας διεθνούς καριέρας;

Δεν μπορώ να κάνω αυτό που αγαπώ χωρίς οπαδούς, χωρίς κοινό. Αν ο κόσμος δεν έβλεπε τις ταινίες μου, δεν θα μπορούσαν να γίνουν. Γι’ αυτό είμαι ευγνώμων. Ομως πιστεύω ότι όλοι δικαιούνται τον ιδιωτικό τους, απαραβίαστο χώρο.

Εχω καταλήξει, λοιπόν, ότι δεν χρειάζεται να είμαι πάντα καλή κι ευγενική, ότι πρέπει να φροντίζω τον εαυτό μου. Δεν έχω καμία ασφάλεια, είμαι μόνη μου, κι αν ο ιδιωτικός μου χώρος παραβιαστεί, αμύνομαι. Δεν νιώθω πια την ανάγκη να είμαι φίλη του καθενός ή να βγαίνω σέλφι σε δημόσιες τουαλέτες (γέλια).

Από τότε που πήρα την απόφαση, δεν αισθάνομαι αγωνία, την ανάγκη να κρύβομαι με γυαλιά ηλίου και καπέλα ή να πηγαίνω στο σούπερ μάρκετ με ιδιωτική ασφάλεια. Μ’ αρέσει να τριγυρνώ στη γειτονιά μου στη Νέα Υόρκη άφοβα.

• Πείτε μας για τον σκηνοθέτη σας, τον Ντάρεν Αρονόφσκι.

Είναι καταπληκτικός, δημιουργικός καλλιτέχνης, έχει έναν τρόπο να σε κάνει να τον εμπιστεύεσαι απόλυτα στο γύρισμα – είναι ιδιοφυΐα. Επικοινωνεί πολύ καλά κι εξηγεί ξεκάθαρα το γιατί και το πώς. Οπότε νιώθεις μεγαλύτερη ασφάλεια να ξανοιχτείς και να τον ακολουθήσεις εκεί που θέλει να σε οδηγήσει.

• Ηταν δύσκολο να έχετε την κάμερα πάνω σας συνέχεια;

Κάναμε πρόβες για τρεις μήνες μαζί με τους φωτογράφους και έτσι συνήθισα να έχω πάντα δίπλα μου αυτό το μαύρο πράγμα.

• Τρεις μήνες πρόβες είναι σπάνιο. Σας άλλαξε αυτή η προετοιμασία ως ηθοποιό;

Μου έδωσε τον χρόνο να βρω τον χαρακτήρα. Αυτός ο χαρακτήρας είναι πολύ διαφορετικός απ’ όλους τους ρόλους μου ώς τώρα, εντελώς έξω από τη ζώνη όπου νιώθω άνετα. Οταν έλαβα το σενάριο, προσπάθησα να πω μερικές λέξεις αλλά δεν ακούγονταν σωστά με τη φωνή μου. Πάλεψα με την αίσθηση ότι δεν ήμουν η σωστή επιλογή για τον ρόλο – ότι θα έπρεπε μια άλλη ηθοποιός, πιο ευαίσθητη, με πιο γλυκιά φωνή να τον πάρει…

Δεν βρήκα τον χαρακτήρα μου μέχρι που έφτασα στο Μόντρεαλ για τα γυρίσματα και δοκίμασα τα ρούχα της γυναίκας που ερμηνεύω. Περιέργως, τα ρούχα και το δέσιμο της γυναίκας με το σπίτι ήταν αυτά που με βοήθησαν περισσότερο στην ερμηνεία μου.

• Με μια άλλη ματιά μπορεί να δει κανείς τον πρωταγωνιστή της ταινίας ως έναν εγωμανή καλλιτέχνη. Θα μπορούσατε να ζήσετε με κάποιον που δεν τον νοιάζει τίποτα άλλο από το έργο του;

Οχι, θα ένιωθα άδεια. Τέχνη είναι αυτό που κάνεις, όχι αυτό που είσαι. Θα ένιωθα μεγάλη μοναξιά αν ήμουν με κάποιον τόσο απορροφημένο από τη δουλειά του, με μια συνεχώς ανικανοποίητη δίψα για επιβεβαίωση.