Εγκλημα και… λογοκρισία

«Προβλέπω να γίνεται μεγάλο θέμα με την παράσταση που βασίζεται στο βιβλίο του Σάββα Ξηρού» παρατήρησε διαβάζοντας τελικά βουλωμένο γράμμα ο διευθυντής του «Βήμα FM», Βασίλης Χιώτης. Βέβαια, μετά τον ξεσηκωμό των ΜΜΕ κατά της παράστασης που ούτε καν είδαν οι επικριτές της και μετά το κατέβασμά της λόγω απειλών, οι ίδιοι άνθρωποι μιλούν τώρα για λογοκρισία.

Η απόλυτη υποκρισία μετά το απίστευτο bulling μιας υποτιθέμενης φιλοευρωπαϊκής και εκσυγχρονιστικής μερίδας ΜΜΕ και πολιτικών. Στην αρχή, οι παρόμοιου τύπου αντιδράσεις σε διάφορες καλλιτεχνικές δημιουργίες από ομάδες φανατικών, θρησκόληπτων και τραμπούκων κατευθύνονταν από ακροδεξιούς κύκλους (Γεωργιάδης, Κρανιδιώτης, Καρατζαφέρης, μητροπολίτες) και από τους ναζιστές της Χρυσής Αυγής.

Στην προκειμένη όμως περίπτωση όλες οι αντιδράσεις ενορχηστρώθηκαν κατά κύριο λόγο από το «πεφωτισμένο» πολιτικό και κυρίως το δημοσιογραφικό σύστημα (Πρετεντέρης, Χατζηνικολάου, Μανδραβέλης κ.ά.). Κυκλοφορούσαν φήμες πως δημοσιογράφος (νεοφιλελεύθερος ων) είχε συμφωνήσει ήδη με συγγενή θύματος της «17 Νοέμβρη» να γινόταν «ζωντανή» διαμαρτυρία έξω από το Εθνικό Θέατρο το Σαββατοκύριακο.

Σαν τα στημένα ρεπορτάζ με τα χυμένα γάλατα του Σκάι ένα πράγμα. Μέχρι και η αμερικανική πρεσβεία παρενέβη με tweet του πρέσβη Ντέιβιντ Πιρς, παρατηρώντας ότι «η Ομάδα Συγγενών Θυμάτων Τρομοκρατίας “ΩΣ ΕΔΩ” αμφισβητεί τη χρησιμότητα της δημόσιας χρηματοδότησης για να ανεβάσει το Εθνικό Θέατρο έργο βασισμένο σε μέρος του βιβλίου τρομοκράτη της “17 Νοέμβρη”».

Η θεατρική παράσταση της Πειραματικής Σκηνής του Εθνικού Θεάτρου έγινε ξαφνικά ένας βολικός στόχος στη βάση του επιχειρήματος ότι προβάλλει το εγκληματικό παρελθόν ενός μέλους της «17 Νοέμβρη».

Οι επικριτές της δεν μπήκαν καν στον κόπο να κατανοήσουν ότι το θέμα είναι η παραβίαση ή μη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ακόμα και του πλέον μεγάλου εγκληματία όταν αυτός παραδίνεται στα χέρια της Δικαιοσύνης και πάνω σε αυτό το απολύτως λυμένο νομικά και συνταγματικά ζήτημα ξεδιπλώνεται ο θεατρικός στοχασμός.

Η επίκληση ότι κάποιοι, δικαίως ή όχι, ενοχλούνται από το περιεχόμενο ενός καλλιτεχνικού έργου είναι το θεμέλιο κάθε μορφής λογοκρισίας. Υποβόσκει εδώ μια επιδίωξη καθορισμού πλαισίων στην καλλιτεχνική έκφραση. Ενώ λοιπόν είμαστε όλοι «Σαρλί Εμπντό», σήμερα δαιμονοποιούμε μια θεατρική παράσταση που ούτε καν έχουμε παρακολουθήσει, αποφασίζοντας να χαράξουμε (ξανά) τα… όρια με φτηνό πρόσχημα τον αδιαμφισβήτητο πόνο όσων έχασαν άδικα τους ανθρώπους τους από κάθε είδους δολοφονικές ενέργειες.

Μια ματιά αν ρίξει κανείς στις τέχνες, θα διαπιστώσει ότι πολύ συχνά εγκληματίες και δολοφόνοι έγιναν αντικείμενο μελέτης και έκφρασης χιλιάδων καλλιτεχνών ανά τους αιώνες. Ακόμα και στο σύγχρονο ζήτημα της κάθε είδους τρομοκρατίας, οι διάφορες μορφές τέχνης έδωσαν και δίνουν μέσα από τον δημιουργό τους τη δική τους απάντηση, κρίση και έμπνευση.

Ο Νικ Κέιβ π.χ. έγραψε το «Murder Ballads», τις απίστευτες 10 μπαλάντες του με αντικείμενο τους πρωταγωνιστές (θύτες και θύματα) μεγάλων εγκλημάτων που είχε εξαντλητικά μελετήσει. Δεκάδες σπουδαίοι συνθέτες, συγγραφείς και σκηνοθέτες ασχολήθηκαν στο έργο τους με τη ζωή στη φυλακή δολοφόνων και εγκληματιών που βίωσαν ως κρατούμενοι την απομόνωση και την απόλυτη περιφρόνηση στοιχειωδών δικαιωμάτων τους.

Σύγχρονοι Αμερικανοί σκηνοθέτες γύρισαν ταινίες με άξονα τις προσωπικές ιστορίες που έστρεψαν ανθρώπους στην τρομοκρατία. Το «Night Moves» (2013) της Κέλι Ράιχαρντ, το «Day Night Day Night» της Τζούλια Λόκτεβ, το ντοκιμαντέρ του Μάρσαλ Κάρι «If a Tree Falls» είναι γνωστές ταινίες με «ήρωες» τρομοκράτες.

Το φιλμ του Πολ Σρέντερ «Πάτι Χιρστ» (1988) ήταν η κινηματογραφική προσαρμογή ενός βιβλίου που έγραψε η διάσημη κληρονόμος, η οποία είχε απαχθεί και κατόπιν είχε αυτοβούλως ενταχθεί στο «αντάρτικο πόλης». Ταινίες γυρίστηκαν για τον τρομοκράτη Κάρλος από σκηνοθέτες που μίλησαν μαζί του, μελέτησαν τα βιβλία του και αποτύπωσαν στο πανί τη δική τους δημιουργική έμπνευση.

Η ταινία «Κάρλος» του Ολιβιέ Ασάγιας, ένα τρίπτυχο πεντέμισι ωρών, γυρίστηκε για τη γαλλική συνδρομητική τηλεόραση Canal+. Αντίστοιχα ντοκιμαντέρ ασχολήθηκαν στη γερμανική τηλεόραση με την ιστορία της οργάνωσης RAF, με αναφορές στα κείμενα των μελών της οργάνωσης.

Στην Ελλάδα, από τον Κοεμτζή, τον «Αγγελο», μέχρι και τους «ανώνυμους» δολοφόνους που απασχόλησαν την ελληνική κοινωνία με τα λιγότερο ή περισσότερο ειδεχθή εγκλήματα, όλα έγιναν αντικείμενα καλλιτεχνικών αναζητήσεων, με τον δημιουργό να προβάλλει και τη σκοπιά του δράστη.

Κανείς φυσικά δεν αμφισβητεί το δικαίωμα να ασκείται κριτική και να εκφράζεται δυσφορία, ακόμα και απέχθεια, για καλλιτεχνικές αναζητήσεις. Η πρόσφατη ελληνική ιστορία, και τώρα και πάντα, είναι φυσικό να δίνει αφορμές στους καλλιτέχνες για δημιουργία.

Αν η τέχνη λοιπόν βγαίνει πράγματι μέσα από τη ζωή και τον θάνατο και μέσα από την κάθε καθημερινότητα αποσπά ένα κομμάτι-καμβά για δημιουργία, αυτό δεν μπορεί να αλλάξει, ούτε πολύ περισσότερο να… απαγορευτεί.