Μια ιδιωτική πινακοθήκη συνειρμών

Νέα πνοή σε αρχειακά ίχνη, οικογενειακά κειμήλια, ιστορικά ντοκουμέντα δίνουν η Πάσκουα Βοργιά και ο Παύλος Φυσάκης με την έκθεσή τους Documents of Breathing, που οργανώνει η Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση στον Φιλολογικό Σύλλογο «Παρνασσός» από 20 Απριλίου έως 17 Μαΐου. Οι δύο καλλιτέχνες μετατρέπουν καθημερινές ιστορίες σε Ιστορία, αλλά και το αντίστροφο, στο έργο το οποίο περιγράφουν ως μια συλλογή από θραύσματα μνημοσύνης που ανευρίσκονται και δομούνται με τρόπο συνειρμικό, προσωπικό και συλλογικό.

Τα «Τεκμήρια Αναπνοής» είναι μια ασυνήθιστη έκθεση. Κάθε φορά παρουσιάζεται διαφορετικά, όπως στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Κρήτης στο Ρέθυμνο, το 2022, αλλά πάντα σαν ανοιχτό βιβλίο. Ο τίτλος της, δανεισμένος από ένα αρχαίο αιγυπτιακό ταφικό κείμενο, ένα ξόρκι δηλαδή που δίνει στον νεκρό το δικαίωμα στη μεταθανάτια ζωή, δηλώνει την αρχειακή διάσταση του έργου αλλά και μια εσωτερική αντίφαση. Ετσι τα έργα, ενώ δημιουργούν ένα άνοιγμα προς τη ζωή, ταυτόχρονα συνομιλούν με τους νεκρούς.

Στις εικόνες που συλλέγουν και υπομνηματίζουν η Πάσκουα Βοργιά και ο Παύλος Φυσάκης, το παρόν και το παρελθόν, το προσωπικό και το συλλογικό είναι αδιαχώριστα. Ενα σκοτεινό δάσος, μια θάλασσα, η άβυσσος ή το γέλιο ενός παιδιού. Εικόνες με αρχετυπική, κρυπτική ή αλληγορική σημασία αγκιστρώνονται μέσα από τις λεζάντες τους σε μια πολύ συγκεκριμένη στιγμή και συνθήκη και συνομιλούν με ένα ιστορικό μνημείο, ένα ζευγάρι που αγκαλιάζεται, ένα μαγικό δαχτυλίδι, stills από μια soft porn ταινία του ’70 ή ένα φωτορομάντζο. Η αντίφαση και η αναντιστοιχία μεταξύ φωτογραφίας και λεζάντας, εικόνας και λόγου, σημείου και σημαινόμενου και τελικά η διαλεκτική ένταση μεταξύ του ιστορικού και του φαντασιακού, του προσωπικού και του κοινωνικού, του υλικού και του άυλου, του ιερού και του βέβηλου αποτελούν όλα τους στοιχεία που δίνουν στην έκθεση πνοή ζωής.

Ο Χριστόφορος Μαρίνος, ιστορικός Τέχνης και επιμελητής, αναφέρει στο σημείωμά του στην έκδοση που συνοδεύει την έκθεση: «Τα “Τεκμήρια Αναπνοής” είναι ένα κατεξοχήν αφομοιωτικό έργο. Δεν αναφέρεται σε τετελεσμένα γεγονότα. Ετσι, μια τραγωδία όπως αυτή στα Τέμπη, παρότι δεν περιλαμβάνεται στα εκτιθέμενα φωτογραφικά θραύσματα -που μνημονεύουν, μεταξύ άλλων, το περιβαλλοντικό έγκλημα στις Σκουριές Χαλκιδικής, την καταστροφική φωτιά στο Μάτι, τους πρόσφυγες που θαλασσοπνίγονται στη Μεσόγειο, τη δολοφονία του Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου και τις ταραχές του Δεκεμβρίου 2008 στην Ελλάδα, τη δικτατορία των συνταγματαρχών και τον Εμφύλιο–, κατά έναν περίεργο τρόπο αφομοιώνεται και στοιχειώνει την έκθεση. Και το ίδιο ισχύει και για άλλα γεγονότα του παρελθόντος ή του μέλλοντος, τα οποία έρχονται να συμπληρώσουν το ανοιχτό αρχείο της Βοργιά και του Φυσάκη».

Ο θεατής καλείται να περιηγηθεί στα δέκα κεφάλαια της έκθεσης, ως μέρος «μιας ιδιωτικής πινακοθήκης, που αποτελεί κατάλοιπο ενός ονειρικού κόσμου», φτιάχνοντας με τις ετερόκλητες εικόνες μια αφήγηση που να τον αφορά και να ταυτιστεί.

? Πληροφορίες: Φιλολογικός Σύλλογος «Παρνασσός», πλ. Αγίου Γεωργίου Καρύτση 8. Από 20 Απριλίου έως 17 Μαΐου.

Δευτέρα – Τετάρτη 11.00-15.00, Πέμπτη – Παρασκευή 11.00-20.00, Σάββατο 11.00-19.00, Κυριακή 11.00-15.00. Είσοδος δωρεάν