Αφετηρία για το παρόν υπήρξε δημοσίευμα της «Καθημερινής» με τίτλο «Η ΑΙ και η “εκδίκηση” των φιλοσόφων» (https://www.kathimerini.gr/life/technology/564321973/i-ai-kai-i-ekdikisi-ton-filosofon/) βασισμένο σε στοιχεία από το άρθρο «Γιατί μεγάλα εργαστήρια τεχνητής νοημοσύνης προσλαμβάνουν τόσο πολλούς φιλοσόφους;» (https://www.economist.com/science-and-technology/2026/06/24/why-big-ai-labs-are-hiring-so-many-philosophers).
Στο σημείωμα της αγγλικής εφημερίδας το οποίο εισάγει στο άρθρο, κάτω από μια στερεότυπη εικόνα όπου ένας αρχαίος φιλόσοφος με αντίστοιχο χιτώνα διδάσκει σε αντίστοιχο ναό, αναφέρεται ότι «η τεχνολογία παρουσιάζει πολλά προβλήματα από αυτά που προτιμούν οι φιλόσοφοι».
Θα παραθέσω πολύ συνοπτικά κάποια σημεία από το άρθρο που αναπαράγονται και στο ελληνικό κείμενο: Στατιστικά στοιχεία δείχνουν ότι οι απόφοιτοι φιλοσοφικών σχολών πλήττονται από ανεργία κάπως λιγότερο από αυτούς που σπούδασαν ειδικότητες συνδεδεμένες με προηγμένες τεχνολογίες. Κάτι που υποτίθεται δείχνει ότι οι «φιλόσοφοι» -τίτλος για τους απόφοιτους φιλοσοφικών σχολών- είναι για την τεχνολογία χρησιμότεροι από τους «κομπιουτεράδες».
Το συμπέρασμα που προκύπτει από αυτή την «εκδίκηση των φιλοσόφων» -ή πιο απλά από την προτίμηση των φοιτητών φιλοσοφίας έναντι των συναδέλφων τους των τεχνολογικών κλάδων- παρουσιάζεται ως αισιόδοξο. Σύμφωνα με αυτό, όσοι ελέγχουν τις προηγμένες τεχνολογίες, ανάμεσά τους και εταιρείες γίγαντες όπως η Google και άλλες αντίστοιχες, αναγνωρίζουν την ανάγκη να προσλάβουν φιλοσόφους που θα τους προφυλάξουν από επικίνδυνες κατευθύνσεις ή που, στην περίπτωση που οι παρεκτροπές αυτές είναι αναπότρεπτες, θα ελαχιστοποιήσουν τη ζημία.
Μήπως ωστόσο η αισιοδοξία αυτή, αν δεν είναι απλώς προπαγανδιστική, κάνει τους λογαριασμούς της χωρίς τον ξενοδόχο; Η επιφύλαξη μεγαλώνει αν προσέξουμε τη γενικολογία και την ασάφεια που σχετίζονται με τους οδηγητικούς φιλοσόφους.
Δεν θα καταφύγω σε επιστημολογικές λεπτολογίες. Σημειώνω απλώς ότι οι όροι αυτοί καλύπτουν φιλοσοφικές προσωπικότητες και σχολές αιώνων από τον Σωκράτη και τον Πλάτωνα μέχρι τον Καντ ή όποιον άλλο, όταν δεν εμπλέκονται στην εσκεμμένη ή μη παρανόηση, πράγμα που συμβαίνει όταν εμφανίζεται σαν παραπλανητικό τέχνασμα προς μίμηση η μαιευτική μέθοδος του Σωκράτη.
Το «εν οίδα ότι ουδέν οίδα» του Σωκράτη και το «απορείν» του Αριστοτέλη δεν είναι όμως σοφιστικά τεχνάσματα. Είναι η παραδειγματική χειρονομία μεγάλων στοχαστών που μέσα από τη δραματική αναγνώριση της άγνοιας ανοίγουν τον δρόμο για την κριτική γνώση της ψυχής, της κοινωνίας και του κόσμου, χαράζοντας ορίζοντες πέρα από το υποτιθέμενο «χρήσιμον», προσωπείο συχνά της απανθρωπίας, της βίας και της εκμετάλλευσης. Με άλλα λόγια, μια τέτοια φιλοσοφία εκκινεί ειλικρινά από την άγνοια και, για να σώσει τον εαυτό της και τον κόσμο, μια τέτοια φιλοσοφία δηλώνεται ως άχρηστη.
Δεν περιμένει βέβαια να βρει κανείς πολλούς τέτοιους στοχαστές, δημιουργούς και πολίτες στους θώκους των απανταχού ηγετών είτε στους καταλόγους προσλήψεων των γιγάντων της τεχνολογίας. Πιστεύω όμως ότι υπάρχουν δίπλα μας και αντιστέκονται και ότι αυτοί δίνουν και σήμερα νόημα στη ζωή μας.
-320x213.jpg)
