Ανέλαβε το 2010 την τύχη του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών με πάθος και ορμή. Παρουσίασε σχέδια, αλλαγές, οράματα. Ο Γιάννης Μάνος βρέθηκε, όμως, γρήγορα μέσα σε έναν κυκεώνα οικονομικών προβλημάτων.
Σε μια Ελλάδα που ζούσε πια στην καθημερινότητά της σχεδόν μια χρεοκοπία, το ενδεχόμενο ακόμα και να κλείσει το Μέγαρο ακουγόταν σαν κάτι το φυσιολογικό. Οχι όμως σε όλους, όχι σε πάρα πολλούς.
Και να που η λύση για το Μέγαρο βρέθηκε. Από αριστερή μάλιστα κυβέρνηση. Η τεράστια κτιριακή περιουσία του θα περάσει στο Δημόσιο, ενώ το κράτος θα συνεχίσει να πληρώνει τα δάνειά του.
Πρόσφατα, μάλιστα, πέρασε από τη Βουλή με μεγάλη πλειοψηφία ρύθμιση με την οποία το Μέγαρο παίρνει ακόμη μια μικρή ανάσα (φορολογική και ασφαλιστική ενημερότητα παρά τα χρέη του μέχρι τις 31 Ιανουαρίου και παράταση της θητείας του Δ.Σ.).
Εχοντας πολλές απορίες για το τι ακριβώς θα γίνει με το Μέγαρο, του οποίου η σημασία και η προσφορά είναι αναντίρρητα μεγάλες, συναντήσαμε τον Ιωάννη Μάνο. Εκφραστικός, χειμαρρώδης, πειστικός, δεν αφήνει να φανεί το άγχος του. Ισως γιατί πιστεύει πια πως βρισκόμαστε ένα βήμα από την οριστική λύση.
• Σας θυμάμαι πριν από πέντε χρόνια μέσα στη χαρά και στο πάθος. Με πολλά σχέδια. Μείνατε με ένα μεγάλο βάρος στους ώμους σας.
Πράγματι, ήταν μεγάλο το βάρος. Πεντέμισι χρόνια, τα πιο δύσκολα της σταδιοδρομίας μου. Δεν μπορούσα να φανταστώ το μέγεθος και την πολυπλοκότητα των προβλημάτων. Αντιμετωπίσαμε εντάσεις, περιθωριακές αντιδράσεις, καχυποψία και εμμονές δικαιολογημένες ή και αδικαιολόγητες.
Είναι πάρα πολύ δύσκολο να έχεις την ευθύνη ενός Οργανισμού ο οποίος, λόγω παλαιών προβλημάτων και της γενικότερης συγκυρίας, να έχει φέρει σε δύσκολη θέση εργαζόμενους, καλλιτέχνες, προμηθευτές αλλά και ξένους συνεργάτες. Οταν ήρθα άλλα ήταν τα οράματά μου. Πολλές φορές όμως το όραμα δεν συμβαδίζει με την πραγματικότητα.
Πολλές φορές, όσο και να προσπαθήσεις, δεν μπορείς να πείσεις, πολλές φορές, όσο και να το επιδιώξεις, δεν μπορεί να σε αποδέχονται όλοι. Είναι φυσιολογικό αυτό σε μια κοινωνία εντάσεων. Πάντως θα μου επιτρέψετε να πω ότι έχω την ίδια επιμονή ως προς την επίτευξη του στόχου, το ίδιο πάθος και την ίδια αποφασιστικότητα. Η πρόκληση είναι μεγάλη.
• Περιμένατε από τη νέα αριστερή κυβέρνηση μια τέτοια προσεκτική στάση απέναντι στο Μέγαρο;
Ασφαλώς περίμενα από την κυβέρνηση να έχει θέση ευθύνης και προοπτικής, η οποία άλλωστε εξωτερικεύτηκε τόσο με την υποστήριξη της συγκεκριμένης ρύθμισης όσο και με τη δήλωση του υπουργού Πολιτισμού ότι προτίθεται να προχωρήσει, ενδεχομένως εντός του Δεκεμβρίου, στην οριστική λύση.
