Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Τα κοινά αγαθά και το στοίχημα της Λατινικής Αμερικής

Από την πρωτοχρονιά του 1994 μέχρι και σήμερα, οι Ζαπατίστας δίνουν καθημερινά το έμπρακτο, απτό παράδειγμα της αυτοδιαχείρισης και της κοινοκτημοσύνης, χωρίς βέβαια να τρέφουν αυταπάτες: «δεν θέλουμε να πάρουμε την εξουσία, αλλά να την ασκήσουμε»

EPA / Sandra Perdomo

Τα κοινά αγαθά και το στοίχημα της Λατινικής Αμερικής

  • A-
  • A+

«Το πρόβλημα είναι ότι υπάρχουν κοινωνικές και πολιτικές δυνάμεις που δεν έχουν άλλον ορίζοντα πέρα από το να γίνουν κυβέρνηση, δεν έχουν άλλο στόχο πέρα από το να μετατραπούν σε διαχειριστές του κράτους».

Με τον τρόπο αυτόν απαντά ο Ουρουγουανός συγγραφέας Ραούλ Ζιμπέκι στο ερώτημα «ποιοι είναι οι κίνδυνοι για την Αριστερά από την άνοδο στην εξουσία;» το οποίο του θέτουν ο Αμερικανός διανοητής Μάικλ Χαρντ και ο πολιτικός γεωγράφος Αλβαρο Ρέγες, σε μια συζήτηση η οποία περιλαμβάνεται στο βιβλίο «Κοινά αγαθά και κοινωνικά κινήματα» που κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις των Συναδέλφων.

Το βιβλίο, παρότι -ουσιαστικά- επικεντρώνεται στην εμπειρία της Λατινικής Αμερικής, αφορά τους αγώνες, τα κινήματα, αλλά και τη διεκδίκηση της εξουσίας και στη Δύση, ενώ ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και για την Ευρώπη και, κυρίως, για την Ελλάδα, μετά τη συγκρότηση της «πρώτη φορά Αριστερά».

Τα παραδείγματα προέρχονται από χώρες όπως το Μεξικό, αλλά και η Βενεζουέλα, η Ουρουγουάη, η Βολιβία, η Αργεντινή, η Βραζιλία και ο Ισημερινός.

Οι μακρόχρονες διεκδικήσεις και οι σκληροί αγώνες των κοινωνικών κινημάτων ενάντια στο νεοφιλελεύθερο μοντέλο των ιδιωτικοποιήσεων, της αρπαγής γης και των εξαγωγών έφεραν στην εξουσία «προοδευτικές κυβερνήσεις» και στο επίκεντρο την ύπαρξη των ιθαγενών και ινδιάνικων πληθυσμών, οι οποίοι ζούσαν (και σε πολλές περιπτώσεις συνεχίζουν να ζουν) στην αφάνεια. Πρόκειται ουσιαστικά για τους «κανένες» του Εντουάρντο Γκαλεάνο.

Το βασικότερο πρόβλημα που περιγράφεται στο βιβλίο είναι η πολιτική μετάλλαξη των κυβερνήσεων αυτών, οι οποίες, ενώ έρχονται στην εξουσία αμφισβητώντας το παραγωγικό μοντέλο του νεοφιλελευθερισμού, στη συνέχεια (για συγκεκριμένους πολιτικούς, διεθνείς και ιστορικούς λόγους) φαίνεται να υιοθετούν αυτό το ίδιο «αναπτυξιακό» μοντέλο του εξορυκτισμού και του εξαγωγισμού, κεντρικό στοιχείο του οποίου είναι ο εκτεταμένος κοινωνικός αποκλεισμός.

«Δεν υπάρχουν εργάτες στην παραγωγή. Μάλιστα τόσο η βιομηχανία σόγιας όσο και οι μεγάλες εξορυκτικές επιχειρήσεις πετρελαίου και φυσικού αερίου δουλεύουν με μηχανήματα και τεχνολογία που αντικαθιστούν την ανθρώπινη εργασία. Ούτε απαιτούνται καταναλωτές, γιατί όλα όσα παράγονται, εξάγονται. Αυτό προκαλεί μεγάλη αύξηση του ακαθάριστου προϊόντος, χωρίς να ανατρέπει την κοινωνική ανισότητα, ούτε και να μεταβάλλει τους δείκτες της άτυπης ή μαύρης εργασίας».

Ως «αντίδωρο» οι κυβερνήσεις αυτές προσφέρουν τα κοινωνικά προγράμματα κατά της φτώχειας, τα οποία, όμως, πυροδοτούν μια κατάσταση αποπολιτικοποίησης, καθώς οι χθεσινοί μαχητές, οι οποίοι νίκησαν τις νεοφιλελεύθερες ελίτ, όπως λέει ο Αλβαρο Ρέγες, εμφανίζονται σήμερα ως «οι φτωχοί, απλοί δέκτες της κυβερνητικής βοήθειας και όχι ως τα δημιουργικά και καινοτόμα υποκείμενα αυτής της νέας κατάστασης».

Και τονίζει ότι το πρόβλημα είναι πως «η άνοδος αυτών των αντιηγεμονικών κομμάτων και εγχειρημάτων στην κυβέρνηση, στην πράξη διέλυσε την ίδια την οργανωτική αυτονομία και τις χειραφετητικές ορμές που έκαναν εφικτή τη ρήξη με τον ορθόδοξο νεοφιλελευθερισμό».

Τι άλλο μπορεί να μας πει το βιβλίο;

Για την εμπειρία π.χ. της Βραζιλίας, με τα χιλιάδες μέλη του κυβερνητικού κόμματος PT που βρίσκονται σήμερα τοποθετημένα στην κρατική μηχανή:

«Εάν εκ πρώτης όψεως μοιάζει με καθολική κατάληψη του κράτους από το κόμμα, με μια πιο εκ του σύνεγγυς παρατήρηση βλέπει κανείς ότι συμβαίνει το αντίθετο: το κόμμα έχει διαλυθεί μέσα στο κράτος, υπό την έννοια ότι τα καθήκοντα, οι υποχρεώσεις και η λογική του κράτους έχουν επιβληθεί στις λειτουργίες του κόμματος».

Ετσι μπορούμε να αντιληφθούμε και τα φαινόμενα διαφθοράς στη χώρα αυτή και την παρακμή των κυβερνήσεων Λούλα και Ρουσέφ.

Πρόκειται για το φαινόμενο που οι συγγραφείς περιγράφουν ως «ανεστραμμένη ηγεμονία», δηλαδή τον κίνδυνο, καταλαμβάνοντας το κράτος, κάποιος να ανασυστήνει την κυριαρχία/ηγεμονία υπό μια νέα ηγεσία και στο όνομα νέων υποκειμένων.

Δηλαδή αυτοί που προσπαθούν να «καταλάβουν» το φιλελεύθερο κράτος, καταλήγουν να καταληφθούν απ’ αυτό.

Αρα, υποστηρίζεται στο βιβλίο, το τωρινό αδιέξοδο δεν είναι αποτέλεσμα «οπορτουνιστικών ή εγωκεντρικών συμπεριφορών στις προοδευτικές κυβερνήσεις, αλλά προκύπτει μάλλον από μια ριζική υποτίμηση των περιορισμών που ενυπάρχουν στην ιδέα ότι το φιλελεύθερο/αποικιακό κράτος και οι θεσμοί αντιπροσώπευσής του θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για κάποιον σκοπό ανεξάρτητα από την καπιταλιστική κυριαρχία».

Επανέρχεται, δηλαδή, το θέμα των αριστερών ή προοδευτικών αυταπατών για τον ρόλο του κράτους και τον διεθνή συσχετισμό δυνάμεων.

Τα μέχρι σήμερα κινήματα (συνδικάτα, φοιτητές, αγροτιά κ.λπ.) κινούνταν εντός του Κράτους και είχαν το Κράτος ως σημείο αναφοράς, ενώ εκφράζονταν μέσω της αντιπροσώπευσης για να διεκδικήσουν, να διαπραγματευτούν ή να αντιπαρατεθούν.

Σήμερα, λένε οι συγγραφείς, χρειάζονται νέα κινήματα, νέα υποκείμενα και νέες μέθοδοι.

«Κάτω και αριστερά» είναι ο χώρος που πρέπει να κοιτάξουμε, την ίδια ώρα που πρέπει «να σκεπτόμαστε και να δρούμε εν κινήσει».

Δηλαδή, να αφήσουμε την παθητικότητα και την αδράνεια, γιατί διαφορετικά «όλο το σκηνικό καταλαμβάνεται από τους από πάνω, σε όλες τους τις εκφάνσεις: δεξιούς ή αριστερούς, κοσμικούς ή μη κοσμικούς, πανεπιστημιακούς ή πολιτικούς».

Το ευ ζην

Απέναντι στην δυτικής αντίληψης κοσμοθεωρία του παραγωγισμού και του εξαγωγισμού, οι ιθαγενείς πληθυσμοί αντιπαρατάσσουν το «σούμακ καουσάι», το «ευ ζην» στη γλώσσα Κίτσουα (η διαυγής και αρμονική ζωή).

Αυτή η αντίληψη «συνεπάγεται μια ριζοσπαστική ρήξη με τη δυτική κουλτούρα, με τις ιδέες της προόδου και της ανάπτυξης, με τη νεωτερικότητα.

Προϋποθέτει την αρμονική συνύπαρξη με τη φύση, που θεωρείται μια μητέρα από την οποία εξαρτιόμαστε και με την οποία δεν μπορούμε να έχουμε σχέση ανταγωνισμού ή κυριαρχίας».

Αυτές οι αρχές έχουν κατοχυρωθεί ήδη στα Συντάγματα της Βολιβίας και του Εκουαδόρ.

Και το συμπέρασμα; Ισως αυτό που έλεγαν οι Ζαπατίστας: «Δεν θέλουμε να πάρουμε την εξουσία, αλλά να την ασκήσουμε».

Από την άποψη αυτή, η Λατινική Αμερική είναι «ένα εργαστήριο όπου μπορούμε να μάθουμε και να επιλέγουμε μεταξύ εγχειρημάτων που αποσκοπούν στην αλλαγή κυβερνήσεων και εκείνων που δεν θα ικανοποιηθούν με τίποτα λιγότερο από την αλλαγή πολιτικής».

 

ΥΠΟΓΡΑΦΟΥΝ
Βολικές απαντήσεις
Το ΚΚΕ που επιμένει να αρνείται κάθε μορφή συνεννόησης με την άλλη Αριστερά –είτε πρόκειται για τους ρεφορμιστές είτε πρόκειται για τις εξωκοινοβουλευτικές συσσωματώσεις– είναι καθηλωμένο εδώ και χρόνια σε...
Βολικές απαντήσεις
ΥΠΟΓΡΑΦΟΥΝ
Ο κ. Θανάσης Διαμαντόπουλος διαψεύδει τον εαυτό του
Το χθεσινό σχόλιο του καθηγητή Θανάση Διαμαντόπουλου στο Facebook δεν μπορεί να αποδοθεί σε απώλεια μνήμης. Ο κ. Διαμαντόπουλος γνωρίζει πολύ καλά ότι δεν του ζητήσαμε πιστοποιητικό φρονημάτων όταν τον...
Ο κ. Θανάσης Διαμαντόπουλος διαψεύδει τον εαυτό του
ΥΠΟΓΡΑΦΟΥΝ
Πανούργα Ιστορία...
Τελικώς, η αριστερή χούντα έκανε κανονικά εκλογές, παρά τα όσα διέδιδαν οι αντίπαλοί της (στο άθλημα αυτό έχει πλούσιες επιδόσεις η ένστολη Ακρα Δεξιά). Δεν σημειώθηκαν κρούσματα βίας και νοθείας, παρά τους...
Πανούργα Ιστορία...
ΥΠΟΓΡΑΦΟΥΝ
Σαγιονάρα δωδεκάποντη
Μου φταίει ο παππούς που μου έμαθε πως με τα χέρια μας φτιάχνουμε την κοινωνία που θέλουμε να ζήσουμε. Μου φταίει ο άλλος παππούς που σε κάτι βουνά πέθανε στα 20 του, για μια ελευθερία πολεμώντας. Αλλά κυρίως...
Σαγιονάρα δωδεκάποντη
ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Αριστερά ξένη και φοβική;
Τις τελευταίες δεκαετίες η Αριστερά -εγκλωβισμένη στον λαβύρινθο των πολιτικών για την «ταυτότητα»- έχασε από τον ορίζοντά της τον βασικό της στόχο: την κοινωνική αλλαγή, τη ριζοσπαστική κριτική του τρόπου...
Αριστερά ξένη και φοβική;
ΥΠΟΓΡΑΦΟΥΝ
Και το ΚΚΕ με τις καραμπίνες;
Τα ψηφαλάκια των απανταχού κυνηγών ήταν πάντα αρκετές χιλιάδες και τα περισσότερα κόμματα δεν τους χαλούσαν χατήρι. Την ίδια τακτική ακολούθησε και ο Γιάννης Τσιρώνη.
Και το ΚΚΕ με τις καραμπίνες;

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας