Δαιδαλώδης, απαιτητική, πειραματική, πρωτοποριακή, δύσκολη, αγαπημένη όλων. Οι χαρακτηρισμοί που μπορεί κανείς να αποδώσει στην περίφημη 7η Συμφωνία του Μάλερ είναι ατελείωτοι. Οπως συμβαίνει συχνά με τα αριστουργήματα που προηγούνται της εποχής τους, που σπάνε τα κλισέ, που φλερτάρουν με τις αντιθέσεις και προκαλούν αντιφάσεις, έτσι κι αυτό το έργο με το οποίο αναμετράται η Κρατική Ορχήστρα Αθηνών –στο πλαίσιο του Κύκλου Μάλερ– κινείται μεταξύ φωτός και σκότους. Μεγάλη, λοιπόν, η σιγουριά που δίνει στους μουσικούς το γεγονός ότι απόψε στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών στο πόντιουμ θα στέκεται ο Σλοβένος Ούρος Λάγιοβιτς, διεθνώς καταξιωμένος και βαθύς γνώστης του έργου.
Η Εβδομη Συμφωνία γράφτηκε τα καλοκαίρια του 1904 και 1905, κατά τη διάρκεια των διακοπών του Γκούσταβ Μάλερ στην εξοχική του κατοικία στο Maiernigg της Καρινθίας (στην ίδια περιοχή έγραψε ο Μπραμς τη Δεύτερη συμφωνία του και το Κοντσέρτο για βιολί, και ο Μπεργκ το Κοντσέρτο του για βιολί). Η έμπνευση, σύμφωνα με όσα ο ίδιος ο συνθέτης έγραψε κάποια χρόνια αργότερα στη γυναίκα του Αλμα, δεν ήρθε ούτε εύκολα ούτε γρήγορα. Καταλυτική, όμως, ήταν μία επίσκεψή του στο γραφικό χωριό Krumpendorf και μια βαρκάδα στη λίμνη Wörth που διέγειραν ξαφνικά τη φαντασία του, με αποτέλεσμα το πρώτο, τρίτο και πέμπτο μέρος της Εβδόμης να γραφτούν μέσα σε τέσσερις εβδομάδες.
Η εποχή τής κυρίως σύνθεσης του έργου υπήρξε από κάθε άποψη ευτυχισμένη για τον Μάλερ, ο οποίος το 1902 παντρεύτηκε την αγαπημένη του Aλμα, το 1904 αποκτά τη δεύτερη κόρη του Aννα, ενώ ως αρχιμουσικός αλλά και συνθέτης γνώριζε ιδιαίτερη αναγνώριση. Ολα αυτά, όμως, άλλαξαν το 1907, χρονιά που επέφερε στον συνθέτη τρία αλλεπάλληλα και ισχυρά πλήγματα: τον εξαναγκασμό σε παραίτηση από τη θέση του διευθυντή της Οπερας της Βιέννης, τον χαμό της μεγάλης του κόρης (Μαρία) από έναν συνδυασμό οστρακιάς και διφθερίτιδας και, τέλος, τη διάγνωση στον ίδιο ανίατης καρδιοπάθειας. Μέσα σε ένα βαρύ λοιπόν κλίμα και με τις αντισημιτικές τάσεις της αυστριακής κοινωνίας να είναι σε έξαρση, ο Μάλερ έδωσε το 1908 την πρεμιέρα της Εβδόμης στην Πράγα αντί στη Βιέννη, διευθύνοντας ο ίδιος τη Φιλαρμονική της Τσεχίας.
Ο Ούρος Λάγιοβιτς αναμετρήθηκε πρώτη φορά με τον συνθέτη το 1973 και έκτοτε δεν σταμάτησε να τον μελετά. Αλλωστε θεωρεί πως ένας έμπειρος μαέστρος οφείλει να βρίσκεται σε διαδικασία διά βίου μάθησης. «Ο μαέστρος δεν μπορεί να εκφραστεί μέσω της μουσικής αν δεν μάθει την παρτιτούρα σε βάθος. Υπάρχουν αρκετοί αρχιμουσικοί που δεν μελετούν αρκετά, ίσως λόγω ανεπάρκειας χρόνου, και άλλοι που βοηθούν τον εαυτό τους ακούγοντας το ηχογραφημένο υλικό που πρέπει να μελετήσουν. Εγώ προσωπικά έχω απαγορεύσει στους μαθητές μου να ακούνε το κομμάτι πριν μάθουν την ίδια τη σύνθεση. Μετά μπορείς να ακούσεις την ηχογράφηση, διότι είναι ένας καλός έλεγχος για όσα έχεις μάθει».
Θεωρεί άραγε τους διευθυντές ορχήστρας νάρκισσους; «Ολοι οι καλλιτέχνες είναι ναρκισσιστές με κάποιο τρόπο – αν όχι, δεν θα ήθελαν να δείξουν στο κοινό τις γνώσεις τους, την τέχνη τους. Συχνά επίσης συγκρίνω τη διεύθυνση ορχήστρας με τη δουλειά του αρχιτέκτονα: ο αρχιτέκτονας χτίζει τα έργα του στον χώρο, ο μουσικός “χτίζει” τη μουσική του στον χρόνο. Αυτό που βλέπουμε στην αρχιτεκτονική είναι μόνο η πρόσοψη. Παραμένει σταθερή λόγω της καλής κατασκευής – αλλιώς θα κατέρρεε. Αυτό που ακούμε στη μουσική είναι μόνον η πρόσοψη, και ο ακροατής δεν χρειάζεται να ξέρει πώς είναι η “κατασκευή” πίσω. Ο μαέστρος, ωστόσο, οφείλει να γνωρίζει. Αλλιώς μιλάμε για κακή ερμηνεία».
Σημαντικός δάσκαλος, ο Σλοβένος αρχιμουσικός είχε παλαιότερα πει ότι τα εμπόδια για όσες γυναίκες επιθυμούν να διευθύνουν είναι πολύ μεγαλύτερα από αυτά που αντιμετωπίζουν οι άνδρες. Αλλάζει άραγε αυτό όσο περνούν τα χρόνια; «Ναι. Πριν από δεκαετίες ήταν αποκλειστικά μια ανδροκρατούμενη δουλειά, παρ’ όλο που η επιθυμία για δημιουργία καλής μουσικής ήταν ίδια για άνδρες και γυναίκες. Στα 25 χρόνια που διδάσκω στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης, μόνο το ένα έκτο των φοιτητών μου είναι γυναίκες. Ηταν το ίδιο ταλαντούχες με τους άνδρες φοιτητές, αλλά έπρεπε να εργαστούν πολύ σκληρότερα για να έχουν την ίδια επιτυχία».
Ομως, και η… πολυπολιτισμικότητα είναι από τα αγαπημένα σας μαθήματα. «Οι τάξεις μου είναι πολυπολιτισμικές και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μάθημα που παίρνουν οι φοιτητές μου: η ανεκτικότητα απέναντι στο διαφορετικό σε κάνει ταπεινό. Καταλαβαίνεις ότι δεν είσαι μόνος στον κόσμο, ότι η κουλτούρα σου δεν είναι η μόνη πολύτιμη στον πλανήτη και ότι τα επιχειρήματά σου δεν είναι πάντα τα καλύτερα. Αλλωστε αυτός είναι ο σκοπός της τέχνης: τη χρειαζόμαστε για να γίνουμε καλύτεροι άνθρωποι».
Info: Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, Αίθουσα Χ. Λαμπράκης. Απόψε στις 20.30. Τιμές εισιτηρίων: 25€, 15€, 10€ και 5€.
