Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Κλιμακώσεις του άλεκτου
ΑΚΗΣ ΠΑΠΑΝΤΩΝΗΣ

Κλιμακώσεις του άλεκτου

  • A-
  • A+

Ο Δημήτρης Λεοντζάκος (Καβάλα, 1974), ποιητής και μουσικός, εκδίδει μετά τα Κινέζικα (Νεφέλη, 2010) και Τα σκυλιά του Ακταίωνα (Νεφέλη, 2014), μια παλιότερη δημιουργικά συλλογή, τις Τίγρεις σε ενυδρείο, ενώ ο Γιώργος Αλισάνογλου (Καβάλα, 1975), ποιητής και ιδιοκτήτης των εκδόσεων Σαιξπηρικόν, εκδίδει την έκτη ατομική του συλλογή με τίτλο ο Παιχνιδότοπος (έχει επίσης συν-εκδώσει με τον Δημήτρη Δημητριάδη το Προς αυτή την αλόγιστη κατεύθυνση, Σαιξπηρικόν, 2013).

Αν η δομική ή εκ-μαιευτική μονάδα στον Λεοντζάκο είναι ο ήχος και στον Αλισάνογλου η εικόνα, τότε αναρωτιόμαστε τι συνδέει τους δύο αυτούς ποιητές;

Αυτό που καθιστά ενδιαφέρουσες, λοιπόν, και σε μιαν ανάγνωση κοινές τις δύο αυτές περιπτώσεις είναι η στάση τους απέναντι στα ποιητικά τους εργαλεία και στις καλλιτεχνικές τους προθέσεις.

Η γλώσσα τόσο ως κώδικας σήμανσης και επικοινωνίας όσο και ως φορέας και φορτιστής συναισθημάτων, νοημάτων αλλά και ως μηχανισμός διαμόρφωσης της πρόσληψης, προπορεύεται έως ενός σημείου «αφασικά» του νοήματος ή της αφηγηματικής στιγμής φλερτάροντας με κλιμακώσεις του άλεκτου.

Κάτι που μας φέρνει στο νου τα Εξι μαθήματα για τον λόγο (Υψιλον, 1984) του Γιώργου Χειμωνά: «ο λόγος εκπορεύεται, κατευθύνεται και συντηρείται από εκείνο που η συνείδηση έχει συλλάβει και κατέχει, αλλά αδυνατεί να το αποδώσει στο απόλυτο μέγεθός του και στην απόλυτη αξία του - από το ανέκφραστο. Αυτή η σκέψη με βοηθάει να ερμηνεύσω την ευχερή και ταχύτατη απόκτηση του λόγου από το παιδί, την κορυφαία εκφραστική του λόγου της τέχνης, τον οξύ και αποκαλυπτικό λόγο ορισμένων ψυχωσικών: Τρεις περιπτώσεις όπου, ακριβώς, το άλεκτο είναι υπερτροφικό και το λεκτό ισχνό».

                                                       ❖❖❖❖❖❖❖❖❖

Στον Λεοντζάκο, μάλιστα, η πραγματικότητα όχι μόνον αναπροσανατολίζεται και τίθεται εκ νέου ρυθμικά μέσω της τέχνης, αλλά διακόπτεται οντολογικά με τέτοιο τρόπο ώστε να λειτουργεί διχασμένα και ετεροχρονισμένα εντός μιας παιγνιώδους συνολικά διάθεσης, δεδομένης πάντοτε της τραγικής ασφυξίας τού όντος στον κόσμο.

Πρόκειται για μια ποίηση που θα τη χαρακτηρίζαμε μετα-σαχτουρική στην προέλευση και στην προβολή της, και συνάμα για μια ποίηση χαμηλόφωνη και κεντρομόλο που, ενώ προτάσσει το ποίημα ως άκουσμα, καλεί προς μια αλλαγή γωνίας «πλεύσης» ή και ρυθμού πτώσης. Μια ποίηση που μπολιάζεται επιπρόσθετα από τη «θεωρία».

Ας δούμε όμως ένα χαρακτηριστικό δείγμα στρέφοντας την προσοχή στους ήχους και στις ακουστικές συνάψεις των στίχων του ομώνυμου ποιήματος της συλλογής:

«οι τίγρεις είναι δυστυχείς/ σα νούφαρα αδρανείς σαν ανεμώνες/ σαν πράσινες διάφανες χελώνες/ σαν αβαρείς απ’ το νερό/ μες στο νερό […]/ αναποφάσιστες/ θα αναδυθούν/ με μεγάλα φτερά/ αργά φτερά/ σαν σμήνη αρπακτικές/ που μεγεθύνονται πετούν […]/ σαν τρούλοι θα υψωθούν/ σαν κλίνες ελαφρές/ δειλές σαν νύμφες/ σαν νύφες/ σαν νέφη/ γυάλινες καμπάνες εκκρεμείς [...]».

Ετσι η ποίησή του πλαγιοκοπώντας το άλεκτο φαίνεται να προτάσσει μέσω των προσχηματικών της εικόνων ένα ακουστικό πλέγμα που αξιώνει την επανακύκλωση του φευγαλέου του κόσμου και της όποιας εντύπωσης μας αφήνει, ενεργοποιώντας ή και αξιώνοντας έναν άλλον τόπο-μη τόπο, ή μια φανταστική του μετατόπιση.

Παρ' όλο που τα ποιήματα χάνουν φορές το νοηματικό τους δέσιμο, κατορθώνουν με τις ακουστικές ακολουθίες τους και τη συνειρμική δυναμική τους να συμπαρασύρουν τον αναγνώστη και να τον φέρουν στο ύψος της σύλληψης-αίσθησης που είχε ο ίδιος ο δημιουργός, τόσο πριν όσο και κατά την εκτέλεση του ποιήματος, χωρίς αυτό να σημαίνει πως τα ποιήματα δεν στέκονται αυτόνομα και διακριτά ως αυτόνομες ποιητικές αποτυπώσεις.

                                                          ❖❖❖❖❖❖❖❖❖

Τα ποιήματα του Αλισάνογλου διέπονται συχνά από μια πηγαία κειμενικότητα, η οποία συχνά ίπταται πάνω από την εμπεδωμένη τεχνική αρτιότητα.

Τόσο ο ρυθμός όσο και η μεταφορά, άλλοτε ελέγχουν κι άλλοτε αποδεσμεύουν τη «φυσικότητα» της εικόνας επιστρέφοντας στον ίδιο τους τον εαυτό, εκτελώντας μια κυκλική ή σπειροειδή κίνηση προς την ίδια τη γλώσσα.

Ετσι, τα ποιήματα θέτουν το όποιο πραγματικό συμβαίνον εντός της γλώσσας, με αποτέλεσμα -έστω κι ως αξίωση- να μην παραπέμπουν σε οτιδήποτε εξω-γλωσσικό, αλλά να μας ωθούν σε χειρονομιακού τύπου, θα λέγαμε, αυτοαναφορικότητα.

Στον Παιχνιδότοπο ο δημιουργός ανοίγεται επιπρόσθετα και στην ιστορία -αυτοσκηνοθετούμενος, υπηρετώντας πάντα το όραμά του- όπου και προσπαθεί να μεταποιήσει τη συγκυρία σε τέχνη (βλ. «Συρία», «Μαριούπολη» κ.ά.), αντλεί από τρίτους όχι μόνο μότο αλλά και στίχους (αξίζει να δει κανείς και το ομώνυμο ποίημα της συλλογής «Παιχνιδότοπος», όπου συναντώνται το «Γκρόντεκ» του Τρακλ, ο Δενδρόκηπος του Γ. Θέμελη και η Λήθη του Δ. Δημητριάδη), προτείνει soundtrack ως ακουστικές συνοδείες των ποιημάτων του και «συνομιλεί» με επιγράμματα των Φιλόδημου, του Καλλίμαχου και του Μελέαγρου.

Αξίζει επίσης να σημειωθεί πως η συλλογή είναι δομημένη σε τρία μέρη: Πόλεμος, Μνήμη και Λάφυρα.

Τέλος, ο υπότιτλος της συλλογής, «τραύμα για 9 μήνες και 3 εποχές», δείχνει την ίδια την κυοφορία και τη γέννηση ως «τραύμα» και παίζει με τον ποιητή ως έμβρυο, το έμβρυο ως ποίημα και τα ποιήματα ως έμβρυα.

Ασχημάτιστα ή υπό διαρκή σχηματισμό, λοιπόν, τα ποιήματα αποκαλύπτονται τις περισσότερες φορές κατορθωμένα.

 

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ενα ημερολόγιο-πνευματικός οδηγός
Οι περίφημες Μέρες, όπως ονόμασε ο Σεφέρης το ημερολόγιό του, που άρχισαν να γράφονται τον Φεβρουάριο του 1925 και τερματίστηκαν με τον θάνατο του ποιητή (1971), καλύπτουν περίοδο 46 ετών, με άλλα λόγια...
Ενα ημερολόγιο-πνευματικός οδηγός
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ποιητικό ψηφιδωτό 2018
Ποικιλία μορφικών επιλογών, τολμηροί πειραματισμοί ή ωρίμανση κλασικότερων τάσεων, πολιτικές, ενδοσκοπικές ή ενδοποιητικές σκοπιές, τόνοι παιγνιώδεις, δραματικοί, αφηγηματικότεροι ή θραυσματικοί, αλλά και...
Ποιητικό ψηφιδωτό 2018
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πεζογραφία vs ποίηση, ή και κάτι παραπάνω;
​Το τι παρακολουθούν οι μελετητές της λογοτεχνίας μάς δείχνει ποιον Κανόνα κατασκευάζουμε και συντηρούμε ως έθνος. Δείχνει δηλαδή ποια ονόματα και ποια έργα εξακολουθούν να έχουν απήχηση στη σκέψη του...
Πεζογραφία vs ποίηση, ή και κάτι παραπάνω;
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Με πυξίδα τη μνήμη του μέλλοντος
Εχω τη γνώμη ότι δεν θα ήταν λάθος αν ισχυριζόταν κάποιος ότι όλη η ποιητική πορεία του Γιάννη Ευσταθιάδη μπορεί –για μην πω ότι απαιτείται– να ιχνηλατηθεί παράλληλα και σε συσχετισμό με τους φυσιολογικούς...
Με πυξίδα τη μνήμη του μέλλοντος
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ποιητικός «τόπος αδέκαστης ουτοπίας»
Τα ποιήματα που περιλαμβάνονται στην ανθολογία «Η Πρέβεζα στη νεοελληνική ποίηση» φανερώνουν τόσο τη σύνδεση του Καρυωτάκη με την πόλη όσο και την επίμονη διάρκεια της απήχησής του. Το πρώτο —πλην του...
Ποιητικός «τόπος αδέκαστης ουτοπίας»
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Χαρτογραφώντας την ποίηση του 21ου αιώνα Οψεις, διαθέσεις, ροπές - Πρωτοεμφανιζόμενοι ποιητές (2011-2018)
Καταγραφές, σχολιασμοί, ψηλαφίσεις ενός ρευστού και ασχημάτιστου ακόμη τοπίου που, εκ των πραγμάτων, δεν προσβλέπουν ούτε στη συγκρότηση κάποιου λογοτεχνικού κανόνα, ούτε στην ομαδοποίηση νέων και νεότατων...
Χαρτογραφώντας την ποίηση του 21ου αιώνα Οψεις, διαθέσεις, ροπές - Πρωτοεμφανιζόμενοι ποιητές (2011-2018)

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας