«Η Ευρώπη απέτυχε στο καθήκον της απέναντι στους πρόσφυγες»

Είμαι παιδί του πολέμου. Η πρώτη μου ανάμνηση ίσως είναι οι σειρήνες των αεροπορικών συναγερμών και ο εαυτός μου να τριγυρίζεται από άγνωστα παιδιά σε ένα εξοχικό, στη Δυτική Ακτή της Αγγλίας, που είχαν νοικιάσει οι γονείς μου. Αργότερα μου εξήγησαν ότι έπρεπε να ανταποκριθούν στο κάλεσμα της κυβέρνησης του Τσόρτσιλ και να φιλοξενήσουν κάποια από τις δεκάδες χιλιάδες παιδιά του Λονδίνου και των βιομηχανικών περιοχών, που εγκατέλειψαν τις πόλεις και τις οικογένειές τους για να σωθούν από τους βομβαρδισμούς.

Υπήρχε κι ένα πόστερ, που είχε βγάλει τότε το υπουργείο Υγείας και χρησιμοποιούμε και μεις τώρα για την ταινία μας. Εδειχνε μια γυναίκα να κρατάει σε κάθε χέρι της ένα μικρό παιδί και να περπατάει σε βομβαρδισμένο δρόμο, ανάμεσα σε ερείπια. “Θα μπορούσες να είσαι στη θέση της. Βοηθήστε τους πρόσφυγες κι αυτούς που απομακρύνονται από τις πόλεις. Είναι εθνικό σας καθήκον” έλεγε. Πώς να μείνω λοιπόν ασυγκίνητη σήμερα στο δράμα των προσφύγων;

Με προσωπικές ιστορίες, ποιητικές σεξπιρικές αναφορές και αιχμηρή πολιτική σκέψη η Βανέσα Ρεντγκρέιβ, αυτή η τεράστια Βρετανίδα ηθοποιός του θεάτρου και του σινεμά, παρουσίασε χθες την πρώτη ταινία που γύρισε στη ζωή της, στα 80 μάλιστα χρόνια της.

Το ντοκιμαντέρ «Τα δεινά της θάλασσας» («Sea Sorrow»), με θέμα το προσφυγικό ιδωμένο με τον δικό της, ιδιαίτερο τρόπο.

Εκανε τη θριαμβευτική του πρεμιέρα τον Μάιο στις Κάνες, ταξιδεύει τώρα σε όλο τον κόσμο και το 23ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Αθήνας έχει την τιμή όχι απλώς να το φιλοξενεί απόψε σε ειδική προβολή (7.30 μ.μ.) στο Μέγαρο Μουσικής, αλλά και να υποδέχεται την παρέα των συντελεστών του: τη Ρεντγκρέιβ, τον συν-σκηνοθέτη και παραγωγό της Κάρλο Νέρο (γιο της από τον Ιταλό ηθοποιό Φράνκο Νέρο) και τον λόρδο Αλφρεντ Νταμπς, βουλευτή των Εργατικών, αφιερωμένο στη σωτηρία των προσφυγόπουλων που είναι ασυνόδευτα ή προσπαθούν να ενωθούν με συγγενείς τους στην Ευρώπη -χάρη σ’ αυτόν ακόμα και βουλευτές της Τερέζα Μέι ψήφισαν να αυξηθεί ο αριθμός που θα γίνει δεκτός στη Βρετανία.

Είχε κι αυτός μια ιστορία από τον Β’ Παγκόσμιο να πει, ξέφυγε μικρό παιδί από την κατεχόμενη από τους ναζί Πράγα χάρη στο πρόγραμμα «Kindertransport», κάτι ανάλογο με το σημερινό «Safe Passage» του οποίου είναι θερμός υποστηρικτής.

Μαζί τους και η Μιμή Ντενίση, στην οποία χρωστάμε ότι έφερε πρώτη τη φίλη της Ρεντγκρέιβ στην Ελλάδα, πάνω στην κρίση του προσφυγικού, και χθες τη χαρακτήρισε «ουμανίστρια, όχι ακτιβίστρια, στο κέντρο κάθε σκέψης και πράξης της είναι ο άνθρωπος».

Τότε ήταν που πήρε η Ρεντγκρέιβ την απόφαση να γυρίσει το ντοκιμαντέρ, με τις εικόνες από τα χοτ σποτ, τις βάρκες που βούλιαζαν στο Αιγαίο, το κορμάκι του Αϊλάν ξεβρασμένο σε μια ακτή να την κατακλύζουν.

«Με ρωτάτε για τη ρίζα της ταινίας μου. Βρίσκεται κάτω από τη θάλασσα. Ποιος έβαλε όλους αυτούς κάτω από τη θάλασσα; Η Ευρωπαϊκή Ενωση» απάντησε κατηγορηματικά η Ρεντγκρέιβ. «Αν εσείς οι Ελληνες δώσατε στον κόσμο μάθημα ανθρωπιάς, η Ε.Ε. έδωσε το αντίθετο: μάθημα απανθρωπιάς.

»Ο κόσμος μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο απέκτησε νόμους και συνθήκες, ο ΟΗΕ ψήφισε τη Διακήρυξη των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, η Σύμβαση της Γενεύης θέσπισε το δικαίωμα στο πολιτικό άσυλο. Και μεις καταστρατηγούμε τα πάντα. Η επαναπροώθηση των προσφύγων στην Τουρκία είναι απλώς παράνομη».

Μόνο σκληρά λόγια είχε να πει για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, που αρνούνται πεισματικά να δεχτούν πρόσφυγες. Κυρίως για την Ουγγαρία.

«Οταν μπήκαν τα σοβιετικά τανκς στη Βουδαπέστη, σπούδαζα υποκριτική» θυμήθηκε. «Διέκοψα τις σπουδές μου, δεν μπορούσα να μελετάω Τσέχοφ ενώ κόσμος διωκόταν και υπέφερε. Αγωνίστηκα για να δεχτούμε χιλιάδες Ούγγρους πρόσφυγες στην Αγγλία. Τους έψηνα τσάι και τους μαγείρευα γκούλας. Κι αυτοί τώρα γυρνάνε την πλάτη τους στους πρόσφυγες;»

«Η Ευρώπη απέτυχε» κατέληξε. «Είναι ανήθικο και απάνθρωπο να πετάει το μπαλάκι του προσφυγικού σε σας και την Ιταλία. Να σας λέει “είναι δικό σας το πρόβλημα”. Να μην μπορεί να επιβάλει σε όλα τα κράτη-μέλη να δεχτούν πρόσφυγες, να μοιραστούν την ευθύνη. Οι κυβερνήσεις δεν πρέπει να ακολουθούν πάντα τους πολίτες, οφείλουν να τους διαπαιδαγωγούν στο καλό, να τους δείχνουν, όπως έκανε κάποτε ο Τσόρτσιλ, ότι η προστασία των προσφύγων είναι “εθνικό τους καθήκον”».

Και εδώ έκανε μια ενδιαφέρουσα και τολμηρή δήλωση, αποθεώνοντας την Ανγκελα Μέρκελ.

«Η Μέρκελ είναι η μόνη που εκπαίδευσε τους Γερμανούς πολίτες, που δεν χάιδεψε τα αυτιά τους, που τους είπε ποιο είναι το σωστό στο προσφυγικό. Είναι η μόνη που παλεύει. Αλλά είναι μια πολύ ξεχωριστή πολιτικός».

«Ειναι ιερός σκοπός», έλεγαν και ξανάλεγαν όλοι. Ειδικά η Ρεντγκρέιβ. Διότι στην αποψινή προβολή της ταινίας της στο Μέγαρο ούτε ένας δεν θα μπει με πρόσκληση. Πρέπει να μαζευτούν χρήματα για τις ανθρωπιστικές οργανώσεις Γιατροί Χωρίς Σύνορα και Safe Passage. Εμπρός, λοιπόν, να γεμίσουμε την αίθουσα Αλεξάνδρα Τριάντη.