Με δύο εκθέσεις δίνει το φωτεινό σήμα του στο τέλος αυτής της χρονιάς ο καταξιωμένος ζωγράφος Γιάννης Τζερμιάς – δύο σταθμοί στην πολύχρονη εικαστική πορεία του συνθέτουν μια ενιαία αφήγηση γύρω από τη μοίρα, τον μύθο και την ανθρώπινη ύπαρξη. Και τις δύο εκθέσεις, με έντονο το αυτοβιογραφικό στοιχείο, επιμελείται η ιστορικός τέχνης Νιόβη Κρητικού.
Η πρώτη, με τίτλο «Οιδίπους – Εικόνες μετά την τύφλωση», θα φιλοξενηθεί στο Πολιτιστικό Κέντρο Μελίνα Μερκούρη και εγκαινιάζεται στις 6 Νοεμβρίου. Στο επίκεντρο βρίσκεται ο Οιδίποδας, μια μορφή-αρχέτυπο της ανθρώπινης τραγωδίας, την οποία ο καλλιτέχνης επανεγγράφει μέσα από μια εσωτερική, προσωπική, μα και πανανθρώπινη οπτική.
Δύο εβδομάδες αργότερα, το ταξίδι συνεχίζεται στο Κέντρο Τεχνών Μετς, με την έκθεση «Το δαχτυλίδι στον βάλτο με τα νούφαρα», που εγκαινιάζεται στις 20 Νοεμβρίου. Εδώ, ο μύθος υποχωρεί για να αναδυθεί το παραμύθι, εκεί όπου η παιδική μνήμη, η γιαγιά και ο βάλτος γίνονται τόποι μιας νέας εικονοποιίας.
Οι δύο εκθέσεις δημιουργούν ένα μονοπάτι σύνδεσης από το τραγικό στο παραμυθητικό, από τον Οιδίποδα ώς το δαχτυλίδι, από την τύφλωση στη γνώση και από τη μοίρα στην επιθυμία. Ενα ενιαίο εικαστικό σύμπαν, όπου το φως και το σκοτάδι, η ύλη και το πνεύμα, η μνήμη και η αποκάλυψη συνομιλούν αδιάκοπα. Δύο εμβληματικές εκθέσεις με στόχο να δημιουργήσουν έναν σύγχρονο και ζωτικό διάλογο εντός και εκτός.
Ο μύθος του Οιδίποδα αποτελεί κομβικό σταθμό στην εικαστική έκφραση του 69χρονου καλλιτέχνη, ο οποίος έχει ασχοληθεί και με άλλες τραγωδίες (Αγαμέμνων, Μήδεια, Αίας, Φιλοκτήτης, Βάκχες), με στοιχεία αυτοβιογραφικά. «Στις εικόνες του Τζερμιά, το αίμα και η στάχτη γίνονται χρώματα, το φως δεν σώζει, αλλά καίει. Ο θεατής βλέπει την τραγωδία, όχι σαν αναπαράσταση, αλλά σαν μια εσωτερική εμπειρία που τον διαπερνά», σημειώνει η Νιόβη Κρητικού στο κείμενο που συνοδεύει την έκθεση «Οιδίπους – Εικόνες μετά την τύφλωση»: «Μετά την αυτοτύφλωση, ο Τζερμιάς επανέρχεται για να ολοκληρώσει τον μύθο, χαρίζοντας μια μυσταγωγική διάσταση στον ήρωα. Το τοπίο μοιάζει να βυθίζεται σε πίσσα πυκνή και θερμή∙ μια ατμόσφαιρα ασφυκτική, όπου οι σκηνές του δρόμου, του φόνου, του αινίγματος, του έρωτα, της μαντείας και της τύφλωσης συνθέτουν την εισαγωγή της εικαστικής αφήγησης».
Η ίδια χαρακτηρίζει τη ζωγραφική του Τζερμιά αμείλικτη, δωρική, πυρακτωμένη. «Στα χρώματά του αντηχούν τα λόγια του Καβάφη “σαν το άχρηστο φως που λάμπει, μα δεν σώζει”. Μαύρο, λευκό, κόκκινο και ώχρα συγκρούονται σαν γροθιές, ενώ το χρυσό διασπά την αγριότητα σαν υπόσχεση υπέρβασης, σαν μια παραβολή καινής διαθήκης. Στις μορφές του καλλιτέχνη, ο άνθρωπος παλεύει με το ίδιο του το είναι, εκτίθεται γυμνός απέναντι στη μοίρα του».
Για τον καλλιτέχνη «ο Οιδίποδας γίνεται η ίδια η ανθρώπινη συνθήκη: άνθρωπος που βλέπει μόνο όταν τυφλωθεί, που σώζεται και καταστρέφεται συγχρόνως. Το έργο του Τζερμιά αποκαλύπτει τη διπλή αλήθεια, ότι το τραγικό δεν είναι ιδέα αφηρημένη αλλά θεμέλιο της ύπαρξής μας», τονίζει η επιμελήτρια της έκθεσης.
Αφετηρία για την ενότητα «Το δαχτυλίδι στον βάλτο με τα νούφαρα», τη δεύτερη εκθεσιακή παρέμβαση του Τζερμιά, ήταν ένα παραμύθι που του ψιθύριζε η γιαγιά του. Ο βάλτος στους πίνακές του λειτουργεί ως μήτρα του ασυνείδητου, όπου τα πλάσματα της νύχτας, οι νάρκισσοι και τα είδωλα καθρεφτίζουν τις πιο σκοτεινές πτυχές της ανθρώπινης ψυχής. Το δαχτυλίδι, ως μυστικό αντικείμενο, μεταμορφώνεται σε σύμβολο του απόλυτου πόθου, της λύτρωσης και της αιώνιας αναζήτησης.
Εδώ, τα έργα του «ξεδιπλώνουν όλες τις εκφάνσεις της ασπρόμαυρης κλίμακας. Με πηχτές πινελιές, δραματικά κοντράστα, μια ατμόσφαιρα film noir, ο ίδιος καταπνίγει το φως και δημιουργεί μια εσωτερική αγωνία». Στην καρδιά της αφήγησης, το αυτοπορτρέτο του καλλιτέχνη, που φέρει το δαχτυλίδι. «Ο Τζερμιάς γίνεται ο ίδιος ο ήρωας και εισάγει μέσα στο έργο του πλήθος αυτοβιογραφικών αναφορών. Σε κοντραπόστο στάση, ο ίδιος παρουσιάζεται δραματικός, φέροντας τη σκιά της τραγωδίας που συνοδεύει κάθε του έργο. Η ατμόσφαιρά του γοτθική, μεσαιωνική, μα συνάμα και ρομαντική, με την αυτοκαταστροφική όμως έννοια του ρομαντικού ήρωα, με τους πλατωνικούς του πόθους και το αιώνια ανεκπλήρωτο αίτημα», επισημαίνει η ιστορικός τέχνης.
Ο θεατής με τη σειρά του μετατρέπεται κι αυτός σε έναν διεκδικητή του δαχτυλιδιού. «Το κυνήγι του θησαυρού γίνεται προσωπικό μυστήριο του καθενός. Μια πρόσκληση προς συμμετοχή στην εξιχνίαση. Του εαυτού; Του στόχου; Του πόθου ή του ατέρμονου κύκλου της εκπλήρωσης; Σε κάθε ανάγνωση το έργο του σκιαγραφεί την έννοια της τελικότητας και του σκοπού».
Ο Γιάννης Τζερμιάς, που γεννήθηκε στο Ηράκλειο Κρήτης το 1954 και σπούδασε γραφικές τέχνες στη Σχολή Βακαλό (1973-1977), πραγματοποίησε την πρώτη του ατομική έκθεση στην Αίθουσα Τέχνης Μέδουσα το 1985. Εντονο ήταν το εικαστικό του ενδιαφέρον για το φυσικό περιβάλλον, το υπαρξιακό θέμα της Σταύρωσης, τις αρχαίες τραγωδίες. Στα έργα του κυριαρχεί η συμβολική διατύπωση της αιώνιας πάλης ανάμεσα στο φως και το σκότος. Η τεχνοτροπία του κινείται μεταξύ εξπρεσιονισμού και νέας παραστατικότητας. Εχει πραγματοποιήσει πολλές εκθέσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, ασχολήθηκε επίσης με την υαλοτυπία, συνεργαζόμενος με τον φωτογράφο Ν. Μάρκου, ενώ το 1991 εξέδωσε με την Αίθουσα Τέχνης Μέδουσα το λεύκωμα «Οι Αθλοι του Ηρακλή» και το 2001 το λεύκωμα «Κ(Χ)ρόνος».
ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ: Πολιτιστικό Κέντρο Μελίνα Μερκούρη, Ηρακλειδών 66, Θησείο. Εγκαίνια: 6/11/2025 ώρα: 18.30. Διάρκεια έως 30/11. Κέντρο Τεχνών Μετς, Ευγενίου Βουλγαρέως 6. Εγκαίνια: 20/11, ώρα: 19.00. Διάρκεια έως 13/12.
