Η Πρωτοβουλία «Ο Πολιτισμός Απών» ανήκει στην Ενωση Ελληνικού Ντοκιμαντέρ (ΕΕΝ) και δημιουργήθηκε πριν από λίγες μόλις εβδομάδες, ως «ανάχωμα» στα όσα αποφάσισε να κάνει η διοίκηση της ΕΡΤ, που είναι φυσικά σε απόλυτη ταύτιση με τη γενικότερη πολιτική αυτής της κυβέρνησης, αυτής της Ν.Δ., για τον σύγχρονο πολιτισμό: αυτή τη φορά στο «στόχαστρο» μπήκε η ίδια η δημόσια τηλεόραση, η οποία απομακρύνεται όλο και περισσότερο από τον σκοπό της, και τη σκυτάλη πήραν απευθείας οι ίδιοι οι δημιουργοί (εν προκειμένω του ντοκιμαντέρ, δηλαδή της καταγραφής της μνήμης, αν και δεν είναι μόνοι τους).
Η Δημόσια Τηλεόραση τα τελευταία χρόνια έχει να επιδείξει τις εξής αλλαγές: Υπάρχει η πλατφόρμα Ertflix, μια θετική εξέλιξη. Ταυτόχρονα, γίνονται πολλά νέα σίριαλ, τα περισσότερα ως μεγάλες παραγωγές – κάτι επίσης ευχάριστο για τους δημιουργούς έστω, καθώς δεν είναι πάντα ποιοτικά, ωστόσο σίγουρα συμβάλλουν στη στήριξη ηθοποιών, σκηνοθετών κ.λπ. (αν και δεν ξέρουμε ακριβώς με ποιον τρόπο επιλέγονται και τα όσα έχουμε ακούσει δεν περιποιούν τιμή σε κανέναν).
Ωστόσο συμβαίνει και κάτι ακόμα, εξαιρετικά επικίνδυνο όχι μόνο για τον πολιτισμό, ως κοινωνικό αγαθό, συνταγματικά κατοχυρωμένο στους σκοπούς της ΕΡΤ και απολύτως συνυφασμένο με το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον της χώρας, αλλά και με την ίδια τη δημοκρατική λογοδοσία: η τεράστια υποχώρηση των παραγωγών ελληνικού ντοκιμαντέρ αλλά και των εκπομπών πολιτιστικού περιεχομένου. Ταυτόχρονα, έχουν γίνει σοβαρές αλλαγές στα προγράμματα των ΕΡΤ1, 2 και 3, επίσης δίχως καμία λογοδοσία ή δημοσιοποιημένο σκεπτικό, και με αρνητικές επιπτώσεις που σύντομα θα είναι μη αναστρέψιμες. Σε αυτό το σημείο αφήνουμε ανοιχτό το ενδεχόμενο να είναι και παράτυπες/παράνομες.
Το ότι ο σύγχρονος ελληνικός πολιτισμός απουσιάζει από τα προγράμματα της Δημόσιας Τηλεόρασης είναι κάτι που φαίνεται όχι τώρα, αλλά τα τελευταία χρόνια: τηλεοπτικές εκπομπές ιστορικές, όπως «Η Εποχή των Εικόνων» με την Κατερίνα Ζαχαροπούλου ή το πολιτιστικό δελτίο μέσα στα δελτία ειδήσεων από τη Ματίνα Καλτάκη, έχουν καταργηθεί τελείως και κανείς δεν ξέρει τον λόγο. Η ΕΡΤ2 από κανάλι πολιτισμού έχει γίνει αμιγώς αθλητικό κανάλι, ως ΕΡΤ2 Sport (και με ξενική ονομασία, όπως όλες οι αλλαγές στην ελληνική δημόσια τηλεόραση, για να τις καταλαβαίνουμε καλύτερα μάλλον, στα αγγλικά…).
