Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Καθρέφτισμα ευγνωμοσύνης

Τζον Μπάνβιλ, «Η κυρία Όσμοντ», Μτφρ.: Τόνια Κοβαλένκο, «Καστανιώτης», σελ. 410

Καθρέφτισμα ευγνωμοσύνης

  • A-
  • A+

Ο Τζον Μπάνβιλ, ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους συγγραφείς που μας έχει δώσει μυθιστορήματα όπως «Ο αδιάφθορος», «Η θάλασσα», «Η έκλειψη», «Αρχαίο φως» κ.ά., έχοντας λάβει ήδη έναν αριθμό από βραβεία και διακρίσεις, αποφάσισε να γράψει τη συνέχεια από το «Πορτρέτο μιας κυρίας» του Χένρι Τζέιμς και να δοκιμαστεί στο παστίς: Στο πρόσφατο μυθιστόρημά του με τίτλο «Η κυρία Οσμοντ», «οικειοποιείται» όχι μόνο την Ιζαμπελ Αρτσερ, κεντρική ηρωίδα του Τζέιμς στο «Πορτρέτο...», αλλά και το περίτεχνο, μνημειώδες για τη δυσκολία του ύφος του μεγάλου μετρ, ενώ εμείς οι αναγνώστες (και των δύο), έχοντας ολοκληρώσει την ανάγνωσή του, αντιλαμβανόμαστε πως πρόκειται για το μεγαλύτερο ρίσκο που θα μπορούσε να πάρει ένας σύγχρονος συγγραφέας και θαυμάζουμε το σθένος του αλλά και την ικανότητά του να εξωθεί τη γλώσσα στα όριά της και να αναπλάθει εποχές με απαράμιλλη μαεστρία.

Ωστόσο, ο Ιρλανδός συγγραφέας δεν επιχειρεί να καταγράψει απλώς την ψυχολογία της ηρωίδας, την εξέλιξή της και τη μεταστροφή των ιδεών της όταν φτάνει στην ωριμότητα, αλλά επιδίδεται και σε εκτενείς περιγραφές τόπων και χώρων, όπως στα μυθιστορήματα της εποχής του Χένρι Τζέιμς, ενώ οι μεταφορές που επιστρατεύει, οι διαστρωματώσεις των νοημάτων, οι ψυχικές μεταστροφές των χαρακτήρων και οι πολυεπίπεδοι, αναπάντεχοι συνειρμοί αποδίδονται με τη δέουσα εξεζητημένη γλώσσα και το ύφος του προπάτορά του, χαρίζοντάς της μια ανέλπιστη, δεύτερη ευκαιρία.

«Η προσωπική ελευθερία ήταν ανέκαθεν γι' αυτή ζήτημα υψίστης σημασίας: η κάθε ζωή δίδεται μόνο μία φορά, δίχως πιθανότητα επανάληψης ή αναθεώρησης, και ο κάθε ηθοποιός, στον οποίο προσφέρεται το ζωογόνο δώρο, οφείλει να παίξει, όσην ώρα του αναλογεί πάνω στη σκηνή, με αδιάπτωτη πειστικότητα και πλήρη επίγνωση ότι υπάρχει μόνο μια πρεμιέρα, ότι δεν θα γίνουν άλλες παραστάσεις...».

Το μυθιστόρημα ξεκινάει από το σημείο που το είχε αφήσει ο Τζέιμς, δηλαδή από το «ανοιχτό τέλος» του πρωτότυπου έργου. Η Αμερικανίδα Ιζαμπελ, τώρα κυρία Οσμοντ, έχει μόλις παραστεί στην κηδεία που αγαπημένου της εξαδέλφου, Ραλφ Τάτσετ, στο σπίτι της μητέρας του, στο Γκάρντενκορτ της Αγγλίας, ενώ ο θάνατός του της έχει θέσει ένα δυσεπίλυτο πρόβλημα. Ο Ραλφ είχε μεσολαβήσει ώστε η Ιζαμπελ να γίνει αποδέκτης μιας μεγάλης κληρονομιάς από τους γονείς του με σκοπό να την καταστήσει οικονομικά ανεξάρτητη, μια ανεξαρτησία που την έχει ήδη πληρώσει, καθώς εξαιτίας αυτής της περιουσίας την πλησίασαν άνθρωποι αμφιβόλου ηθικής, που ήθελαν να επωφεληθούν από τη γενναιοδωρία της -ανάμεσα σ’ αυτούς ο σύζυγός της και η πρώην στενή της φίλη Μαντάμ Μερλ.

Στη συνέχεια, τη συναντάμε στο Λονδίνο, έχοντας ανακαλύψει ένα μυστικό που αλλάζει την ιδέα που έχει για τον κόσμο και, ενώ πασχίζει να ανασυντάξει τις δυνάμεις της, κάνει την ανάληψη ενός μεγάλου χρηματικού ποσού από τον τραπεζικό λογαριασμό της, το αντίτιμο ίσως για την ελευθερία της, ενώ μέχρι το τέλος του μυθιστορήματος δεν μαθαίνουμε τι σκοπεύει να κάνει με αυτό.

Το μυθιστόρημα δίνεται σε λίγες σκηνές που παρακολουθούν την Ιζαμπελ να μετακινείται σε διάφορους τόπους, από το Λονδίνο, στο Παρίσι, στη Φλωρεντία και στη Ρώμη, όπου συναντάει διάφορους παλιούς φίλους και κομβικούς για τη ζωή της ανθρώπους, συνομιλεί μαζί τους, ενώ προσπαθεί εναγωνίως να κατανοήσει και να διαχειριστεί τα συναισθήματά της και να οργανώσει τον τρόπο που θα αντιμετωπίσει τον άντρα της, ώστε να ανακτήσει την ποθητή ελευθερία.

«Ηξερε, βεβαίως, πολύ καλά ότι με τον εαυτό της ήταν που επιθυμούσε κατά βάθος να συνομιλήσει, όμως η φωνή της έβγαινε τόσο σιγανή κι ήταν τόσο αδύναμη η ακοή της, που χρειαζόταν τη διαμεσολάβηση ενός άλλου, ακόμα κι αν αυτός ο άλλος ελάχιστα απείχε από το να της είναι παντελώς άγνωστος».

Η ώριμη πλέον Ιζαμπελ έχει περάσει το στάδιο που την απασχολούν ιδιαίτερα ο εαυτός της και τα ατομικά της αιτήματα, μοιάζει να έχει απομακρυνθεί όχι μόνο από τον άντρα της αλλά και από τον νεανικό εγωιστικό εαυτό της, τώρα θέλει (αν και ακόμα δεν το γνωρίζει η ίδια) να φανεί χρήσιμη, να αγωνιστεί για κάτι μεγαλύτερο, να βρει μια νέα θέση στον ευρύτερο κόσμο, καθώς ο δικός της κόσμος με τα μυστικά, τις ίντριγκες και τις δολοπλοκίες έχει γίνει πλέον αφόρητα ορατός στα μάτια της.

Το μυθιστόρημα του Μπάνβιλ μπορεί ασφαλώς να διαβαστεί ανεξάρτητα από το «Πορτρέτο μιας κυρίας», αλλά ο μακροπερίοδος λόγος, οι σχοινοτενείς προτάσεις, ο τρόπος που αποτυπώνονται οι λαβυρινθώδεις σκέψεις της ηρωίδας είναι και μια πρόκληση για τον αναγνώστη και φυσικά επιβραβεύεται, καθώς αποκομίζει την αίσθηση που έχει κανείς μετά την επαφή με ένα σπουδαίο λογοτεχνικό έργο.

Η μετάφραση της Τόνιας Κοβαλένκο μάς αποζημιώνει και εξασφαλίζει μια δεύτερη ή και τρίτη ανάγνωση αυτού του πολυεπίπεδου έργου και έχω την αίσθηση πως, πέρα από όλα τα άλλα, είναι και μια κιβωτός- μέσα σε αυτήν πέρασαν για να περισωθούν και να θυμηθούμε ξανά τις τεχνικές, τους τρόπους, αλλά και την απαράμιλλη μέθοδο του Χένρι Τζέιμς. Ισως γι’ αυτό είπαν πως το «Η κυρία Οσμοντ» αποτελεί «φόρο λογοτεχνικής τιμής» στον μεγάλο δάσκαλο του μυθιστορήματος.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
«Γιατί να (ξανα)μεταφράζουμε τους κλασικούς»
«Κλασικά είναι τα βιβλία για τα οποία ακούμε συνήθως να λένε: “Τα ξαναδιαβάζω…» και ποτέ “Τα διαβάζω…”» γράφει ο Ιταλο Καλβίνο στο πολύκροτο δοκίμιό του «Γιατί να διαβάζουμε τους κλασικούς» (1986).
«Γιατί να (ξανα)μεταφράζουμε τους κλασικούς»
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μεταμφιεσμένη αυτοβιογραφία
Ο τρόπος που ένας αφηγητής περιγράφει τους άλλους, αυτά που προσέχει και επιλέγει να αναδείξει, οι λεπτομέρειες στις οποίες εστιάζεται και φωτίζει, αποκαλύπτουν πολλά για τις πεποιθήσεις, τις αξίες, την...
Μεταμφιεσμένη αυτοβιογραφία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μινιμαλιστική ανοικειότητα της ζωής
Στο διήγημα του Κάρβερ ανασυντίθεται η σκηνή του τέλους με απίστευτες λεπτομέρειες, εστιάζοντας στο τελευταίο ποτήρι σαμπάνιας που ήπιε ο Τσέχοφ, αλλά κυρίως στον νεαρό σερβιτόρο που του τη σερβίρισε, καθώς...
Μινιμαλιστική ανοικειότητα της ζωής
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πρόσωπα και προσωπεία
Το φάντασμα που αναφέρεται στον τίτλο του μυθιστορήματος του Πάτρικ Μακγκράθ δεν είναι άλλο από το φάντασμα του φασισμού που πλανιέται πάνω από ολόκληρη την ευρωπαϊκή ήπειρο.
Πρόσωπα και προσωπεία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο θαυμαστός παλιός κόσμος
Το «Φθινόπωρο» είναι το πρώτο της σειράς «Κουαρτέτο των εποχών», όπου, για άλλη μια φορά, η Σκοτσέζα συγγραφέας καταπιάνεται με το θέμα που κυριαρχεί σε όλα της τα βιβλία: ο βιωμένος χρόνος και ο τρόπος που...
Ο θαυμαστός παλιός κόσμος
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Γραφή και μεταφυσική
Η μυθιστοριογράφος/αφηγήτρια στο «Δάσος σκοτεινό» έχει ήδη γράψει κάποια επιτυχημένα μυθιστορήματα, αλλά παλεύει να βρει τρόπο να γράψει το επόμενο μυθιστόρημά της, την ώρα που βασανίζεται από αϋπνίες και ο...
Γραφή και μεταφυσική

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας