Χείμαρροι επανάστασης, πρωτοπορίας, χρώματος, φόρμας και δημιουργίας κατακλύζουν τους τρεις ορόφους της Μονής Λαζαριστών στο Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, στη Θεσσαλονίκη, με αφορμή δύο εκθέσεις: «Ανοιξιάτικοι Χείμαρροι. Αφίσες από την απεργία στο Χάρβαρντ. Ανοιξη 1969. Συλλογή Αλέξανδρου Τζώνη και Liane Lefaivre» και «Ανοιξιάτικοι Χείμαρροι. Ρωσική Πρωτοπορία – συλλογή Κωστάκη».
Πρόκειται για ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον εκθεσιακό δίπολο, με κοινό πυρήνα τις κοινές ανησυχίες, αναζητήσεις και διεκδικήσεις σε δύο διαφορετικά σημεία του κόσμου, Ρωσία και ΗΠΑ, σε δύο διαφορετικές χρονικές εποχές – αρχές και μέσα του 20ού αιώνα.
Ελευθερία, κοινωνικά δικαιώματα, ισότητα των φύλων και σεξουαλική επανάσταση, πάλη των τάξεων, αγώνας κατά του εθνικισμού και της θρησκευτικής μισαλλοδοξίας, οικολογία, μεταρρυθμίσεις και ανατροπή είναι μόνο μερικά από τα κοινά θέματα που αποτυπώθηκαν σε χαρτί, σε ύφασμα, σε αφίσες και πλακάτ.
Η έκθεση στον 2ο όροφο του μουσείου παρουσιάζει για πρώτη φορά στην Ελλάδα ένα σύνολο 54 αφισών φτιαγμένων με το χέρι στο τυπογραφείο της Σχολής Ντιζάιν του Χάρβαρντ, καθώς και αρχειακό υλικό, από την ιστορική πλέον απεργία των φοιτητών στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ την άνοιξη του 1969, όταν αποφάσισαν να καταλάβουν κτίρια του Πανεπιστημίου και να απέχουν από τα μαθήματά τους, διαμαρτυρόμενοι για τον πόλεμο στο Βιετνάμ, για τον ρατσισμό, για την κοινωνική αδικία αλλά και για συγκεκριμένες αποφάσεις που είχε επιβάλει η διοίκηση του Πανεπιστημίου οι οποίες είχαν αποτέλεσμα την εκμετάλλευση των φοιτητών και των τοπικών κοινοτήτων.
Πρόκειται για μια μοναδική συλλογή, η οποία ανήκει στον ομ. καθηγητή του Πανεπιστημίου Τεχνολογίας του Delft Αλέξανδρο Τζώνη, ο οποίος ως νεαρός καθηγητής Αρχιτεκτονικής εκείνη την εποχή στο Χάρβαρντ συνέλεξε μεθοδικά το εν λόγω υλικό που σήμερα αποτελεί τεκμήριο της εποχής, με μοναδική αισθητική αξία.
Στο ισόγειο και στον 1ο όροφο του μουσείου φιλοξενούνται 150 και πλέον έργα από τη συλλογή και το αρχείο του Γιώργου Κωστάκη, που παρακολουθούν τα κινήματα της Ρωσικής Πρωτοπορίας με έμφαση στις πειραματικές καλλιτεχνικές και προπαγανδιστικές εκτυπώσεις των χρόνων πριν και μετά την Επανάσταση του 1917. Είναι συνέχεια της έκθεσης «Θεσσαλονίκη. Συλλογή Γιώργου Κωστάκη. Restart».
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον τρόπο που η τέχνη μπήκε στην παραγωγή τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα. Η φωτογραφία αρχίζει να γίνεται ολοένα και πιο διαδεδομένη, ενώ μια νέα τεχνική αρχίζει να εφαρμόζεται στην τυπογραφία: αυτή του φωτομοντάζ.
Κύριοι εκφραστές του ο Γκούσταβ Κλούτσις και ο Αλεξάντρ Ρότσενκο. Η τεχνική αυτή χρησιμοποιήθηκε ιδιαίτερα και για την προπαγάνδα.
Η αισθητική του κονστρουκτιβισμού πέρασε ολοκληρωτικά στην καθημερινή οπτική αντίληψη και γρήγορα έγινε ισχυρό επικοινωνιακό μέσο, αναγνωρίσιμο σε πολλές εκφάνσεις της καθημερινής ζωής. Εγινε επιγραφή καταστήματος, περιτύλιγμα προϊόντων, διαφήμιση και αφίσα.
◼ Info: Μέχρι τις 24 Φεβρουαρίου. Επιμέλεια: Μαρία Τσαντσάνογλου, διευθύντρια ΚΜΣΤ, σε συνεργασία με τον Αλέξανδρο Τζώνη και τη Liane Lefaivre, Αγγελική Χαριστού, ιστορικός τέχνης-επιμελήτρια ΚΜΣΤ.
