Εντονος ο προβληματισμός στην 22η Διεθνή Εκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης αναφορικά με τις επιπτώσεις της τεχνητής νοημοσύνης (Τ.Ν.) στον χώρο της λογοτεχνίας, σε τομείς όπως η μετάφραση κειμένων, ο επικουρικός ρόλος της στο λογοτεχνικό έργο (ανθρώπων) συγγραφέων, καθώς και στην ύστατη πρόκληση, την ab ovo δημιουργία λογοτεχνικών κειμένων αποκλειστικά από Τ.Ν. χωρίς τη συμμετοχή ανθρώπου ως συν-συγγραφέα.
Εκδηλη η ανησυχία συγγραφέων και εκδοτών, και όχι άδικα. Αναφέρθηκε ότι η αυτόματη (αποκαλούμενη και μηχανική) μετάφραση κειμένων έχει φτάσει πλέον στις περίπου δύο χιλιάδες σελίδες ανά ώρα, σε έναν μέτριων επιδόσεων υπολογιστή. Εύλογη η υπόθεση ότι εκδοτικοί οίκοι του εξωτερικού πολύ σύντομα ίσως δεν θα χρειάζεται να ακολουθούν την πεπατημένη για την κυκλοφορία μεταφρασμένων βιβλίων τους σε άλλες γλώσσες, δηλαδή την παραχώρηση των δικαιωμάτων σε έναν τοπικό εκδοτικό οίκο, ο οποίος θα αναλάβει τη μετάφραση, επιμέλεια και έκδοση-κυκλοφορία του μεταφρασμένου κειμένου.
Αντίθετα, οι μεγάλοι (τουλάχιστον) εκδοτικοί οίκοι του εξωτερικού ίσως καταφύγουν σε προηγμένα συστήματα αυτόματης μετάφρασης για τη μεταφραστική προεπεξεργασία του κειμένου. Η πρωτόλεια μετάφραση θα διορθώνεται-οριστικοποιείται από έναν μεταφραστή-επιμελητή. Ετσι παρακάμπτεται ο ενδιάμεσος τοπικός εκδοτικός οίκος, στον οποίο, αν απομένει κάποιος ρόλος, είναι αυτός της εισαγωγής-πρακτόρευσης των έτοιμων μεταφρασμένων τίτλων. Το ότι οι άνθρωποι του χώρου των εκδόσεων συζητούν τέτοια θέματα καθώς και τη συγχώνευση δύο μέχρι τώρα εντελώς διακριτών και διαφορετικών ρόλων (του μεταφραστή και του επιμελητή) σε ένα και το αυτό πρόσωπο (μεταφραστής-επιμελητής) συνιστά από μόνο του τεράστια μετατόπιση.
Φυσικά το ζήτημα δεν εξαντλείται στα της μετάφρασης. Το βασικό διακύβευμα αφορά την ab ovo δημιουργία όχι μόνο τεχνικών, αλλά και λογοτεχνικών κειμένων από συστήματα Τ.Ν. Εχει ή δεν έχει, θα αποκτήσει ή όχι η Τ.Ν. τη δυνατότητα να δημιουργεί κείμενα που θα τα τοποθετούσαμε σε αυτό που αποκαλούμε «υψηλή λογοτεχνία»; Ας θυμηθούμε τα ερωτήματα που θέτει ο φιλόσοφος Κώστας Αξελός στο ομότιτλο του παρόντος άρθρου κείμενό του, καθώς και τις απολύτως καταφατικές απαντήσεις που έχει δώσει η ίδια η λογοτεχνία (του φανταστικού) στα ερωτήματα αυτά.
Οπως, για παράδειγμα, στο διήγημα «Φούνες, ο μνήμων» που περιλαμβάνεται στη συλλογή «Μυθοπλασίες» του Χόρχε Λουίς Μπόρχες (1944), όπου ο ομώνυμος ήρωας μετά από ένα ατύχημα αποκτά την ικανότητα να θυμάται τα πάντα, να ξαναζεί κάθε παρελθούσα στιγμή και να έχει ξεκάθαρη αντίληψη, δηλαδή ακριβώς ό,τι προσάπτουν στα προηγμένα συστήματα Τ.Ν. όσοι τα κατηγορούν ότι παραβιάζονται οι αρχές περί πνευματικής ιδιοκτησίας, επειδή τα συστήματα αυτά απομνημονεύουν καταλεπτώς το υλικό που επεξεργάζονται.
*(Ph.D.)2, Καθηγητής Ιατρικής Φυσικής – Υπολογιστικής Ιατρικής του Δημοκρίτειου Πανεπιστήμιου Θράκης
