Κουμεντάκης με νεανική ορμή

Στο πλαίσιο του θεματικού κύκλου «Ημέρες μουσικού θεάτρου», η Εναλλακτική Σκηνή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής ανέβασε την όπερα δωματίου «Εσσεται ήμαρ» του Γιώργου Κουμεντάκη (18/6/2017). Βασισμένη σε στιχουργικό υλικό από τα ομηρικά έπη, η νεανική αυτή δημιουργία γράφτηκε το 1986 ως παραγγελία του Δήμου Ηρακλείου Κρήτης και παρουσιάστηκε σε Ηράκλειο, Οσλο και Βερολίνο. Η δράση αντλεί από τη Ραψωδία Δ’ της «Οδύσσειας».

Εξαίροντας την ευφυΐα του πολυμήχανου Οδυσσέα, ο Μενέλαος και η Ελένη αφηγούνται στον νεαρό Τηλέμαχο ένα επεισόδιο των τελευταίων ημερών της Τροίας: όταν οι Τρώες έφεραν τον Δούρειο Ιππο μέσα στην Τροία, μόνο η Ελένη υποπτεύτηκε το τέχνασμα και, οδηγημένη ίσως από κάποιο δαίμονα, άρχισε να γυροφέρνει το ξύλινο άλογο καλώντας τους κρυμμένους Αχαιούς μιμούμενη τις φωνές των γυναικών τους.

Αυτοί, ξεγελασμένοι, παρ’ ολίγον να προδίδονταν αν δεν τους συγκρατούσε ο ψύχραιμος Οδυσσέας. Το έργο, που αναπαράγει τη δομή σύντομης σκηνικής καντάτας της Αναγέννησης ή του μπαρόκ, ιδωμένης από μοντερνιστική οπτική γωνία, παρουσιάστηκε σε αφαιρετική σκηνοθεσία του Εκτορα Λυγίζου. Το αυστηρό σκηνικό/εικαστική εγκατάσταση και τα λιτά κοστούμια ήταν του εικαστικού Πέτρου Τουλούδη, οι φωτισμοί της Ελευθερίας Ντεκώ.

Συμμετείχαν το σύνολο Ergon, ο βαρύτονος Διονύσης Σούρμπης (τυφλός αοιδός) και η υψίφωνος Μυρσίνη Μαργαρίτη (Ωραία Ελένη). Διηύθυνε η Ζωή Τσόκανου.

Στο ομηρικό «Εσσεται ήμαρ», σχεδόν 30 χρόνια πριν από τη «Φόνισσα», ο Κουμεντάκης αναμετριέται με τις επιταγές του τότε κυρίαρχου μεταπολεμικού μοντερνισμού κάνοντας μουσικό θέατρο, στο οποίο επανερχόμενες σφήνες λυρικής μουσικής έκφρασης και θύλακες ψαλτικού άσματος εναλλάσσονται παλινδρομικά προς ένα ιδιότυπα φορτισμένο -να το πω «μεσογειακό»- Sprechgesang.

Είκοσι χρόνια μετά τον Γιάννη Χρήστου, το αποτέλεσμα ισορροπεί μεσοστρατίς, σε τεταμένη αιώρηση, μεταξύ θεάτρου και καντάτας, αναδίδοντας μιαν αίσθηση αρχαϊκής τελετουργίας και βίαιου ψυχοδράματος. Η ακρόαση επέτρεψε να επαληθεύσουμε, αναδρομικά, το τότε αναδυόμενο στίγμα του δημιουργού και έδωσε το μέτρο της εντυπωσιακής εξέλιξής του μέσα στον χρόνο.