Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η απάντηση της ποίησης

Αλλιώς, ως γνωστόν, παίζεται το παιχνίδι της ποίησης...

Η απάντηση της ποίησης

  • A-
  • A+

Κρίνοντας τόσο από τον αριθμό των ποιητικών βιβλίων που εκδόθηκαν μέσα στο έτος όσο και από την ποιότητα της γραφής πολλών εξ αυτών, η πολύμορφη κρίση μοιάζει, παραδόξως, να άγγιξε την ποίηση των ημερών μας με τον πιο γόνιμο και δημιουργικό τρόπο· ακόμη κι αν (ή ίσως γι’ αυτό ακριβώς) στις περισσότερες περιπτώσεις δεν θεματοποιείται και δεν αντιμετωπίζεται ευθέως από τους σύγχρονους Ελληνες ποιητές. Αλλιώς, ως γνωστόν, παίζεται το παιχνίδι της ποίησης.

Με μια νέα έκδοση των ποιημάτων του Γιώργου Σεφέρη (επιμ. Δ. Δασκαλόπουλος, Ικαρος) ξεκίνησε το 2014. Με συγκεντρωμένες τις δέκα αναγνωρισμένες συλλογές μαζί με το «Τετράδιο γυμνασμάτων, B» ο αναγνώστης αντιλαμβάνεται ευχερέστερα τη βαθιά ενότητα των ποικίλων πλευρών του σεφερικού έργου. Ενώ η Χριστίνα Ντουνιά με την έκδοση των ποιημάτων της Μαρίας Πολυδούρη (Εστία) επιχειρεί να μετατοπίσει το ενδιαφέρον από τη βιογραφική αντιμετώπιση της ποιήτριας προς το δημιουργικό της έργο. Επανακυκλοφόρησαν φέτος και τα ποιήματα του Κώστα Μόντη σε 12 τόμους (Πάργα), με όλες τις καθημερινές ιδιωτικές στιγμές και τις εθνικές εξάρσεις και απογοητεύσεις που περιλαμβάνουν στους στίχους τους. Επίσης σ’ έναν τόμο, «Ποιήματα 1945-1998» (Κέδρος), βρίσκονται πλέον οι συλλογές του Μίλτου Σαχτούρη, με τον εφιαλτικό και αιφνίδια οικείο κόσμο που δημιουργούν οι εικόνες του.

Ο Τίτος Πατρίκιος ανθολογεί ο ίδιος στη συλλογή «Λυσιμελής πόθος» (Κίχλη) τα ερωτικά του ποιήματα και αποδεικνύει πως ό,τι πάντα τον κινητοποιεί είναι ο άνθρωπος. Δεκαπέντε συλλογές της Κατερίνας Αγγελάκη Ρουκ στεγάζονται στην έκδοση «Ποίηση 1963-2011» (Καστανιώτης) και φανερώνουν τον τολμηρό και προσωπικό τρόπο με τον οποίο η ποιήτρια γράφει την ιστορία του σώματός της. Στον δεύτερο συγκεντρωτικό τόμο του ποιητικού έργου του Γιάννη Δάλλα «Ποιήματα 1988-2013» (Νεφέλη), το ατομικό και το ιστορικό, ο αρχαϊκός λυρισμός και η σύγχρονη θεωρία δημιουργούν μια πολυφωνική ποίηση που αντέχει. Ο Γιώργος Μαρκόπουλος, ύστερα από μια αυστηρή επιλογή, συγκέντρωσε ορισμένα μόνο από τα ποιήματά του στον τόμο «Ποιήματα 1968-2010, Επιλογή» (Κέδρος), τα οποία μιλούν για τον θάνατο και τις ηττημένες ζωές των ανθρώπων με έντονο το μεταφορικό στοιχείο, ενώ τα «Πιστοποιητικά θνητότητας» (Σύγχρονη Eκφραση) του Γιώργου Χ. Θεοχάρη γυμνάζουν την ψυχή στη μνήμη και τον ανθρωπισμό, στη φύση και τον ποιητικό λόγο. Τέλος, και ο Λίνος Ιωαννίδης συγκέντρωσε τις πέντε συλλογές του στον τόμο «Η θέση του χρόνου» (Ροδακιό): ένας λόγος λιτός και αφαιρετικός, αλλά πάντα βαθιά υπαρξιακός και βιωμένος.