Είναι σημαντικό πάντως το γεγονός ότι η πρόσφατη ρύθμιση ψηφίστηκε με μια μεγάλη κοινοβουλευτική πλειοψηφία, 258 ψήφων επί συνόλου 280. Θετικό πρόκριμα για την οριστική λύση. Ξέρετε, πάντοτε υποστήριζα ότι χρειάζεται ευρύτατη πολιτική, κοινωνική και πολιτιστική συναίνεση.
Ως προς την καχυποψία, είναι ακριβές ότι υπάρχει. Υπάρχουν εμμονές και ερωτήματα ως προς την ταξική φύση του Μεγάρου, ως προς την έκταση των κτιριακών εγκαταστάσεων, ως προς την πραγματική του φυσιογνωμία και προσφορά.
• Τι απαντάτε σε αυτά, ποια είναι η δική σας αλήθεια;
Στα πρώτα χρόνια είχε δημιουργηθεί η εικόνα ότι το Μέγαρο απευθυνόταν σε μια συγκεκριμένη ελίτ. Υπήρχε μια φάση, επειδή ήταν της μόδας, να έρχονται όντως κάποιοι για επίδειξη. Ομως μην ξεχνάμε ότι στα 20 χρόνια λειτουργίας του είχε 10 εκατομμύρια προσελεύσεις.
Τι ήταν όλοι αυτοί; Ελίτ; Περαστικοί; Ή μήπως εκατομμύρια συμπολίτες μας που αγαπούν την κλασική μουσική, την όπερα, τον χορό, τα εκπαιδευτικά προγράμματα και τις άλλες εκδηλώσεις και δράσεις που γίνονται εδώ;
Επίσης, πολλοί συνέδεαν και συνδέουν ακόμη το Μέγαρο με εκδοτικούς ομίλους λόγω της ιδιότητας του ιδρυτή του. Το Μέγαρο Μουσικής είναι μόνο του και δίνει τη μάχη του με τους φίλους του, τους συνδρομητές και τους εργαζόμενους.
• Την αμέσως επόμενη μέρα από την ψήφιση της ρύθμισης οι εργαζόμενοι έκαναν, όμως, διαμαρτυρία και στάσεις εργασίας. Τελικά πώς θα καλύψετε (πέρα από τα δάνεια) τις υποχρεώσεις σας σε εργαζόμενους και άλλους; Θα τα καταφέρετε να φανείτε συνεπείς;
Υπάρχει όντως καθυστέρηση στην καταβολή της μισθοδοσίας. Από τον Μάιο του 2015 και μετά καταβάλλονται ποσά έναντι των αποδοχών, με μέλημα τη στήριξη των χαμηλόμισθων.
Αντιλαμβάνομαι τις δυσκολίες και την αβεβαιότητα που υπάρχει, όμως η διοίκηση κάνει κάθε δυνατή προσπάθεια προκειμένου να εξοφληθούν οι εργαζόμενοι αλλά και να καλυφθούν οι ανελαστικές δαπάνες (ΙΚΑ, παρακρατούμενοι φόροι κ.λπ.). Στο σημείο αυτό θέλω να εξάρω την ποιότητα και την αυταπάρνηση των εργαζομένων.
• Το οικονομικό κραχ στο Μέγαρο δεν θα μπορούσε να έχει αποφευχθεί με μια προσεκτικότερη ίσως λειτουργία τα προηγούμενα χρόνια;
Η οικονομική δυσπραγία του Μεγάρου και η έλλειψη ρευστότητας δεν οφείλονται σε λειτουργικές αβελτηρίες. Από τότε που ιδρύθηκε είχε και έχει σωστή λειτουργία, ανεξάρτητα από το ύψος της ετήσιας τακτικής του επιχορήγησης.
Υπέβαλλε προϋπολογισμό, απολογισμό και ισολογισμούς στα αρμόδια υπουργεία και πάντοτε γίνονταν έλεγχοι, τακτικοί και έκτακτοι, από τα αρμόδια υπουργεία. Η σημερινή κατάσταση οφείλεται (πέρα από την κατά 70% μείωση της λειτουργικής του επιχορήγησης) στα δάνεια κατασκευής του δεύτερου κτιρίου.