Υπάρχει βέβαια η ΕΡΤ3, με μειωμένο προσωπικό, η οποία όμως προβάλλει ξένα ντοκιμαντέρ, έχει δηλαδή μισθωμένο πρόγραμμα, πολύ ακριβότερο από το να έδινε έστω και τον μισό χρόνο σε παραγωγές ελληνικών ντοκιμαντέρ. Η ΕΡΤ2, εν τω μεταξύ, έγινε αθλητικό κανάλι εν μια νυκτί: ενώ από το 2024 (!) οι ντοκιμαντερίστες βρίσκονταν σε συνομιλίες με τη διεύθυνση της ΕΡΤ ώστε να δοθεί μεγαλύτερο βήμα στο ελληνικό ντοκιμαντέρ, στη μνήμη δηλαδή της χώρας όπως αυτή καταγράφεται σήμερα, και οι απαντήσεις της διοίκησης ήταν πάντα καθησυχαστικές, το φθινόπωρο του 2025 ανακοινώθηκε πως το κανάλι θα μετατραπεί σε ΕΡΤ Sport!
Συνέντευξη Τύπου
Χθες, σε μια ευρεία συνέντευξη Τύπου που έδωσε η πρωτοβουλία «Ο Πολιτισμός Απών» στην ΕΣΗΕΑ, έγινε σαφές γιατί όλα τα παραπάνω αφορούν κάθε Ελληνα πολίτη και φυσικά την κοινότητα των δημιουργών:
● «Το ντοκιμαντέρ δεν είναι μόνο μια μορφή τέχνης· είναι ένας τρόπος με τον οποίο μια κοινωνία κατανοεί τον εαυτό της. Καταγράψαμε το πρόγραμμα της ΕΡΤ1 και της ΕΡΤ3 για τρεις μήνες, όχι από διάθεση αντιπαράθεσης αλλά από ανάγκη να δούμε αν η συρρίκνωση της παραγωγής ελληνικού ντοκιμαντέρ αντανακλάται σε πραγματικά δεδομένα» είπε η πρόεδρος της ΕΕΝ, Φωτεινή Οικονομοπούλου. Και τι βρήκαν; Καταρχάς, η ΕΡΤ2, που ασχολείται μόνο με αθλητικά, αγόρασε μεταξύ άλλων το γαλλικό πρωτάθλημα, κάτι που προφανώς απασχολεί ή πρέπει να απασχολεί, σύμφωνα με τη διοίκηση της ΕΡΤ, περισσότερο τον Ελληνα από το τι συμβαίνει στη χώρα του. Οσον αφορά την ΕΡΤ1, σε μέσο όρο τριμήνου, από τα περίπου 500 επεισόδια ελληνικής παραγωγής, μόνο τα δέκα αφορούσαν το ντοκιμαντέρ. «Ενα επεισόδιο μιας σειράς μυθοπλασίας στην ΕΡΤ κοστολογείται όσο δέκα επεισόδια μιας σειρά ντοκιμαντέρ. Κοστίζει από 85.000-120.000 ευρώ, όσα θα χρειαζόταν μια ολόκληρη σειρά ταινιών τεκμηρίωσης» μας λέει ο Κυριάκος Αγγελάκος, γ.γ. της ΕΕΝ. «Φυσικά να γίνονται σειρές μυθοπλασίας, αλλά από τα παραπάνω καταλαβαίνουμε πως δεν είναι οικονομικοί οι λόγοι που ουσιαστικά απορρίπτεται, αν δεν υποβαθμίζεται τραγικά το ντοκιμαντέρ». Οσο για την ΕΡΤ3, την οποία επικαλούνται συνεχώς οι υπεύθυνοι προγραμμάτων της δημόσιας τηλεόρασης, από το κατά μέσο όρο 35% του χρόνου που έδωσε την τριμηνία Νοέμβριος 2025-Γενάρης 2026 στο ντοκιμαντέρ, μόνο το 8% αφορούσε ελληνικές παραγωγές! Γενικά, μόνο το 1,9% του συνολικού προγράμματος της Δημόσιας Τηλεόρασης καταλαμβάνουν οι ελληνικές σειρές ντοκιμαντέρ! Οσον αφορά τον προϋπολογισμό για τα εγκεκριμένα προγράμματα σειρών ελληνικού ντοκιμαντέρ (έως σήμερα κανείς δεν ξέρει αν υπάρχει καν αρμόδια επιτροπή εγκρίσεων και ποιος ή πώς παίρνει τις αποφάσεις των εγκρίσεων), αυτός αποτελεί μόνο το 3,6% του συνολικού ποσού.
● Η ΕΕΝ έψαξε τι συμβαίνει και στην Ευρώπη: Το ARTE διαθέτει περίπου 40% περιεχομένου στο ντοκιμαντέρ, στην Ελβετία το ντοκιμαντέρ αποτελεί βασικό στοιχείο προγράμματος και στις υπόλοιπες χώρες φτάνουμε περίπου στο 15%-20%. Γιατί στην Ελλάδα, με αυτή την παράδοση μάλιστα, καταλαμβάνει μόλις το 1,9%; Ηταν να γίνει και σχετική συζήτηση στο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης που ξεκινάει μεθαύριο, αλλά η ΕΡΤ αρνήθηκε να μιλήσει με εκπρόσωπο. Ετσι θα γίνει μεν συζήτηση (11/3, 13.00, στην αίθουσα «Κασσαβέτης») αλλά με θέμα μόνο το «Η Δημόσια Τηλεόραση στο εξωτερικό». Γιατί αρνήθηκε να συμμετάσχει η ΕΡΤ; Τι δεν ήθελε/ήξερε να πει;
● «Η ΕΡΤ δεν είναι απλώς ένας τηλεοπτικός οργανισμός· είναι το εθνικό οπτικοακουστικό αρχείο και η οπτική μνήμη της κοινωνίας. Της ανήκει όλο το εθνικό οπτικοακουστικό αρχείο! Αν η πραγματικότητα δεν καταγράφεται σήμερα, δημιουργείται ένα τεράστιο ιστορικό κενό που δεν μπορεί να αναπληρωθεί αύριο» είπε η Μαρίνα Δανέζη, αντιπρόεδρος της ΕΕΝ. Με αυτά τα λόγια τέθηκε και ακόμα ένα σημαντικό ζήτημα: Τι θα ήταν τα «60 χρόνια ΕΡΤ», τα οποία διαφημίζονται τελευταία ποικιλοτρόπως, αν δεν υπήρχαν τα «Επίκαιρα», το «Παρασκήνιο», αρχειακό υλικό μέσω ντοκιμαντέρ κ.λπ.; Πώς θα ακούγαμε/βλέπαμε τον Κουν αν δεν είχε καταγραφεί; Ο σημερινός πολιτισμός πώς θα υπάρξει, ως αρχειακή έστω καταγραφή, αν δεν μεριμνήσει γι’ αυτό η δημόσια τηλεόραση; Είναι και θέμα ΕΚΚΟΜΕΔ; Προφανώς. Είναι και θέμα ΥΠΠΟ; Προφανέστατα.
Διεκδικήσεις και υπογραφές
«Ο πολιτισμός δεν μπορεί να κρίνεται με όρους τηλεθέασης. Αποτελεί υποχρέωση της Δημόσιας Τηλεόρασης και βασικό στοιχείο του θεσμικού της ρόλου» είπε τέλος ο Κυριάκος Αγγελάκος, και μαζί με τις δύο κυρίες έθεσαν τα όσα διεκδικεί η Πρωτοβουλία «Ο Πολιτισμός Απών»:
● Την παραγωγή ελληνικών σειρών δημιουργικού ντοκιμαντέρ και εκπομπών πολιτιστικού περιεχομένου.
● Τη δημιουργία ζωνών ντοκιμαντέρ σε όλα τα κανάλια της ΕΡΤ με ποσόστωση ανάλογη των ευρωπαϊκών δημόσιων τηλεοράσεων.
● Την παραγωγή εξειδικευμένων ντοκιμαντέρ για την ιστορία, τη φυσική ιστορία, την επιστήμη και τις τέχνες.
● Την παραγωγή πρωτότυπου πολιτιστικού περιεχομένου για την πλατφόρμα του Ertflix.
● Τη δημιουργία Προγράμματος MicroDoc αντίστοιχου με το Μicrofilm προς ενίσχυση των νέων δημιουργών.
● Την άμεση ενεργοποίηση του Τμήματος Συμπαραγωγών.
● Τη μετατροπή του καναλιού ΕΡΤ2 Sport σε ΕΡΤ2 Culture.
Ηδη έχουν συγκεντρωθεί περισσότερες από 2.000 υπογραφές ανθρώπων της τέχνης και του πολιτισμού, διανοούμενων, πανεπιστημιακών, δημοσιογράφων, Ελλήνων και ξένων, για το ζήτημα. Και ήδη έχει προγραμματιστεί συνάντηση με τη Γενική Διεύθυνση Προγράμματος της ΕΡΤ, τη Δευτέρα 9/3. Ωστόσο, από πηγές της ΕΡΤ μάθαμε πως η διοίκησή της υποστηρίζει (ακόμα) ότι ενέκρινε ποσό ύψους 5 εκατομμυρίων ευρώ για την παραγωγή ντοκιμαντέρ το 2025, κάτι που δεν προκύπτει από πουθενά και έως σήμερα δεν έχουν δοθεί σαφείς απαντήσεις για το ποσό αυτό. Επίσης λένε πως έχει αυξηθεί το ποσοστό τηλεθέασης της ΕΡΤ2 αφότου έγινε αθλητικό κανάλι και ενδεικτικά αναφέρουν πως την περασμένη εβδομάδα έφτασε σε μέσο όρο το 1,3% (προφανώς ο αριθμός αυτός θεωρείται καλό ποσοστό…). Και εν τέλει δηλώνουν ότι η συνολική αυτή εικόνα για τις δράσεις της ΕΡΤ όχι μόνο δεν υποβαθμίζει τα ντοκιμαντέρ αλλά τα αντιμετωπίζει ως σημαντικό της πυλώνα.
Φυσικά τα ίδια τα αριθμητικά στοιχεία παραπάνω διαψεύδουν αυτή τη δήλωση, αλλά πέρα από τις μετρήσεις, η δημόσια τηλεόραση δεν έχει (συνταγματικά), ούτε πρέπει να έχει το κέρδος και τα ποσοστά τηλεθέασης ως μέτρο και στόχο, αλλά την προβολή ποιοτικού περιεχομένου που αναδεικνύει την αλήθεια και την εγχώρια καλλιτεχνική δημιουργία. Σίγουρα το να βλέπουμε μόνο τον Γιώργο Κουβαρά να τραγουδάει και να παρουσιάζει μουσική εκπομπή με αισθητική 1980 δεν είναι η σημερινή Ελλάδα και υπάρχουν σημαντικές ενστάσεις αν προάγει τον πολιτισμό. Και στο κάτω κάτω, «μια χώρα χωρίς ντοκιμαντέρ είναι σαν μια οικογένεια χωρίς φωτογραφικό άλμπουμ», όπως έχει πει ο σπουδαίος ντοκιμαντερίστας Πατρίσιο Γκουσμάν, καθώς δίχως την καταγραφή της σύγχρονης πραγματικότητας, μια κοινωνία χάνει τη συλλογική της μνήμη. Και αν η ΕΡΤ έκανε σωστά τη δουλειά της, οι περισσότεροι θα ξέρανε ποιος είναι ο Γκουσμάν, αλλά και σημαντικοί αντίστοιχοι Ελληνες και Ελληνίδες δημιουργοί. Οπως και το σε τι πραγματικότητα ζούμε.
-320x213.jpg)
