Ηταν ένα μικρό… βιβλιοπωλείο

Είναι περίεργη η σχέση των παιδικών τραγουδιών με γεγονότα του παρελθόντος. Για παράδειγμα πολλά λαχνίσματα, τραγούδια για την επιλογή των μελών μιας ομάδας σε παιδικά παιχνίδια, μοιάζουν ακατανόητα, παρόλο που έχουν βαθιά τις ρίζες τους σε τελετουργίες ή συνήθειες του παρελθόντος που δεν σχετίζονται με παιχνίδια. Περίεργες οι διαδρομές όσων λέγονταν ή γίνονταν σε περασμένους -συχνά απώτατους- χρόνους.

Ενα τέτοιο παράδειγμα που ρίχνει φως σε τέτοιες διαδρομές είναι το γνωστό παιδικό τραγούδι «Ηταν ένα μικρό καράβι». Πρόκειται για γαλλικό τραγούδι που μιλάει για την περιπέτεια όσων ταξίδευαν με γαλλικό πλοίο στις αρχές του 19ου αιώνα. Τα τρόφιμα τέλειωσαν και το αίσθημα της επιβίωσης παραμέρισε τα βιοηθικά ζητήματα. Αυτό προκάλεσε κανιβαλιστικές διαθέσεις σε όσους αγωνιούσαν να αντέξουν στην πείνα και τα κύματα. Δεν είναι η πρώτη φορά που ο κανιβαλισμός επιλέγεται ως αναπόφευκτη επιλογή για την επιβίωση σε κρίσιμες συνθήκες.

Εχει όμως ιδιαίτερο ενδιαφέρον το πώς ένας τέτοιος κανιβαλισμός χάνει την πραγματική του σημασία αποκτώντας συμβολική διάσταση ως λάχνισμα. Πλέον στις μέρες μας το τραγούδι τραγουδιέται για τον ορισμό «για να βγάλουν», να επιλεγούν τα μέλη μιας ομάδας σε παιδικό παιχνίδι.

Δεν ξέρω αν αυτό ταιριάζει στην περίπτωση των μικρών βιβλιοπωλείων που έχουν ξεφυτρώσει πολλά τα τελευταία χρόνια σε όλες τις πόλεις. Κάποια απ’ αυτά ως καφε-βιβλιοπωλεία. Δεν ξέρω αν τους έχει απασχολήσει αυτό το τραγούδι. Αν έχουν νιώσει ως μέλη ενός καραβιού στη μέση μιας φουρτουνιασμένης θάλασσας. Γιατί το βιβλίο, τα μικρά βιβλιοπωλεία βρίσκονται στη μέση μιας πολύμορφης περιδίνησης που ετοιμάζεται σαν τον Κύκλωπα να αρπάξει το επόμενο θύμα του.

Τα μεγάλα βιβλιοπωλεία είναι το ένα κύμα που προκαλεί πολλές ζημιές στα ύφαλά τους. Αντέχουν όμως. Αντεξαν στα κήτη των οικονομικών θαλασσών που επιβουλεύτηκαν τη ζηλευτή σχέση του μικρού βιβλιοπωλείου με τον αναγνώστη. Αντεξαν στα απόνερα των γιγαντιαίων καταστημάτων. Κι αυτό χάρη στον στενό δεσμό που υφάνθηκε. Οι βιβλιοπώλες/ισσες ήταν ο έμπιστος σύμβουλος που τους ταξίδευε στον κόσμο των νέων εκδόσεων.

Το άλλο κύμα που προέκυψε τα τελευταία χρόνια μοιάζει πιο απειλητικό. Είναι η οικονομική κρίση. Η ακρίβεια τρώει τον παρά της φαμίλιας και των αναγνωστών και αναγνωστριών. Κι εκεί αυτοί/ές θυμούνται το γαλλικό τραγούδι. Τρίβουν τα μελίγγια και προβληματίζονται ποια ανάγκη τους να κανιβαλίσουν. Και σ’ αυτά προστέθηκαν η ψυχική κόπωση και ο διαδικτυακός εθισμός. Η εξοικείωση με την πληροφορία και όχι με την αναγνωστική απόλαυση.

Ηταν ένα μικρό βιβλιοπωλείο; Το τελευταίο πενθήμερο του Μαΐου είναι αφιερωμένο στα μικρά βιβλιοπωλεία. Θα τους τραγουδήσουμε το γαλλικό τραγούδι; Ηρθε η ώρα να σταθούμε δίπλα τους. Να επισκεφτούμε ένα απ’ αυτά, να χαϊδέψουμε τα βιβλία, να αγοράσουμε ένα.

Είναι ένα μικρό βιβλιοπωλείο.