Το 2004 και το 2007 το Μέγαρο, με την κατεύθυνση της Πολιτείας, είχε λάβει για την αποπεράτωση του μοναδικού αυτού έργου για την Αθήνα και τη χώρα δάνεια με την εγγύηση του ελληνικού Δημοσίου. Μέχρι το 2009, το κράτος επιχορηγούσε εκτάκτως το Μέγαρο για να αποπληρώνει τις τοκοχρεολυτικές δόσεις των δανείων. Το 2010, μόλις ανέλαβα τα καθήκοντά μου, διεκόπη λόγω της κρίσης η έκτακτη αυτή επιχορήγηση.
Ομως το κράτος, για να μην καταπέσουν οι εγγυήσεις, κατέβαλλε τις τοκοχρεολυτικές δόσεις ως εγγυητής και αμέσως μετά στρεφόταν εναντίον του Μεγάρου ως πρωτοφειλέτη. Το αποτέλεσμα ήταν ο συμψηφισμός των δόσεων με την τακτική επιχορήγηση, τον ΦΠΑ και εν γένει με όλα τα «εισοδήματα» του Μεγάρου.
Συνέπεια όλων αυτών ήταν η πλήρης οικονομική δυσπραγία του. Οσον αφορά την κάλυψη των υποχρεώσεών μας, με την οριστική λύση αντιμετωπίζεται και το ζήτημα των ληξιπρόθεσμων οφειλών μας.
• Εστω κι έτσι, έγιναν υπερεκτιμήσεις, πάρθηκαν υπερβολικά φιλόδοξες αποφάσεις. Αν γυρνούσατε πίσω δέκα χρόνια τι δεν θα κάνατε;
Ασφαλώς και έγιναν υπερεκτιμήσεις ή ακόμα και λάθη. Ναι, το πρώτο κτίριο ήταν και είναι ένα κόσμημα, αρχιτεκτονικής και ακουστικής, οικονομικά αυτοδύναμο. Ενέταξε την Αθήνα και το Μέγαρο στον πολιτιστικό και ευρωπαϊκό Χάρτη. Ναι, το δεύτερο κτίριο είναι πολύ μεγάλο και δύσκολα διαχειρίσιμο.
Αν σήμερα είχα να εισηγηθώ ή να πάρω μια τέτοια απόφαση, θα το σκεφτόμουν 10 φορές και θα είχα λάβει λεπτομερώς υπόψη τη μελέτη βιωσιμότητας και ανάπτυξης. Ομως, από την άλλη πλευρά δημιουργήθηκε ένα από τα μεγαλύτερα διεθνή συνεδριακά κέντρα, που μπορεί να φιλοξενήσει 9.000 συνέδρους.
Η κεντρική σκηνή της αίθουσας Τριάντη έχει βάθος 35 μέτρα, με πλευρικές σκηνές, υποσκήνια όπου μπορούν να συνυπάρξουν σκηνικά για εναλλασσόμενο ρεπερτόριο όπερας, μιούζικαλ, θεάτρου ή μπαλέτου μέχρι και τεσσάρων διαφορετικών παραστάσεων την εβδομάδα και με πρωτοποριακές υποδομές.
Υπάρχουν επίσης 21 αίθουσες καθώς και αίθουσες δοκιμών συμφωνικής ορχήστρας και μπαλέτου, παιδική και θεατρική σκηνή, χώροι εκθέσεων, ηχογραφικό και βιντεογραφικό κέντρο. Ολα αυτά είναι πολλά; Αναμφισβήτητα ναι, αλλά αυτή είναι και η πρόκληση. Αυτός ο χώρος να αξιοποιηθεί, να είναι ένας δυναμικός και φιλόξενος χώρος υποδοχής και δράσεων.
• Λέτε συνέχεια «η οριστική λύση» για το Μέγαρο. Οι δημοσιογράφοι γράφουμε συνέχεια «το Μέγαρο περνάει στο κράτος». Τι ακριβώς σημαίνει, όμως, αυτό; Το κτίριο θα είναι κρατική περιουσία; Θα γίνει το Μέγαρο ακόμα μία κρατική σκηνή, με τον εκάστοτε υπουργό Πολιτισμού να διορίζει Δ.Σ. και πρόεδρο;
Η προτεινόμενη λύση είναι προς το δημόσιο συμφέρον. Το κράτος καθίσταται ιδιοκτήτης του συνολικού κτιριακού συγκροτήματος των 170.000 τ.μ., του οποίου η αξία, όπως εκτιμήθηκε από διεθνείς και εγχώριους οίκους, είναι υπερδιπλάσια των αναλαμβανόμενων δανειακών υποχρεώσεων. Δάνεια τα οποία το κράτος ούτως ή άλλως θα τα κατέβαλλε ως εγγυητής, ακόμη και αν το Μέγαρο διέκοπτε τη λειτουργία του.
Επίσης, η πολιτεία αποκτά την πλειοψηφία των μελών του Δ.Σ. που πάντοτε οριζόταν από τον υπουργό Πολιτισμού. Οι θέσεις των μελών του Δ.Σ. (όπως και ο πρόεδρος), σύμφωνα με τον νόμο, είναι άμισθες και τιμητικές. Τα υπουργεία Πολιτισμού και Οικονομικών θα ελέγχουν την τριετή προγραμματική συμφωνία που συνάπτεται μεταξύ αυτών και του Μεγάρου και η οποία θα οδηγεί σε ισοσκελισμένες χρήσεις, βάσει μελέτης βιωσιμότητας και ανάπτυξης που εκπόνησε pro bono διεθνής εταιρεία με υπηρεσίες του Μεγάρου.
Η συμφωνία αυτή θα επιτρέψει επιτέλους στο Μέγαρο να έχει μεσοπρόθεσμο καλλιτεχνικό και επιχειρηματικό προγραμματισμό. Είναι επίσης μια λύση η οποία διασφαλίζει τις θέσεις απασχόλησης των εργαζομένων, αλλά και τον Σύλλογο Οι Φίλοι της Μουσικής, εκπρόσωποι του οποίου συμμετέχουν στο Δ.Σ., καθώς και τη λειτουργία της Μεγάλης Βιβλιοθήκης των Μουσών.
Τέλος, επιτρέπει στο Μέγαρο να λειτουργήσει ευέλικτα και αποτελεσματικά λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι δεν είναι «κρατικοδίαιτο». Η ετήσια τακτική επιχορήγηση ποτέ δεν υπερέβη το 45% του προϋπολογισμού του και ούτε πρόκειται να το υπερβεί. Το υπόλοιπο καλύπτεται από τα έσοδα (εισιτήρια, χορηγίες, συνέδρια, ενοικιάσεις αιθουσών κ.λπ.) και γι’ αυτό χρειάζονται ευέλικτες διαδικασίες και εξειδικευμένα στελέχη, ώστε να επιτευχθούν οι στόχοι.
• Φοβάστε ότι με το νέο θεσμικό πρόσωπο του Μεγάρου θα αλλοιωθεί έστω και λίγο η φυσιογνωμία του;
Πάντοτε υπάρχει κίνδυνος αλλοίωσης της φυσιογνωμίας ενός οργανισμού, είτε είναι κρατικός είτε ιδιωτικός είτε ΝΠΙΔ είτε ΝΠΔΔ. Οταν δεν υπάρχει σαφής καθορισμός της αποστολής και των στόχων, όταν δεν υπάρχει όραμα αλλά και ρεαλισμός στον καλλιτεχνικό προγραμματισμό, όταν δεν υπάρχει επιχειρηματικό σχέδιο, κανονισμοί λειτουργίας, προδιαγραφές θέσεων και αξιολόγηση.
Οταν δεν υπάρχουν αυτογνωσία και σοβαρότητα, τότε πράγματι υπάρχουν κίνδυνοι αλλοίωσης. Οταν όμως αυτά υπάρχουν, έστω και εν μέρει, τότε οι κίνδυνοι αλλοίωσης λειαίνονται. Τα ίδια ισχύουν και για το Μέγαρο.
• Οι σχέσεις με ΚΟΑ σε τι φάση βρίσκονται; Γιατί χρειάστηκε τόση ένταση και χρόνος για να βρεθεί χώρος γι’ αυτήν στο Μέγαρο; Μήπως στο παρελθόν υπήρχε και μια αλαζονεία απέναντι σε ΚΟΑ αλλά και Λυρική;
Ας αφήσουμε το παρελθόν. Η ΚΟΑ εγκαθίσταται στο Μέγαρο, και γίνεται resident orchestra. Καλύπτονται τα λειτουργικά έξοδα και σε αντάλλαγμα προχωρούμε σε συμπαραγωγές. Οφείλουμε όλοι να διασφαλίσουμε ένα κλίμα συνεργασίας και συμπληρωματικότητας.
H Eθνική Λυρική Σκηνή επιτελεί τελευταία ένα σημαντικό καλλιτεχνικό έργο. Δεν είναι μόνο η ποιότητα και η αισθητική των παραστάσεων, αλλά και οι κοινωνικές της παρεμβάσεις. Στο νέο της σπίτι, στο Κέντρο Πολιτισμού Στ. Νιάρχος, είμαι βέβαιος ότι η πορεία αυτή θα συνεχιστεί και θα διευρυνθεί. Με τη Λυρική υπάρχουν μεγάλες προοπτικές, όπερα και μουσική, μουσική και όπερα. Δημιουργούν παράλληλους δρόμους και ασφαλώς θα συναντηθούμε σε συνεργασίες και συμπαραγωγές.
• Ας πάρουμε το πιο αισιόδοξο σενάριο, ότι έχουν λυθεί τα θεσμικά και οικονομικά του Μεγάρου και ξαναχαράζει τον δρόμο του. Σε μια Αθήνα με νέα Λυρική στο Φάληρο, με Στέγη κ.λπ. ο ανταγωνισμός είναι μεγάλος. Πού ποντάρετε;
Ο υπουργός Πολιτισμού είχε επισημάνει τελευταία ότι ο Πολιτισμός, με όλες τις εκφάνσεις του, είναι ένας χώρος εντάσεων. Πράγματι, οι πολιτιστικές εντάσεις ανεξάρτητα από τη δυναμική τους, ή τυχόν παρενέργειες, έχουν μια δημιουργική διάσταση. Εδώ θέλω να προσθέσω ότι οι πολιτιστικοί οργανισμοί έχουν μια κοινωνική αποστολή, μια πολιτική αποστολή.
Δεν λειτουργούν επιφαινομενικά. Υπάρχει μεταξύ τους μια εσωτερική συνάφεια, μια υποχρέωση συνέργειας, μια ανάγκη συνεργασίας. Η προσφορά τους δεν είναι αυτοσκοπός. Εντάσσεται σε μια πολιτιστική και κοινωνική δυναμική.
Εχει λεχθεί ότι στην Αθήνα υπάρχει ο άξονας από την Πειραιώς με το Μπενάκη και την Τεχνόπολη, που διασχίζει το κέντρο και προχωρεί στη Συγγρού με το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, τη Στέγη, καταλήγοντας στη Λυρική Σκηνή.
Τον άξονα αυτό τέμνει η Βασιλίσσης Σοφίας με το Ιδρυμα της Βουλής, το Ιδρυμα Θεοχαράκη, το Μουσείο Μπενάκη, το Κυκλαδικό, το Βυζαντινό Μουσείο, το Ωδείο Αθηνών, την Εθνική Πινακοθήκη, καταλήγοντας στο Μέγαρο Μουσικής. Αυτοί οι άξονες είναι άξονες πολιτισμού, δημιουργούν την ανάγκη της πολιτιστικής συμπληρωματικότητας.
Κάθε πολιτιστικός οργανισμός πορεύεται διατηρώντας τη φυσιογνωμία του. Οφείλει όμως να συμβάλλει με τους υπόλοιπους στη δημιουργία ευρύτερων συνεργασιών. Οφείλουμε να λάβουμε πρωτοβουλίες, να οργανώσουμε κοινές δράσεις, να προσπαθήσουμε να συμβάλουμε στην επιθυμητή κοινωνική και πολιτιστική ανάπτυξη δημιουργώντας ευρύ πολιτιστικό δίκτυο. Εμείς, στο Μέγαρο, θα κινηθούμε προς αυτή την κατεύθυνση.
Δημιουργούμε το αυριανό μας κοινό
• Για πάρα πολλούς το Μέγαρο ήταν και είναι μια φιλική, ζεστή αγκαλιά που τους ταξιδεύει στον κόσμο της μουσικής, του χορού, της όπερας. Τι γίνεται, όμως, με τους νέους, που συρρέουν κυρίως στις εκδηλώσεις στον κήπο σας; Τις υπόλοιπες συναυλίες τις τιμούν;
Το Μέγαρο έχει μια περίεργη δυναμική, μια περίεργη αύρα. Εκ πρώτης όψεως τα μάρμαρα σε απωθούν. Οταν όμως ακούς τη μουσική, βλέπεις τον χορό ή την όπερα, παρακολουθείς τις διαλέξεις, τις παραστάσεις, τα μάρμαρα φαίνονται ότι ζωντανεύουν.
Οι χώροι αποκτούν μιαν άλλη γοητεία. Οταν κυκλοφορεί ο κόσμος, οι νέοι, πριν ή μετά την παράσταση, τα παιδιά τις πρωινές ώρες για τα παιδικά θεάματα -αξίζει να δείτε τι γίνεται κάθε πρωί με τα σχολεία που έρχονται, τι ζωντάνια και τι χαρά δημιουργούν-, όταν ο κήπος είναι γεμάτος, όλα αυτά σου δημιουργούν μια αίσθηση συνεκτικότητας σε σχέση με την τέχνη, τη μουσική και τον πολιτισμό. Το άνοιγμα του κήπου έχει συμβολική σημασία.
Δεν είναι μόνον ότι η Αθήνα απέκτησε έναν επιπλέον χώρο πρασίνου· είναι ότι οι συναυλίες στον κήπο είναι για τους νέους μας -και όχι μόνον- ένα προάγγελμα εισόδου στο Μέγαρο για τις άλλες παραστάσεις και συναυλίες, άλλου ύφους και άλλου είδους.
Δεν είναι εύκολο, αλλά σε συνδυασμό με τις ανάλογες τιμές των εισιτηρίων τα αποτελέσματα είναι ορατά. Στόχος μας είναι με τα νεανικά και τα παιδικά, θεατρικά και εκπαιδευτικά προγράμματα, να δημιουργήσουμε το αυριανό κοινό του Μεγάρου.
Ανοιχτό για όλους
• Φέτος είναι μια δύσκολη χρονιά. Εχετε μια εικόνα της προσέλευσης του κόσμου; Το ρωτάω γιατί πολλοί νομίζουν ακόμα ότι το Μέγαρο είναι για λίγους, πλούσιους και εκλεκτούς.
Δεν είναι μόνο το 2015. Ολα τα χρόνια της κρίσης ήταν δύσκολα. Ομως, από το 2010 έως το 2014, 1.790.000 φίλοι μας παρακολούθησαν 1.380 εκδηλώσεις με ετήσιο μέσο όρο 326.000 θεατές για 251 εκδηλώσεις.
Σας δίνω και τα στοιχεία του 2015: τις παραγωγές του Μεγάρου, τις συμπαραγωγές μας, και τις εκδηλώσεις τρίτων καθώς και το Μegaron Plus, παρακολούθησαν 349.000 θεατές.
Ενώ, πραγματοποιήσαμε 142 συνέδρια και ανάλογες εκδηλώσεις με συνολική παρουσία 68.000 συμμετεχόντων. Τούτο σημαίνει περισσότερες από 400.000 προσελεύσεις.
Οι εισπράξεις μας από 01/01 έως 06/12/2015 ήταν 62,66% περισσότερες από το ανάλογο χρονικό διάστημα του 2014. Αυτή είναι η απάντηση σε όσα λέγονται ότι το Μέγαρο είναι για λίγους και για πλούσιους. Δεν είναι αυτό το Μέγαρο. Το Μέγαρο είναι για όλους.
