Λίστες ταινιών!

Τον τελευταίο καιρό πληθαίνουν οι λίστες καλύτερων ταινιών της χρονιάς, της δεκαετίας, του αιώνα, όλων των εποχών! Ενα κινηματογραφικό περιοδικό, το Sight and Sound, συνήθιζε να δημοσιεύει τις 100 καλύτερες ταινίες της δεκαετίας, γεγονός που σχολίασα πριν από τρία χρόνια (8/12/2022) σε άρθρο μου σ’ αυτή τη στήλη («Οι 100 Εντολές»). Ακολούθησαν κι άλλα περιοδικά και εφημερίδες (New York Times), σάιτ αλλά και πολλοί σινεφίλ στο διαδίκτυο. Και οι φοιτητές μου δημοσιεύουν τις λίστες τους στο εξαιρετικό Letterboxd!

Θα πρέπει βέβαια να μην ξεχνάμε σ’ αυτές τις περιπτώσεις τον βασικό κανόνα: δεν συγκρίνουμε ανόμοια πράγματα. Και οι ταινίες, έτσι γενικά και αόριστα, δεν είναι συγκρίσιμες. Γιατί απλά δεν υπάρχει ένα σινεμά. Μπορεί κανείς να συγκρίνει τον Χολιγουντιανό Σούπερμαν του κυρίαρχου mainstream κινηματογράφου με τον Γκοντάρ ή τον Μπέργκμαν του καλλιτεχνικού art house; (Και υπάρχουν και οι ταινίες είδους, που από μόνες τους είναι μια κατηγορία ιδανική για τέτοιες αξιολογήσεις, π.χ. τα καλύτερα αστυνομικά ή τα καλύτερα μιούζικαλ).

Κι όμως αυτή την ισοπέδωση της έννοιας «σινεμά» εφαρμόζουν και υποτιθέμενα σοβαρά περιοδικά και εφημερίδες σαν αυτές που προανέφερα. Και οι κρίσεις τους δεν πρέπει να αμφισβητούνται, γιατί, όπως μας βεβαιώνουν, έχουν απευθυνθεί σε διάσημους εκπροσώπους του καλλιτεχνικού χώρου (σκηνοθέτες, ηθοποιούς κ.ά.), αλλά και κριτικούς.

Και λοιπόν; Πόσες φορές δεν απορήσαμε με τα γούστα κάποιων σκηνοθετών που εκτιμάμε ή και θαυμάζουμε; Οσο για τους κριτικούς, πόσοι μπορούν όχι μόνο να φαίνονται αλλά και να είναι αντικειμενικοί; Δεν έχουν κι αυτοί τα γούστα, τις προτιμήσεις τους; Εδώ κάποιοι, του περιοδικού Sight and Sound, κατόρθωσαν, γιατί για κατόρθωμα πρόκειται, να ανακηρύξουν ως «καλύτερη ταινία όλων των εποχών» (sic) μια ταινία 200 λεπτών τόσο ακραία πειραματική όσο και άγνωστη ακόμα και σε πολλούς σινεφίλ θεατές («Ζαν Ντιλμάν», της Σαντάλ Ακερμάν).

Αλλά ας έρθουμε και στην ουσία. Τι κρύβεται πίσω από τις λίστες αυτές, ποιο κίνητρο τις ενεργοποιεί; Μα η επιθυμία, μέσα από την κρίση μας για τις ταινίες άλλων, να εκφράσουμε τον εαυτό μας. Μια μοναδική επικοινωνία μέσω της τέχνης. Ξεχωρίζοντας τις ταινίες που μας αρέσουν, να αναπολήσουμε μέσα από αυτές προσωπικές μας στιγμές, χαρές και λύπες, εμπειρίες και αλήθειες μιας ολόκληρης ζωής. «Η τέχνη μάς ελκύει μόνο στο μέτρο που μας αποκαλύπτει κάτι από τον πιο βαθιά κρυμμένο μας εαυτό» (Ζαν-Λικ Γκοντάρ).

Κι όταν συμβαίνει αυτή η αποκάλυψη, αυτό το θαύμα, οι λίστες αξίζουν. Μου αρέσει να τις διαβάζω, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για «αγαπημένες ταινίες» και όχι «καλύτερες». Λίστες των απανταχού σινεφίλ και μη. Λίστες των φοιτητών μου, που τις ζητάω για να τους καταλαβαίνω καλύτερα. Αλλά και λίστες κριτικών, όταν δεν κρύβουν πρόθεση χειραγώγησης.

Σε τελευταία ανάλυση, είμαστε (και) οι ταινίες που αγαπάμε, έτσι δεν είναι;

*Σκηνοθέτης, διευθυντής Film Studies BA MA New York College, Athens, University of Greenwich, UK