Πέρα από την αρχική αφιέρωση του βιβλίου του, στις ευχαριστίες του τέλους, ο Κ. Τσιαμπάος, καθηγητής Ιστορίας Αρχιτεκτονικής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων του ΕΜΠ, εξηγεί γιατί το χαρίζει τα παιδιά του: «για κάποιο λόγο», λέει, «όταν πρωτοέγινα πατέρας, άρχισαν τα ζώα να επηρεάζουν με άλλο τρόπο το μυαλό μου». Ηταν κι αυτή μια δήλωση αντάξια ενός βιβλίου γεμάτου αντινομίες, συμβολικές ατραπούς, παρεκβάσεις, αινιγματικές προεκτάσεις και ανυπέρβλητες δόσεις πνευματικής περιπέτειας.
Και βέβαια, εξαρχής είχε τεθεί το βιβλίο αντιμέτωπο με γνωστές κι άγνωστες συλλογές και ιστορίες ζώων που έχουν καταχωρηθεί στην παγκόσμια λογοτεχνία, από τις οποίες ίσως οι πιο αναδειγμένες είναι του μάγου Μπόρχες. Αλλά δεν είναι και οι μόνες. Το πιστοποιούν τα 26 κείμενα της ανθολογίας, γραμμένα από καλά γυμνασμένους ιστορικούς τέχνης, αρχιτέκτονες, ερευνητές, ιστορικούς, κριτικούς, συγγραφείς, και ομιλητές. Μπορεί ο Κ. Τσιαμπάος, ως επιμελητής, να μας δελεάζει στην εισαγωγή του με το ανάλογο της βιβλικής Κιβωτού, όπου παίζει η ανθρώπινη τάξη με τη ζωική πολυπλοκότητα, αλλά εδώ, στο σώμα του βιβλίου, παρατάσσονται όχι μόνο τα αληθινά ή επινοημένα «ζώα» της συλλογής, αλλά και οι ίδιοι οι επιμέρους συγγραφείς, ένα άλλο είδος «ζώων», που από μόνοι τους συνιστούν μια άλλη ιδιοσυγκρασιακή κατασκευή, των σύγχρονων θεωρητικών, που έχουν κατακτήσει πια τον υπαρκτό κόσμο με τα επιτεύγματά τους.
Αυτοί είναι οι πραγματικοί εξερευνητές, τα «ζώα» που καιροφυλακτούν σε αναπάντεχες ζούγκλες ή σκοτεινές υπόγειες φωλιές. Αυτοί μας στήνουν ενέδρες σε κάθε καμπή του δρόμου, δελεάζοντάς μας με φαινομενικά γνώριμες ιστορίες ή σειρές γεγονότων και μετά, απότομα ανατρέποντας τις καθιερωμένες αντιλήψεις για να μας οδηγήσουν σε άγνωστα «ξέφωτα» της γνώσης.
Στη διαδρομή αυτή λησμονούμε τι είναι πραγματικό και τι επινοημένο, αν τα «ζώα» της συλλογής ενός Τσιαμπάου μεταμφιεσμένου σε Νώε υπήρξαν κάποτε. Κατ’ επέκταση, αν η αρχιτεκτονική, ως σύμβολο της ουράνιας τάξης, είναι ένας επινοημένος μύθος ή κάτι υπαρκτό, χειροπιαστό, άρα ικανό να υποστεί διαχείριση, δηλαδή να φορτωθεί μαζί με τα άλλα «θησαυρισμένα είδη» σε μια σύγχρονη Κιβωτό.
Οι συγγραφείς που συγκεντρώνει ο Τσιαμπάος κάνουν ό,τι μπορούν για να διαλύσουν τις όποιες ψευδαισθήσεις του «ανθρώπινου ορθολογισμού», έτσι όπως προβάλλεται από μια συμβατική θεώρηση της αρχιτεκτονικής. Προβάλλουν μια δήθεν εσωτερική τάξη, τη διαδοχή των γραμμάτων της αλφαβήτου, ως σύστημα έλλογης κατάταξης των «ειδών» σε μια τέτοια κατασκευή-Κιβωτό. Που βέβαια δεν είναι με τίποτα, καθώς είναι εξίσου τυχαία όπως είναι κάθε κατάταξη, επινόηση του ανθρώπινου νου. Και φυσικά, γελάνε μαζί μας, μάλλον εις βάρος μας, με τις κωμικές μας απόπειρες κατανόησης. Πριν μάθουμε για ποιο λόγο ο όποιος Θεός μάς καθοδηγεί στην κατασκευή «της» δικής μας Κιβωτού, έχουμε υποκύψει σε μια λογική που δεν κατανοούμε κι όμως επιμένουμε να χρησιμοποιούμε. Μας προσφέρονται επίτηδες διαλεγμένα «γεγονότα», αληθοφανή (τσιτάτα με υποσημειώσεις, συμβάντα με χρονολογίες) ώστε να διαλυθούν οι τυχόν υποψίες μας για την πραγματικότητα. Τα περί ων ο λόγος «ζώα» δεν είναι όμως με τίποτα αμελητέες παρουσίες, δήθεν κυνηγημένες οντότητες του θριαμβεύοντος ορθολογισμού. Είναι παρόντα, όπως ήταν πάντα παρόντα μέσα από τις συμβολικές και εμβληματικές τους ικανότητες. Ακλόνητες γιατί ήταν πάντα εκεί. Κι αν ο Τσιαμπάος, κλείνοντας την εισαγωγή του, πετάει έναν παρηγορητικό λόγο γράφοντας «Αργά ή γρήγορα, μια άλλη αρχιτεκτονική θ’ ακολουθήσει», μια τέτοια κούφια υπόσχεση θυμίζει αθέλητα την εξίσου καθησυχαστική πεποίθηση του Κωνσταντίνου Δοξιάδη ότι η αρχιτεκτονική, ό,τι και να μεσολαβήσει, θα (ξανα)γεννηθεί από μόνη της, και δεν χρειάζεται ν’ αγωνιούμε για το μέλλον της.
Εκεί νομίζω, στη σκιά του μεγάλου δέντρου της γνώσης, διαγράφεται το χαμόγελο της γάτας του Τσεσάιρ, άλλοτε να φαίνεται κι άλλοτε να σβήνει αθόρυβα – ακριβώς όπως φαντάστηκε τη σκηνή ο Λιούις Κάρολ στην Αλίκη στη Χώρα των Θαυμάτων. Αλλωστε ήταν κι αυτή η γάτα, τι άλλο, ένα ζώο, εξ ορισμού αινιγματικό και πάνσοφο.