Νέα ποιητική συλλογή κυκλοφόρησε φέτος η Κική Δημουλά με τον τίτλο «Δημόσιος καιρός» (Ικαρος), όπου ο αναγνώστης βρίσκεται άλλη μια φορά μπροστά στο μεγάλο κατόρθωμα της μεταμόρφωσης του προσωπικού σε πανανθρώπινο και του ευτελούς και καθημερινού σε υψηλή ποίηση. Ο έρωτας και ο χρόνος που περνάει και οδηγεί στον θάνατο είναι τα βασικά θέματα που απασχολούν τον Διονύση Καψάλη και στο νέο του βιβλίο «Μια υπόθεση ευδαιμονίας» (Αγρα), σε ποιήματα όπου συνυπάρχουν ο λυρισμός και η αφηγηματικότητα, η διακειμενικότητα, η μορφική αυστηρότητα και η εκφραστική τόλμη. Η μεταθανάτια ποιητική συλλογή «Αθήνηθεν» (Ερμής) του Μίμη Σουλιώτη είναι ένα οιονεί συνθετικό έργο με θέμα την πόλη της Αθήνας και τον τουριστικό τρόπο με τον οποίο την αντικρίζουμε σήμερα. Διαβάζοντας τη νέα συλλογή του Χρίστου Παπαγεωργίου «Κρύβε λόγια» (Κίχλη), ο αναγνώστης εισέρχεται σε έναν μαγικό κόσμο, δημιουργημένο με υλικά του την υπερρεαλιστική ελευθεριότητα, το χιούμορ, την έκπληξη και την παραδοξολογία.

Με τον τίτλο «Εσπασε» (Μελάνι), ο Κώστας Καναβούρης μας προσφέρει την πιο ώριμη ίσως συλλογή της χρονιάς: ποιήματα που απορρίπτουν το περιττό και τη θεματογραφία και προκρίνουν την επιγραμματική διατύπωση, χωρίς όμως να χάνουν το ανθρωπολογικό τους βάθος, την ηθική τους διάσταση και τον λυρικό τους τόνο. Το «Ανταλλακτήριο ηδονών» (Σαιξπηρικόν), πρώτη ποιητική συλλογή της Δώρας Κασκάλη, γεωγραφεί τις επικράτειες του έρωτα: την επιθυμία και την άρνηση, την προσδοκία και τη μοναξιά, αλλά κυρίως αφηγείται τη διαλεκτική σχέση μεταξύ έρωτα και γλώσσας. Ο χρόνος, κυρίαρχο θέμα στην ποίηση του Λεωνίδα Κακάρογλου, είναι διαρκώς παρών και στο νέο του ποιητικό βιβλίο «Μνήμη σχεδόν πλήρης» (Εστία), με τη μορφή κυρίως της μνήμης και της απώλειας, καθώς και της ζωής μετά απ’ αυτήν.

Δύσκολο να ταξινομηθεί το βιβλίο του Θοδωρή Ρακόπουλου «Η συνωμοσία της πυρίτιδας» (Νεφέλη): μια συλλογή υβριδικών κειμένων, που δοκιμάζουν τα όρια μεταξύ πρόζας και ποίησης, αλήθειας και ψεύδους, μίμησης και ειρωνείας. Ενώ το «μ_otherpoem» (Νεφέλη) του Βασίλη Αμανατίδη είναι ένα συνθετικό ποίημα που θα μπορούσε να είναι και θεατρικός μονόλογος με θέμα του τη μητέρα που ταυτίζεται με τη χώρα, που μας χωρά και μας καταλαμβάνει, που την κατοικούμε και μας κατοικεί. Στη συλλογή «Ανοηταίνετε ησύχως!» (Μελάνι) της Λίνας Στεφάνου βρισκόμαστε ανάμεσα σε δύο κόσμους: από τη μία πλευρά βρίσκεται η Ελλάδα της κρίσης και από την άλλη οι δυνάμεις που μπορούν να της αντιταχθούν, η ομορφιά, ο έρωτας και η καλλιτεχνική δημιουργία. Στα «Απόηχα» (Μελάνι) του Βασίλη Καραβίτη κυρίαρχη διάθεση είναι αυτή του πένθους και της ματαιότητας δοσμένη με τη συνήθη ειρωνική και φιλοσοφική οξύτητα του ποιητή.

Η Δήμητρα Χ. Χριστοδούλου με «Το ελάχιστο ψωμί της συνείδησης» (Μελάνι) χρησιμοποιώντας, όπως και ο τίτλος υπαινίσσεται, όλο και πιο λιτά μέσα μιλάει για τα ουσιώδη: τον άνθρωπο μες στην πόλη και τον άνθρωπο γυμνό ενώπιον της συνείδησής του. Ο Γιώργος Κ. Ψάλτης στις «Παναγιές Ελένες» (Ικαρος) με έναν έντονα συνειρμικό ποιητικό λόγο ανασυνθέτει στιγμές της προσωπικής του ιστορίας, που παραδόξως γίνεται ιστορία όλων μας. Η Ευτυχία Παναγιώτου στους «Χορευτές» (Κέδρος) ενορχηστρώνει έναν θίασο προσώπων για να μιλήσει για την απώλεια και τον έρωτα, για την ιστορία και την ποίηση.

Ο Στάθης Κουτσούνης στα «Στιγμιότυπα του σώματος» (Μεταίχμιο) αντιμετωπίζει τον χρόνο με όπλο του τον ερωτισμό. Ο Σταμάτης Πολενάκης στην «Ενδοξη πέτρα» (Μικρή Αρκτος) δοκιμάζει μέσα από πλήθος μεταμορφώσεις να ορίσει την ύπαρξη. Η Τασούλα Καραγεωργίου στη συλλογή της «Τι γίναν οι μαστόροι;» (Γαβριηλίδης) καταγράφει σε δεκαπεντασύλλαβους εικόνες της πόλης στα χρόνια της κρίσης. Η Ελένη Ν. Γαλάνη στο «Terrarium, Το πείραμα του Ward» (Μελάνι) γράφει αλληγορίες για τα φυτά και κυριολεξίες για τους ανθρώπους και τη μοναξιά, ενώ ο Παναγιώτης Κερασίδης στην «Ενηλικίωση της ουτοπίας» (Γαβριηλίδης) καταθέτει μια σειρά σπονδυλωτών πεζόμορφων ποιημάτων στα οποία, μιλώντας σε πρώτο πληθυντικό πρόσωπο, συνδέει τον υπαρξιακό και τον πολιτικό λόγο, την ουτοπία και την πράξη.

Με το βλέμμα στραμμένο έξω

Σημαντικές και επιμελημένες εκδόσεις ξένης ποίησης εμφανίστηκαν επίσης φέτος. Σωστό είναι να ξεκινήσουμε από τον τόμο με τις συγκεντρωμένες «Μεταφράσεις» του Ζήσιμου Λορεντζάτου (Ικαρος) ως πολύτιμο μάθημα ζωής και μεταφραστικής πρακτικής – παρ’ όλες τις επιμέρους ενστάσεις που μπορούμε να διατυπώσουμε. Η Μαρία Παπαδήμα μετέφρασε «Τα ποιήματα του Αλμπέρτο Καέιρο» του Fernando Pessoa (Gutenberg), ο Χάρης Βλαβιανός και ο Γιάννης Δούκας μετέφρασαν e.e. cummings «Λοιπόν ας φιληθούμε, Ερωτικά ποιήματα» (Πατάκης), ενώ ο Ιβ Μπονφουά μεταφράστηκε εις διπλούν, από τον Χριστόφορο Λιοντάκη «Η αποθέωση του πραγματικού» (Γαβριηλίδης) και από τον Μάρκο Καλεώδη «Ποιήματα» (Περισπωμένη). Ο Γιώργος Κοροπούλης απέδωσε στα ελληνικά τις «Πέτρινες ρίμες» του Dante Alighieri (Αγρα), οι Αργυρώ Κασωτάκη-Τατοπούλου και Hana Yoo τη συλλογή «Τι; 108 Ζεν ποιήματα» του Κορεάτη Ko Un (Περισπωμένη), η Λένια Ζαφειροπούλου παρουσιάζει ποιήματα και τραγούδια του Γκέτε και του Χάινε «Οταν ο νους σου βράζει κι η καρδιά» (Πατάκης) και ο Κώστας Βραχνός μας συστήνει τον Ισπανό Μιγέλ Λαμπορδέτα με τη συλλογή «Ελεγεία σχεδόν» (Κουκούτσι).

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ποιητής σε ζοφερούς καιρούς
​Ο Μπέρτολτ Μπρεχτ κατόρθωσε κάτι που κανείς άλλος συγκαιρινός του ποιητής δεν το έχει καταφέρει – όχι στον ίδιο βαθμό τουλάχιστον. Στην κούρσα της ποιητικής αθανασίας πόνταρε όλο το έργο του στα δύο πιο λάθος...
Ποιητής σε ζοφερούς καιρούς
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τεράστια επιρροή δέχτηκα από τον Λεβί-Στρος
Το αφηγηματικό κάδρο (άρα και πολιτισμικό και υφολογικό) του σημερινού φιλοξενούμενου της στήλης μας είναι πολύτροπο, μεταβλητό, εξελισσόμενο. Από τη μικροϊστορία στη μακροϊστορία, από το πανοπτικό στο...
Τεράστια επιρροή δέχτηκα από τον Λεβί-Στρος
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
«Υπερφίαλος διασκελισμός των ίσκιων»
Το «Εκτακτο δελτίο καιρού», έργο που ενώ σε πρώτο επίπεδο παραμένει κλειστό και δυσπρόσιτο, τάχα γλωσσοκεντρικό, γλωσσογενές και παιχνιδίζον, στην πραγματικότητα συνοψίζει, ως ένας στοχαστικός και αισθητικός...
«Υπερφίαλος διασκελισμός των ίσκιων»
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η αποσιωπημένη γενιά
Η εύκολη πρόσβαση και εποπτεία μιας ποιητικής παραγωγής με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά ασφαλώς και καθιστά μια ανθολογία ελκυστική. Ωστόσο, τα στοιχεία εκείνα που βαραίνουν πρωτίστως για τον επίδοξο αναγνώστη...
Η αποσιωπημένη γενιά
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Αραβικός μοντερνισμός
Ο Αραβας δεν γεννιέται με την ποίηση εντός του, όπως κανείς άλλωστε, ανεξαρτήτως εθνικότητας, αλλά μαθαίνει μεγαλώνοντας να την αγαπάει. Οι λόγοι, δηλαδή, που οι λαοί της Μέσης Ανατολής επιδίδονται στην ποίηση...
Αραβικός μοντερνισμός
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο Αλεξανδρινός μιλάει με πολλούς τρόπους
Από τη στιγμή που καθιερώθηκε ο Κωνσταντίνος Καβάφης στην ελληνική λογοτεχνική σκηνή και από τη στιγμή που απέκτησε διεθνή φήμη, δεν έχει πάψει να μελετάται και να διερευνάται η ποιητική του. Το εκπληκτικό...
Ο Αλεξανδρινός μιλάει με πολλούς τρόπους

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας