Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο;

Η λέξη δεξίωση σημαίνει τη συνάθροιση εκλεκτών κοινωνικά, οικονομικά κ.λπ. ανθρώπων. Χώρος της είναι κάποιο ανάκτορο, πρεσβεία, ξενοδοχείο ή άλλο πολυτελές μέγαρο και συχνά αιτία της μια ιστορική επέτειος ή ένα κοινωνικό συμβάν. Αν τώρα περάσουμε στον χώρο του συμβολικού, που είναι πιο πραγματικός από αυτό που ονομάζουμε πραγματικότητα, η δεξίωση μπορεί να αφορά έναν πολύ ευρύτερο χώρο, δηλαδή μια κοινωνία ή και τον Κόσμο. Αυτή τη διττή, πραγματική και συμβολική διάσταση των δεξιώσεων δραματοποιεί ιδίως στον έβδομο και τελευταίο τόμο ο Μαρσέλ Προυστ στο έργο του «Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο», καθεδρικό ναό της αφήγησης: τον «Ξανακερδισμένο χρόνο», που δεν πρόλαβε να τον δει τυπωμένο, γιατί πέθανε το 1922, εφτά χρόνια πριν από τη μεταθανάτια δημοσίευσή του.

Οι δεξιώσεις που περιλαμβάνονται στο έργο τού Προυστ θα μπορούσαν να θεωρηθούν και χοροί μεταμφιεσμένων, γιατί οι παριστάμενοι όχι σπάνια φορούν προσωπεία. Γέροι πασχίζουν να μεταμφιεστούν σε νέους, παχύσαρκοι σε κομψούς, ανιαροί σε χαριτωμένους. Αγοραίες κυρίες, σαν την κυρία Βερντιρέν, έχουν μασκαρευτεί σε σεβάσμιες θεράπαινες των τεχνών, και απατεώνες σαν τον Μορέλ σε πρότυπα αρετής. Μακιγιέρ τους μπορεί να είναι το συμφέρον, ο αριβισμός ή ο χρόνος που από τη μια σβήνει τις μνήμες και από την άλλη χαράζει με ρυτίδες τα πρόσωπα και φορτώνει κουσούρια και κιλά στα κορμιά.

Οταν η λογοτεχνία μιλά για τέτοιες εκδηλώσεις, από τον Τολστόι στο «Πόλεμος και ειρήνη» μέχρι τον Εντγκαρ Αλαν Πόε στον «Κόκκινο θάνατο» και βέβαια τον Προυστ στο έργο που ήδη αναφέραμε, αυτός που διεισδύει –υποτίθεται ακάλεστος– είναι ένας εξωτερικός εχθρός. Στις δεξιώσεις τού «Πόλεμος και ειρήνη», όπου οι πρόσκαιροι κατακτητές Γάλλοι διασκεδάζουν μαζί με Ρώσους δωσίλογους, ο εχθρός δεν είναι άλλος από τον ρωσικό λαό που σε λίγο θα εκδιώξει τον Ναπολέοντα, όπως θα κάνει μετά από έναν και κάτι αιώνα με τον Χίτλερ. Στον «Κόκκινο θάνατο» είναι η επιδημία της πανούκλας που θα αφανίσει τον Τύραννο Πρόσπερο και τους καλεσμένους του. Στον Προυστ, οι Γερμανοί, που στον Α’ Παγκόσμιο έχουν καταλάβει μέρος της Γαλλίας και υμνούνται δημόσια από διεστραμμένους δωσίλογους σαν τον βαρόνο Σαρλί.

Στη χώρα μας δεξιώσεις γίνονται από πρεσβείες, κρατικούς φορείς και ισχυρούς ιδιώτες που υποκαθιστούν και χειραγωγούν το Δημόσιο. Ενώ άπαξ του χρόνου η πρόσφατη, προς τιμήν της Δημοκρατίας. Πόσο ενισχύουν αντί να θολώνουν τη μνήμη τέτοιες συναντήσεις; Πόσο κινητοποιούν απέναντι σε υπαρκτούς κινδύνους, εξωτερικούς και εσωτερικούς, αντί να επικαλούνται ανύπαρκτους; Πόσο αποκαλύπτουν αντί να συγκαλύπτουν ειδεχθή συμφέροντα; Θα βρεθούν οι Ελληνες μυθιστοριογράφοι που θα απαντήσουν σε όλα αυτά; Για την ώρα, μοναδικοί σχολιαστές είναι κάποιοι κοσμικογράφοι.