Οι χάρτες έχουν ήδη αναρτηθεί στο διαδίκτυο. Μας ενημερώνουν εμπεριστατωμένα για το πού μπορούμε να βρούμε ένα καταφύγιο, στην Αττική ή αλλού, σε περίπτωση που η φρίκη του πολέμου που χτυπά την ευρύτερη περιοχή μας περάσει την πόρτα μας. Από ό,τι έμαθα τα καταφύγια είναι λίγα κάτω από κάποιες πλατείες και πεπαλαιωμένα, από τη δεκαετία του ’30. Σε κατάσταση που μάλλον δεν θα προβάλουν σπουδαία αντίσταση στις σημερινές έξυπνες βόμβες που διασχίζουν ανενόχλητες τα υπόγεια βάθη των πολυπληθών πόλεων. Περιγραφές τους δεν είχα. Μου είχε φύγει η περιέργεια για κάτι τόσο παλιό όσο ένα καταφύγιο. Τις πρώτες δεκαετίες μετά τον Εμφύλιο οι χρονικές αποστάσεις φαίνονταν μεγάλες και ο Β’ Παγκόσμιος μακρινός και ξορκισμένος. Εξάλλου άλλες έγνοιες είχαν προτεραιότητα. Στο πώς να βρουν καταφύγιο οι ηττημένοι και μαζί τους οι κάθε λογής ανήσυχοι όχι από τις βόμβες αλλά από αυτούς που καιροφυλακτούσαν για να μάθουν τι ψήφισαν, ποιο ραδιοφωνικό σταθμό ακούν ή τι τραγούδια τραγουδούν.
Καταφύγια, σπηλιές, σοφίτες, υπόγεια, συνέχιζαν όπως ξέρουμε από συλλήψεις καταζητούμενων να φιλοξενούν απειλούμενους και κυνηγημένους σε όλο τον κόσμο. Και ξαφνικά ήρθαν απότομα πολύ πιο κοντά μας. Εικόνες ανθρώπων, κυρίως γυναικόπαιδων και ηλικιωμένων, στο Κίεβο, άλλες, ακόμα πιο άγριες, από τη Γάζα. Πληροφορίες ότι ο τάδε αρχηγός κάποιας αραβικής, ιρανικής ή άλλης οργάνωσης εξοντώθηκε μέσα στο θεωρούμενο ως απρόσβλητο καταφύγιό του από τις βόμβες που, αν και πανέξυπνες, κόστιζαν συνήθως και τις ζωές αμάχων εντελώς άσχετων με οποιαδήποτε τρομοκρατία.
Στον νου μου επιστρέφει μια ιστορία που άκουσα εδώ και χρόνια για ένα καταφύγιο στον αλβανικό πόλεμο, στο στρατιωτικό νοσοκομείο Κορυτσάς, που διηύθυνε ο Θεόδωρος Λαμπράκης, αδερφός του Γρηγόρη, από μια τέως εθελόντρια νοσοκόμα που υπηρετούσε εκεί. Οταν τα ιταλικά αεροπλάνα έρχονταν να ρίξουν τις βόμβες τους και στο νοσοκομείο, το προσωπικό και οι ασθενείς που δεν ήταν κατάκοιτοι ακολουθώντας τις οδηγίες έσπευδαν να κατέβουν στο υπόγειο καταφύγιο. Η ίδια έμενε δίπλα στους κατάκοιτους Ελληνες και Ιταλούς, που και αυτοί ζητούσαν un bicchiere d’ acqua από τη sorella την ώρα που όλα τραντάζονταν από τις βόμβες. Τιμήθηκε με παράσημο που το ξέχασε σε κάποιο μπαούλο. Ισως γιατί, όπως έλεγε, δεν ήταν ότι της έλειπε ο φόβος. Η άρνησή της να τελειώσει τη ζωή της μέσα στο πνιγηρό σκοτάδι, οφειλόταν στην κλειστοφοβία της που την έκανε να προτιμά τις βόμβες από το καταφύγιο.
Προσωπικά φοβάμαι τόσο τις βόμβες όσο και τα καταφύγια και ακόμα τις ιδέες, τις πράξεις και τις παραλείψεις που ανοίγουν τον δρόμο στο σκοτάδι. Η καταφυγή που μου μένει είναι η γραφή. Που πρέπει να μη στομώνει από τον φόβο της ελευθερίας, γιατί αλλιώς καραδοκεί η κλειστοφοβία που κάνει κάθε καταφύγιο, υλικό ή πνευματικό, απωθητικό.
